Phân tích vẻ đẹp của dòng sông Hương trong bài kí Ai đã đặt tên cho dòng sông?

1. Mở bài

- Giới thiệu về tác giả: Hoàng Phủ Ngọc Tường, một trong những nhà văn tiêu biểu của thế hệ nhà văn trong cuộc chiến chống Mĩ cứu nước. Ông được biết đến với phong cách độc đáo và nổi bật trong việc sáng tác bút ký và tùy bút. Một trong những tác phẩm nổi bật của ông là 'Ai đã đặt tên cho dòng sông?'. Trong tác phẩm này, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã vinh danh vẻ đẹp của dòng sông Hương, từ góc độ đa dạng, từ lịch sử đến văn hóa và tinh thần người Huế.

- Giới thiệu về tác phẩm 'Ai đã đặt tên cho dòng sông?'

2. Thân bài

 a)  Vẻ đẹp của sông Hương trong mắt thiên nhiên:

 Với một tâm hồn nghệ sĩ giàu cảm xúc và sức tưởng tượng, cùng với tình cảm sâu sắc, gắn bó và tự hào về Huế; với một nguồn ngôn từ phong phú cùng sự quan sát tinh tế và sáng tạo... nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường đã khám phá và diễn tả sống động vẻ đẹp đầy lãng mạn của dòng sông Hương, vẻ đẹp tự nhiên của sông Hương được tác giả mô tả qua nhiều góc độ khác nhau:

- Khi đi qua giữa dãy Trường Sơn, sông Hương mang vẻ đẹp tự do và hoang sơ như một cô gái Di-gan, là một bản ballad của rừng già, hùng vĩ giữa bóng cây rậm rạp, mãnh liệt qua những thác nước, cuộn xoáy như cơn gió vào những khe núi ẩn náu...

- Khi rời xa rừng rậm: sông Hương nhanh chóng thay đổi vẻ đẹp thành dịu dàng và thông thái, trở thành một mẹ đầy mực của một vùng đất văn hóa.

- Khi chảy về phía nam của thành phố Huế: sông Hương thể hiện vẻ đẹp đa dạng như bức tranh với nhiều màu sắc “xanh sớm, vàng trưa, tím chiều”.

- Khi êm đềm chảy dưới chân những con sông lịch sử với những ngôi mộ uy nghi của các vị vua triều Nguyễn, thì sông Hương mang vẻ đẹp “yên bình như triết lý cổ hủ”.

- Khi đi qua trong tiếng chuông reo vang của chùa Thiên Mụ: sông Hương thể hiện vẻ đẹp đầy triết lý.

- Khi đi qua những bờ xanh ở ngoại ô Kim Long: sông Hương mang vẻ đẹp “vui vẻ”.

- Khi chảy qua thành phố Huế: sông Hương mang vẻ đẹp thơ mộng, lãng mạn, dịu dàng như dải lụa: “Gần bờ thành phố Cồn Giã Viên, sông Hương cong một vòng nhẹ nhàng sang Cồn Hến; dòng sông uốn cong đó làm cho sông trở nên mềm mại, như một lời nói yêu thương mà không cần lời.”

- Khi rời xa kinh đô Huế: sông Hương có vẻ đẹp mơ màng, ảo diệu khi đi qua những cánh đồng lúa, rặng tre và dòng cau ở thôn Vĩ Dạ: 'Rời xa kinh đô Huế, sông Hương rẽ về phía bắc, ôm lấy đảo Cồn Hến quanh năm mơ màng trong sương khói, dần xa kinh đô để nhìn ra đám xanh của rừng tre ở vùng ngoại ô Vĩ Dạ. Điều đặc biệt của sông Hương là sự thay đổi hướng dòng nước đột ngột trước khi xa kinh đô như muốn lưu luyến trước lúc chia tay và sau đó, như nhớ về một điều gì đó chưa nói, dòng sông bất ngờ thay đổi hướng, rẽ ngoặt sang hướng đông tây để gặp lại kinh đô lần cuối ở góc thị trấn cổ Bao Vinh. Tác giả đã cảm nhận khúc rẽ này của sông Hương một cách rất đặc biệt “Tôi gọi đó là nỗi day dứt, một chút lưu luyến đậm sâu của tình yêu. Và giống như Kiều trong đêm tự tình, ở ngã rẽ này, sông Hương đã trở lại tìm chủ nhân của nó, để thề một lời trước khi trở về biển cả'. Cách nhìn này của tác giả đã khiến cho con sông Hương không chỉ đẹp mà còn thêm phần lãng mạn.

