'Phát triển công nghệ chiếm lĩnh thị trường': Chỉ kẻ thất bại mới phải cạnh tranh

'   Lời mở đầu: KHÔNG CÓ MỘT LẦN NÀO KHÁC   '

Dĩ nhiên, việc sao chép một mô hình luôn dễ hơn tạo ra điều mới mẻ. Làm những gì chúng ta đã biết sẽ đưa thế giới tiến từ 1 đến n, tức là sản sinh thêm một thứ tương tự. Nhưng khi chúng ta tạo ra cái gì hoàn toàn mới, chúng ta đi từ 0 đến 1. Sáng tạo là duy nhất, là khoảnh khắc của sự sáng tạo, và kết quả của nó chính là một thứ hoàn toàn mới và lạ.

Nếu không đầu tư vào việc sáng tạo cái mới, các công ty Mỹ sẽ thất bại trong tương lai dù hiện tại họ có lợi nhuận cao thế nào. Điều gì sẽ xảy ra khi tất cả những gì chúng ta học được chỉ là khắc phục lỗi của các mô hình kinh doanh mà chúng ta thừa hưởng? Nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng câu trả lời còn tệ hơn cuộc khủng hoảng 2008. Những 'thực hành tốt nhất' của hôm nay sẽ dẫn đến ngõ cụt; con đường tốt nhất là con đường mới chưa ai dám thử.

Trong thế giới của những bộ máy hành chính cồng kềnh, tìm con đường mới giống như chờ đợi phép màu. Thực tế, nếu các công ty Mỹ muốn thành công, chúng ta cần hàng trăm, thậm chí hàng ngàn phép màu. Nghe có vẻ nản lòng, nhưng có một sự thật quan trọng: con người có khả năng tạo ra phép màu. Chúng ta gọi những phép màu đó là công nghệ.

Công nghệ thật kỳ diệu vì nó cho phép chúng ta làm nhiều hơn với ít công sức hơn, nâng cao khả năng cơ bản của con người. Các loài động vật khác có thể tự tạo ra những thứ như đập nước (hải ly) hay tổ ong (ong), nhưng con người là loài duy nhất có thể phát minh những thứ mới và cách thức tốt hơn. Chúng ta không quyết định tạo ra cái gì mới bằng cách tham khảo sách hướng dẫn; thay vào đó, bằng cách sáng tạo công nghệ mới, chúng ta viết lại kế hoạch cho thế giới. Đó là những điều cơ bản mà chúng ta dạy trẻ lớp hai, nhưng dễ bị quên lãng trong thế giới mà rất nhiều thứ chúng ta làm chỉ là lặp lại những gì đã làm trước đó.

KHÔNG ĐẾN MỘT nói về cách xây dựng một công ty tạo ra cái mới. Nó là kết quả từ nhiều năm kinh nghiệm của tôi với tư cách là nhà đồng sáng lập của Paypal và Palantir, và sau đó là nhà đầu tư của hàng trăm công ty khởi nghiệp, bao gồm Facebook và SpaceX. Dù tôi nhận thấy nhiều khuôn mẫu và đề cập đến chúng trong sách, nhưng sách này không đưa ra công thức thành công. Nghịch lý của việc dạy khởi nghiệp là công thức cần thiết không tồn tại; vì mỗi sáng tạo đều mới và độc đáo, không ai có thể mô tả chính xác cách thức đổi mới. Thực tế, khuôn mẫu duy nhất hiệu quả mà tôi nhận thấy là những người thành công tìm giá trị ở những nơi ít ai ngờ tới, và họ làm điều đó bằng cách suy nghĩ về kinh doanh từ những nguyên lý căn bản, chứ không phải từ công thức.

Quyển sách này bắt nguồn từ khóa học khởi nghiệp tôi dạy tại Đại học Stanford năm 2012. Sinh viên có thể cải thiện kỹ năng ở nhiều lĩnh vực, nhưng nhiều sinh viên không biết làm gì với kỹ năng đó trong thế giới rộng lớn. Mục tiêu chính của tôi khi dạy lớp này là giúp sinh viên nhìn xa hơn những con đường đã được vạch sẵn bởi chuẩn mực học thuật, để hướng tới một tương lai sáng lạn hơn do chính họ tạo ra. Một trong những sinh viên của tôi, Blake Masters, đã ghi chép rất kỹ bài giảng và lan truyền nó ra ngoài trường. Trong cuốn sách này, tôi đã cùng cậu ấy chỉnh sửa các ý để hướng đến đối tượng bạn đọc rộng hơn. Không có lý do gì mà việc tạo ra tương lai tốt đẹp hơn chỉ xảy ra ở Stanford, hoặc ở một trường đại học, hoặc chỉ tại Thung lũng Silicon.

'   CHƯƠNG 1: Thách thức của tương lai   '

KHI PHỎNG VẤN ứng viên tìm việc, tôi thích hỏi: “Đâu là một sự thật quan trọng mà ít người đồng tình với bạn?”

