Buzz
Đề bài: Phân tích tâm trạng Kiều khi ở lầu Ngưng Bích qua 4 bức tranh: Ánh buồn tràn lên
Bài làm:
Nghệ thuật mô tả cảnh tự nhiên trong thơ ca trung đại Việt Nam vô cùng độc đáo. Trong thế giới nghệ thuật của mình, thi sĩ lừng danh Nguyễn Du được biết đến như một nghệ nhân tài ba trong việc diễn đạt tâm lý nhân vật qua bức tranh phong cảnh đa dạng cảm xúc. Tác phẩm 'Truyện Kiều', một tác phẩm thơ Nôm vĩ đại của ông, đặc sắc với những đoạn thơ tuyệt vời, đặc biệt là đoạn mở đầu bằng hai từ 'buồn bã', diễn đạt tâm trạng của Kiều tại Lầu Ngưng Bích:
'Buồn bã trông cửa chiều tà
Thuyền nổi thoáng cánh buồm xa xa
Buồn bã trông ngọn sóng mới là
Hoa bay theo gió không rõ đường về
Buồn nhìn thấy cỏ che phủ u buồn
Chân trời hòa quyện với màu xanh thắm
Buồn nhìn gió thổi mặt mặt đất
Oanh tạc tiếng sóng vỗ bên tai người ngồi
Kiều, nàng là người phụ nữ tuyệt vời, tài năng và vô cùng lòng nhân ái. Sinh ra trong gia đình giàu có, Kiều trải qua những ngày tháng hạnh phúc bên cha mẹ và hai người em yêu quý. Thế nhưng, xã hội hiểm độc, sự độc tài của tiền bạc đã phá hủy hạnh phúc gia đình chỉ bằng những lời bôi bác của kẻ 'bán đứng'. Kiều, vì lòng hiếu thảo, hy sinh bản thân để cứu cha, nhưng cuối cùng lại rơi vào vòng xoáy của Tú Bà. Sau đó, nàng bị giam giữ tại lầu Ngưng Bích - một nơi u tối và đáng sợ. Sự cô đơn và đau buồn trong những ngày ấy của Kiều được Nguyễn Du diễn đạt qua một bút vẽ tinh tế và đầy xúc cảm.
Bắt đầu với khung cảnh của bức tranh tứ bình:
Buồn bã trông cửa dạt dào chiều tà
Thuyền nổi nhẹ bên ánh buồm xa vút
Là một bức tranh mở rộng của biển cả ở 'cửa bể' trong khoảnh khắc 'chiều tà', khắc sâu nỗi lòng cô gái xa quê. Khám phá không gian bao la kia, có một chiếc thuyền nho nhỏ trôi dần về phía cuối bức tranh. Ngôn từ tài tình mô tả vẻ đẹp hùng vĩ của biển cả với sóng nước bồng bềnh. Bên trong, nàng Kiều dõi theo cánh buồm nhỏ xa vút. Buồm hướng về đâu? Có phải đang trở về quê hương xa xăm, nơi cô gửi đi những lời thương nhớ, bởi 'xót người tựa cửa hôm mai...'. Thuyền xa kia mang theo nặng trĩu tình quê hương của Kiều. Câu thơ lục bát bám sát bản chất Việt qua từ ngữ như 'cửa bể', 'nhẹ nhàng' khiến độc giả liên tưởng đến Đường thi với hình ảnh 'Muôn dặm thuyền Ngô cửa rập rình' trong bài 'Tuyệt cú' của Đỗ Phủ. Như thế, Nguyễn Du lưu giữ nỗi nhớ quê hương và tình cảm trong bức tranh thơ.
Nếu ánh mắt đầu tiên của Kiều hướng ra xa biển cả, với nỗi nhớ quê hương đong đầy như làn sóng, truyền đi tình cảm theo cánh buồm nhỏ xa vút, thì bức tranh thứ hai, Nguyễn Du dành cho nhân vật sự gần gũi hơn:
Buồn bã trông sóng nước mới trào lên
Hoa nổi trên sóng, gió kể bí mật điều nơi xa
Điều Kiều buồn bởi, bản thân đã nhận thức được những bông hoa lạc lõng trên đỉnh sóng. Cảnh trải lòng đau thương của con người. Với câu hỏi nhẹ nhàng 'về đâu?', nó làm rõ nỗi đau chất chứa trong tâm hồn người phụ nữ kiêu sa. Trong văn chương cổ, hình ảnh những bông hoa trôi bổng đã trở thành biểu tượng của số phận lưu lạc, khó khăn của người con gái. Bức tranh ngoại cảnh cũng trở thành tâm cảnh, làm tăng thêm đau đớn cho nhân vật đong đầy tình cảm.