b) Vẻ đẹp của sông Hương từ góc nhìn văn hóa:

-  Sông Hương không chỉ đẹp về cảnh thiên nhiên mà còn đẹp về mặt văn hóa. Tác giả kết nối sông Hương với âm nhạc truyền thống Huế: sông Hương, đó là “một người nghệ sĩ đánh đàn vào buổi tối”, là một dòng sông văn học mà các nhà thơ đều có cảm xúc với nó. Để làm rõ điều này, tác giả đã liên kết và đưa ra một số quan điểm cá nhân về dòng sông Hương của một số nhà thơ như tác giả liên tưởng đến Nguyễn Du và Truyện Kiều, Cao Bá Quát có quan điểm riêng của mình, là vẻ đẹp hùng vĩ của sông Hương 'như kiếm xây dựng bầu trời xanh”; Bà Huyện Thanh Quan thấy sông Hương bằng mối “quyến luyến vạn năm”, với bóng chiều phủ phục, và là dòng sông Hương lại bắt đầu bằng sức mạnh tái sinh của tâm hồn, trong thơ Tố Hữu. Và ở đây, một lần nữa, sông Hương thực sự là Kiều.

c) Vẻ đẹp của sông Hương từ góc nhìn lịch sử:

- Từ góc nhìn lịch sử, sông Hương không chỉ là cô gái “Di – gan man dại”, không chỉ là “người đẹp mộng mơ giữa cánh đồng Châu Hóa” mà còn là chứng nhân của những biến cố lịch sử. Nhà văn so sánh sông Hương như “sử thi được ghi lại giữa màu xanh của cỏ lá xanh biếc” -> Sự hòa quyện giữa sự hùng vĩ và lãng mạn. Sông Hương là một bài ca anh hùng, đồng thời trong cuộc sống hàng ngày sông Hương lại là một bài ca tình yêu “Còn non, còn nước, còn dài – Còn về, còn nhớ…”.

- Hoàng Phủ Ngọc Tường đã nhìn thấy từ dòng sông những dấu vết lịch sử; từng khúc sông, từ “những cây đa, cây cổ thụ” đều chứa đựng một phần lịch sử:

+ Tác giả đã trở lại quá khứ để khẳng định vai trò của sông Hương trong lịch sử dân tộc. Từ thời kỳ các Vua Hùng, sông Hương là “dòng sông ranh giới xa xôi”. Trong thời kỳ trung đại, được gọi là Linh Giang, nó đã “dũng mãnh bảo vệ biên giới phía nam của Tổ quốc Đại Việt”. Sông Hương liên quan chặt chẽ đến những chiến công của Nguyễn Huệ. Sông Hương chứng kiến những cuộc khởi nghĩa thế kỷ XIX. Sông Hương kết nối với cuộc Cách mạng tháng 8 với những cuộc đấu tranh mạnh mẽ. Và sông Hương cùng với di sản văn hóa của Huế chống lại sự phá hủy của bom Mỹ… -> Phần trữ tình của tác phẩm được giảm bớt, nhường chỗ cho phần sự kiện lịch sử cụ thể.

3. Kết bài

- Tóm tắt lại giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm

Mẫu văn

Bài tham khảo số 1

         Ai đến với Huế mà không mơ mộng trước sông Hương tuyệt vời? Sông đã trở thành biểu tượng của thành phố Huế. Đó là nguồn cảm hứng bất tận cho nghệ thuật, đặc biệt là văn học. Một trong những tác phẩm nổi tiếng về sông Hương là bài viết 'Ai đã đặt tên cho dòng sông' của Hoàng Phủ Ngọc Tường. Tác phẩm này nổi bật với hình ảnh đẹp đầy màu sắc của sông Hương.