Câu hỏi này có vẻ đơn giản vì nó rất trực tiếp. Nhưng thực ra, không dễ trả lời. Về mặt trí tuệ, vì kiến thức học được ở trường thường được nhiều người đồng ý. Về mặt tâm lý, cũng khó khăn vì người trả lời phải nêu ra điều gì đó ít người biết. Sự nhạy bén trong tư duy thì hiếm, nhưng lòng can đảm còn hiếm hơn cả những thiên tài.

Những câu trả lời phổ biến mà tôi thường nghe là:

“Hệ thống giáo dục của chúng ta có quá nhiều sai lầm cần được khắc phục ngay.”

“Nước Mỹ là độc nhất vô nhị.”

“Không có Thượng đế.”

Đó là những câu trả lời không tốt. Hai câu đầu có thể đúng, nhưng nhiều người đã đồng tình rồi. Câu thứ ba chỉ là góc nhìn một chiều trong cuộc tranh luận phổ biến về Thượng đế. Một câu trả lời hay sẽ theo công thức sau: “Phần lớn mọi người tin vào điều x, nhưng sự thật thì ngược lại với x.” Tôi sẽ cho bạn câu trả lời ở cuối chương này.

Câu hỏi tương phản này có ý nghĩa gì với tương lai? Hiểu theo cách đơn giản nhất, tương lai chỉ là tập hợp những khoảnh khắc chưa xảy ra. Nhưng điều làm cho tương lai khác biệt và quan trọng không phải là những thứ chưa xảy ra, mà là khi thế giới khác biệt so với hiện tại. Nếu hiểu như vậy, nếu xã hội chúng ta không thay đổi gì trong 100 năm tới, thì tương lai sẽ chỉ là thời điểm hơn 100 năm nữa. Nếu mọi thứ thay đổi triệt để trong thập kỷ tới, tương lai đang ở rất gần. Không ai có thể dự đoán chính xác tương lai, nhưng chúng ta biết hai điều: tương lai sẽ khác biệt, và tương lai phải bắt nguồn từ thế giới hôm nay.

Phần lớn câu trả lời cho câu hỏi tương phản trên chính là những cách nhìn khác nhau về hiện tại; những câu trả lời hay sẽ giúp chúng ta thấy mình đang tiến gần đến tương lai.

KHÔNG ĐẾN MỘT: TƯƠNG LAI CỦA SỰ PHÁT TRIỂN

Khi nghĩ về tương lai, chúng ta hy vọng vào sự phát triển. Phát triển có thể theo hai hình thức. Phát triển ngang hoặc rộng có nghĩa là sao chép những thành công hiện có - đi từ 1 đến n. Phát triển ngang dễ hình dung vì chúng ta đã biết nó như thế nào. Phát triển dọc hay sâu có nghĩa là tạo ra những thứ mới - đi từ 0 đến 1. Phát triển dọc khó tưởng tượng hơn vì nó đòi hỏi bạn phải làm điều gì đó chưa ai từng làm.

Nếu bạn có một cái máy đánh chữ và tạo ra 100 cái tương tự, đó là phát triển ngang. Nếu bạn có một cái máy đánh chữ và tạo ra bộ xử lý ngôn ngữ, bạn đã thực hiện sự phát triển dọc.

Một từ cho phát triển dọc, từ 0 đến 1 là công nghệ. Sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin (CNTT) trong những thập kỷ qua đã biến Thung lũng Silicon thành thủ đô của “công nghệ” nói chung. Nhưng không có lý do gì để cho rằng công nghệ chỉ giới hạn trong những thứ liên quan đến máy tính. Hiểu đúng thì, bất kỳ cách làm nào mới và tốt hơn cách làm cũ đều là công nghệ.

Bởi vì toàn cầu hóa và công nghệ là hai trạng thái khác nhau của sự phát triển, nên chúng ta có thể có cả hai, một trong hai, hoặc không có cái nào. Ví dụ, từ năm 1815 đến 1914 là thời kỳ phát triển nhanh chóng về cả công nghệ lẫn toàn cầu hóa. Giữa hai cuộc chiến tranh thế giới và chuyến thăm của Ngoại trưởng Mỹ Kissinger đến Trung Quốc năm 1971, có sự phát triển mạnh mẽ về công nghệ nhưng không có tiến triển đáng kể về toàn cầu hóa. Kể từ năm 1971, chúng ta đã chứng kiến sự bùng nổ của toàn cầu hóa nhưng sự phát triển về công nghệ lại chủ yếu chỉ giới hạn trong lĩnh vực IT.

Kỷ nguyên toàn cầu hóa khiến ta dễ nghĩ rằng những thập kỷ tới sẽ mang lại nhiều sự hội tụ và đồng nhất. Ngay cả cách chúng ta sử dụng ngôn ngữ hàng ngày cũng gợi ý rằng chúng ta nên tin vào một kết thúc công nghệ của lịch sử: việc phân chia thế giới thành các quốc gia phát triển và đang phát triển ngụ ý rằng các quốc gia phát triển đã đạt được những thành tựu cần thiết, còn các nước nghèo hơn cần phải bắt kịp.

Nhưng tôi không nghĩ như vậy. Câu trả lời của tôi cho câu hỏi trên là phần lớn mọi người tin rằng tương lai của thế giới sẽ được định hình bởi toàn cầu hóa, nhưng thực tế công nghệ mới là yếu tố quan trọng hơn. Nếu không có những thay đổi công nghệ, nếu Trung Quốc tăng gấp đôi sản lượng năng lượng trong hai thập kỷ tới, ô nhiễm không khí cũng sẽ tăng gấp đôi. Nếu hàng trăm triệu hộ gia đình ở Ấn Độ sống theo cách của người Mỹ hiện nay - chỉ sử dụng các công cụ hiện tại - tác động đến môi trường sẽ rất nghiêm trọng. Áp dụng những cách cũ để tạo ra của cải trên toàn thế giới sẽ phá hủy cuộc sống thay vì làm giàu lên. Trong một thế giới tài nguyên khan hiếm, toàn cầu hóa mà không có công nghệ mới là không bền vững.

Công nghệ mới chưa bao giờ tự động trở thành một phần của lịch sử. Tổ tiên của chúng ta sống trong một xã hội ít biến động, nơi lợi ích của người này đồng nghĩa với sự mất mát của người khác. Họ rất ít khi tạo ra của cải mới và về lâu dài không thể tạo ra đủ tài nguyên để cứu một người bình thường thoát khỏi cuộc sống cực kỳ khó khăn. Sau 10.000 năm cải tiến chậm chạp từ nền nông nghiệp thô sơ đến cối xay gió thời Trung cổ và kính trắc tinh thế kỷ 16, thế giới hiện đại đón nhận sự bùng nổ công nghệ không ngừng từ máy hơi nước những năm 1760 đến khoảng năm 1970. Chúng ta thừa hưởng một xã hội giàu có hơn tất cả những gì mà thế hệ trước có thể tưởng tượng.

Mọi thế hệ, trừ thế hệ cha mẹ và ông bà chúng ta, đều nghĩ rằng sự phát triển nhanh chóng sẽ tiếp tục. Họ mong đợi tuần làm việc 4 ngày, năng lượng rẻ đến mức không cần tính toán, và những kỳ nghỉ trên cung trăng. Nhưng điều đó đã không xảy ra. Những chiếc điện thoại thông minh đã làm chúng ta sao nhãng khỏi thực tế rằng môi trường xung quanh cũ kỹ một cách kỳ lạ: chỉ máy tính và phương tiện liên lạc là cải thiện đáng kể từ giữa thế kỷ. Điều đó không có nghĩa là cha mẹ chúng ta sai khi dự đoán một tương lai tốt đẹp hơn - họ chỉ sai khi nghĩ rằng mọi thứ sẽ diễn ra tự động. Thách thức của chúng ta ngày nay là vừa tưởng tượng vừa tạo ra những công nghệ mới để thế kỷ 21 yên bình hơn và giàu có hơn thế kỷ 20.

TƯ DUY KHỞI NGHIỆP

Công nghệ mới thường xuất phát từ các công ty khởi nghiệp. Từ những nhà sáng lập trong lĩnh vực chính trị đến Hiệp hội Khoa học Hoàng gia trong khoa học và “8 kẻ phản bội” của Fairchild Semiconductor trong kinh doanh, những nhóm nhỏ gắn kết vì một sứ mệnh chung có thể thay đổi thế giới. Cách giải thích đơn giản nhất cho hiện tượng này có thể hơi tiêu cực: rất khó để phát triển cái mới trong các tổ chức lớn và càng khó hơn nếu làm việc một mình. Quan liêu cản trở sự nhanh nhạy và các nhóm lợi ích thường né tránh rủi ro.

Trong những tổ chức phức tạp, việc tỏ ra hoàn thành công việc trở thành chiến lược thăng tiến hơn là làm việc thật sự (nếu công ty bạn đang làm giống vậy, hãy nghỉ ngay). Ở thái cực khác, một thiên tài cô độc có thể sáng tạo ra một tác phẩm nghệ thuật hay văn học kinh điển, nhưng không thể tạo ra cả một nền nghệ thuật. Công ty khởi nghiệp hoạt động theo nguyên lý làm việc nhóm, nhưng đội ngũ phải đủ nhỏ để thực sự hoàn thành công việc.

Định nghĩa tích cực, công ty khởi nghiệp là nhóm lớn nhất những người bạn có thể thuyết phục bằng kế hoạch xây dựng tương lai khác biệt. Điểm mạnh nhất của một công ty mới chính là tư duy mới: hơn cả sự nhanh nhạy, quy mô nhỏ cho phép nhiều khoảng trống cho suy nghĩ. Cuốn sách này sẽ đặt ra cho bạn những câu hỏi cần tự hỏi và trả lời để thành công trong việc thực hiện những ý tưởng mới: những gì bạn đọc không phải là cẩm nang mà là một bài thực hành về tư duy. Đó cũng là điều mà các công ty khởi nghiệp phải làm: chất vấn các ý tưởng và suy nghĩ lại cách làm kinh doanh từ đầu.

Mytour (Read Station)