Quay đầu nhìn, không còn là biển cả, ánh mắt Kiều chạm trổ vào khung cảnh:
Buồn bã nhìn thấy cỏ mọc trên mặt đất ẩm ướt
Chân mây mặt đất hòa quyện màu lục lạc.
Câu thơ lục bát buồn bã, sử dụng từ ngôn từ tinh tế như 'rầu rầu' và 'xanh xanh' để mô tả cảnh vật và tâm trạng con người. Sắc thái 'rầu rầu' của cỏ là biểu tượng của sự héo úa, mất đi sức sống, đối lập với hình ảnh màu 'cỏ non xanh tận chân trời' trong ký ức thanh xuân của Kiều. Màu xanh xanh của nội cỏ phía trước lầu Ngưng Bích tối tăm, không hướng dẫn, không lối đi. Đây chính là tâm trạng đau lòng của Kiều, khi nhìn nhận số phận hồng nhan của mình, nhận ra rằng định mệnh không dẫn lối. Mọi lo âu, nỗi sợ hãi được thể hiện rõ qua từng từ ngữ, làm cho độc giả thấu hiểu và đau lòng vì Kiều.
Bức tranh thứ tư không phải là mô tả hình ảnh và màu sắc nhiều, mà là Nguyễn Du sử dụng âm thanh biểu cảm của sóng gió gầm thét:
Buồn bã trông gió cuốn điều mặt nước đầy sóng
Sóng biển vỗ vù quanh chỗ ngồi
Những đường nét êm dịu, hương vị của cửa bể chiều tà, ngọn sóng - bức tranh thi vị, đã chuyển thành một tình thế khác của cảnh vật. Ngọn gió nơi nào đó đến, cuốn mạnh trên mặt đất duềnh. Chắc chắn là buổi chiều tà buông, khiến cho sóng gió trở nên mãnh liệt hơn, phong cảnh trở nên u ám, và lầu Ngưng Bích hiện hình trước khung cảnh đó khiến người con gái cô độc trở nên lo âu sợ hãi hơn. Từ từ 'ầm ầm' miêu tả âm thanh dữ dội của sóng gió, không còn ở xa, mà ngay xung quanh ghế ngồi của Kiều. Điều đó có lẽ không chỉ là sóng gió tự nhiên, mà còn là linh cảm của Kiều về sóng gió cuộc đời đang vây quanh nàng đầy đe dọa.
Bức tranh tứ bình về cảnh vật thực chất là bức tranh tứ bình về tâm trạng, rõ ràng thể hiện tài năng của đại thi hào Nguyễn Du. Nghệ thuật miêu tả cảnh ngụ tình đã đạt đến đỉnh cao khi diễn đạt tâm trạng nhân vật. Từng từ, hình ảnh vừa cổ điển vừa thực tế trong việc biểu lộ mạch cảm xúc thơ. Từ điều 'Buồn trông' mở đầu mỗi câu lục bát tạo nên nhịp điệu vừa buồn bã, vừa ngày càng dồn dập trong nhịp sóng. Và từ 'buồn trông' đã giúp người đọc nhìn thấu rõ bức tranh trước lầu Ngưng Bích qua góc nhìn u sầu, lo âu của Kiều, người con gái đáng thương.
Có thể nói, không ngẫu nhiên mà 'Truyện Kiều' được coi là một kiệt tác của văn hóa dân tộc, và không tự nhiên đoạn trích 'Kiều ở lầu Ngưng Bích' đã chạm đến trái tim người đọc qua nhiều thế hệ. Ở đây, chúng ta cảm nhận được bản lĩnh sáng tạo của đại thi hào Nguyễn Du, và thêm một lớp thương cảm sâu sắc cho Kiều, đóa sen nở giữa bùn lầy của xã hội phong kiến thối nát. Những đau thương của Kiều sẽ mãi là tiếng nói buộc tội xã hội đó, và khuyến khích chúng ta trân trọng giá trị của cuộc sống bình yên, hạnh phúc ngày nay.
Đoạn trích về Kiều tại Lầu Ngưng Bích từ tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du là một cảm nhận sâu sắc về tâm trạng của nhân vật. Bài phân tích tâm trạng Kiều trong môi trường khắc nghiệt này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về những cảm xúc và thử thách mà Kiều phải đối mặt. Hãy khám phá những góc nhìn khác nhau trong các bài phân tích và sử dụng để làm sáng tỏ thêm về tâm hồn của người con gái trên con đường khó khăn của mình.