         Sông Hương là 'bản trường ca của rừng già'. Nó kết nối với dãy núi Trường Sơn uy nghi. Sông toát lên vẻ đẹp của sự sống mãnh liệt và hùng vĩ, cũng như tình trạng trữ tình không biên giới của thiên nhiên: 'rầm rộ giữa bóng cây rừng già, mãnh liệt qua những thác ghềnh, cuộn xoáy như cơn lốc vào những hang động bí ẩn, và đôi khi trở nên dịu dàng và say mê giữa những dặm đường rợp màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng'. Câu văn dài kích thích tưởng tượng như một bản trường ca. 'Sông Hương đã sống một nửa cuộc đời mình như một cô gái Digan phóng khoáng man dại. Rừng già đã tạo ra cho nó một bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng'. Đây là một liên tưởng độc đáo và thú vị. Việc so sánh sông Hương với cô gái Digan đã in sâu vào tâm trí của độc giả một ấn tượng mạnh mẽ. Sông Hương hiện lên như một con người với cá tính và tâm hồn, mang trong mình vẻ đẹp hoang dã đầy tình cảm. Khi rời khỏi rừng, 'sông Hương nhanh chóng đeo lên mình một vẻ đẹp dịu dàng trí tuệ, trở thành mẹ phù sa của một vùng đất văn hóa'. Sự diễn đạt này giúp người đọc có thêm cái nhìn, hiểu biết sâu sắc hơn về vẻ đẹp hùng vĩ đầy chất thơ. Sông Hương cũng là một người sáng tạo. Nó đã tạo ra, bảo tồn và bảo vệ văn hóa của một vùng đất.

         Trong lòng thành phố, sông Hương 'vui tươi rạng ngời giữa những bãi cỏ xanh'. 'Sông Hương nằm ngay giữa trái tim của thành phố yêu dấu của mình'. Sông Hương yên bình đã khiến cho phong cảnh Huế trở nên mộng mị, ảo diệu, nhẹ nhàng. Sông Hương như 'giai điệu slow dành riêng cho Huế'. Sông Hương như một giai điệu chậm rãi làm cho mọi cảnh vật, mọi thứ trở nên êm đềm như một khoảnh khắc yên bình. Sông Hương được so sánh với 'tài nữ đánh đàn vào đêm khuya'. Tác giả đã đề cập đến một nét đẹp văn hóa của Huế gắn liền với dòng sông lãng mạn: nhã nhạc cung đình Huế. Nhã nhạc cần phải được biểu diễn trên sông vào đêm khuya mới thấy hết vẻ đẹp âm nhạc và màu sắc văn hóa đặc trưng ở đây.

         Khi rời khỏi thành phố, sông Hương như một 'người tình trung thành'. Sự thay đổi hướng Đông của dòng sông trong mắt của người nghệ sĩ là biểu hiện của sự hoài niệm, cũng như một chút đắn đo kín đáo. Nhà văn miêu tả sông Hương như nàng Kiều trở lại để gặp Kim Trọng và thề trước khi ra đi.

         Sông Hương là dòng sông của lịch sử, của thi ca. Trong lịch sử, sông Hương mang vẻ đẹp của một bản anh hùng ca, ghi dấu nhiều chiến công oanh liệt của dân tộc. Từ dòng sông biên giới của các vị vua Hùng, đến nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Nam của Tổ quốc Đại Việt thời trung đại. Thế kỷ mười tám, nó đã chiếu sáng lên thành phố Phú Xuân của anh hùng Nguyễn Huệ; nó đã sống qua lịch sử hùng tráng của thế kỷ mười chín với máu của các cuộc khởi nghĩa, và từ đó sông Hương đã đi vào thời đại Cách mạng tháng Tám của những chiến công đầy rung chuyển. Không chỉ là lịch sử mà còn là thi ca. Dòng sông không bao giờ lặp lại chính nó. Nó luôn mang vẻ đẹp mới. Nó có khả năng tạo ra cảm hứng mới cho các nhà văn, nghệ sĩ. Một nguồn cảm hứng vô tận, đa dạng.

         Hình tượng sông Hương trong tác phẩm khiến cho độc giả thêm yêu mến dòng sông và muốn khám phá vẻ đẹp của nó. Đó là thành công của Hoàng Phủ Ngọc Tường.

Nguồn: Sưu tầm

Xem bài văn tham khảo tại đây: