Phê bình đoạn trích Bài học đầu đời - Tô Hoài

Đề bài: Phê bình về đoạn trích Bài học đầu đời

Phê bình về đoạn trích Bài học đầu đời - Lựa chọn Tinh tế

I. Kết cấu Phê bình về đoạn trích Bài học đầu đời (Tiêu chuẩn)

1. Bắt đầu:

- Giới thiệu vắn tắt về Tô Hoài và Dế Mèn phiêu lưu ký, giới thiệu đoạn trích Bài học đầu đời.

2. Phần chính:

a. Vẻ đẹp ngoại hình của Dế Mèn:
- Dế Mèn tỏa sáng với vẻ ngoại hình mạnh mẽ, 'cặp mắt long lanh', và 'đôi cánh mảnh mai'.
- Bộ cánh, trước đây ngắn ngủi, giờ đã trở thành chiếc áo choàng bảo vệ từ đầu đến chân.

b. Tính cách của Dế Mèn:
- Dế Mèn tỏ ra kiêu hãnh, không sợ hãi bất cứ điều gì.
- Đi đứng 'vẻ tỏ lông', luôn thể hiện tính hung dữ, thách thức mọi người xung quanh.
- Áp đặt mình lên những người yếu đuối, chế nhạo những người hiền lành, và mơ tưởng về sự thống trị tuyệt đối.

c. Học bài quý giá đầu tiên:

* Tình huống khó khăn:
- Dế Choắt là hàng xóm của Dế Mèn, do vóc dáng yếu đuối, thường xuyên bị Dế Mèn trêu chọc và áp đặt.
- Dế Mèn luôn coi thường Dế Choắt, xem anh ta như một người không biết suy nghĩ, sống một cách lười biếng và vô tâm.

* Trò chơi nguy hiểm của Dế Mèn và kết cục bi thảm của Dế Choắt:
- Khi thấy chị Cốc, người vừa no ăn, đang thư giãn gần đó, Dế Mèn nảy vào tạo ra một bài thơ mỉa mai về chị Cốc.

- Chỉ khi nhận ra Dế Choắt nằm yên, không hồi phục được nữa, Dế Mèn mới ý thức được sự nghiệp của mình, nhưng hối hận cũng đã quá muộn.
- Đứng trước ranh giới của cái chết, Dế Choắt không than trách, chỉ truyền đạt rằng 'Tôi ốm yếu quá, chết cũng đâu sao. Trước khi tôi mất, tôi muốn nói với anh: Đừng bao giờ sống một cách hám học hỏi, hành động mà không suy nghĩ, vì điều đó sẽ mang lại hậu quả khôn lường'. => Lời khuyên sâu sắc cho Dế Mèn.

=> Dế Mèn, kiêu ngạo và tự phụ, người không sợ ai, đã học được bài học đầu đời đắt giá như vậy - một bài học đòi hỏi mạng sống của người khác làm giá trị trả giá

3. Tổng kết:

Chia sẻ cảm nhận tổng quan về đoạn văn.

II. Mẫu bài phát biểu về đoạn trích Bài học đầu tiên trong cuộc đời (Chuẩn)

Tô Hoài là một trong những tác giả nổi tiếng và xuất sắc nhất trong văn học Việt Nam thế kỷ XX, với đóng góp đặc sắc ở nhiều lĩnh vực từ truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch nói, hồi ký đến kịch bản điện ảnh,... Mọi thể loại mà ông chạm vào đều để lại dấu ấn sâu sắc trong trái tim độc giả, với những tác phẩm chứa đựng nhiều tâm huyết và sự sáng tạo phong phú. Trước thời kỳ cách mạng, Tô Hoài nổi tiếng với tập truyện dành cho trẻ em - Dế Mèn phiêu lưu ký, mô tả cuộc phiêu lưu của Dế Mèn và truyền đạt nhiều bài học ý nghĩa. 'Bài học đầu tiên trong cuộc sống' được lấy từ chương I của truyện Dế Mèn phiêu lưu ký. Đoạn trích này tập trung miêu tả vẻ đẹp ngoại hình và tính cách ngạo mạn, kiêu căng cũng như bài học quan trọng đầu đời đã thay đổi cách nhìn nhận của Dế Mèn.

Mở đầu đoạn văn, tác giả Tô Hoài tận dụng từ ngôn ngữ để mô tả vẻ mạnh mẽ của Dế Mèn qua 'đôi càng mẫm bóng', 'những vuốt chân nảy nhảy, cứng cáp và nhọn nghiệt'. Nhận ra sự phát triển nhanh chóng của mình, Dế Mèn tự tin thể hiện sức mạnh qua những 'cú đạp phanh phách vào đám cỏ'. Hình ảnh cỏ gãy rơi như bị những chiếc dao sắc chém qua, bật mí về sức mạnh của đôi chân con dế mới trưởng thành, đồng thời thể hiện sự tự tin và tính cách kiêu ngạo của Dế Mèn.

Sự trưởng thành về thể chất của Dế Mèn được nhấn mạnh thông qua so sánh về đôi cánh, từ những cái ngắn ngủi bây giờ đã trở thành chiếc áo choàng dài, che phủ đến tận đuôi Dế Mèn. Đoạn văn 'toàn bộ cơ thể tôi lúc nào cũng rung rinh, màu nâu mỡ tỏa sáng khi nhìn vào gương rất đẹp mắt' làm nổi bật vẻ cường tráng, khỏe mạnh, trong độ tuổi tràn đầy sức sống của Dế Mèn. Việc miêu tả vẻ đẹp hoàn hảo này cũng là cách tác giả hé lộ một phần về tính cách của nhân vật.

Ngoài niềm tự hào về vẻ đẹp của cơ thể, Dế Mèn còn mang theo bản tính kiêu ngạo, tư thái tỏ ra hùng dũng, tự tin qua những chi tiết như 'đầu tôi to ra và nổi từng tảng, rất bướng', 'hai chiếc răng đen luôn nhai ngoài quán bar', 'dáng đi hùng dũng với sợi râu cong vút'. Đồng thời, chúng ta cũng cảm nhận được chút về tính cách thích tự do, sống tự tin mà không bao giờ trải qua của Dế Mèn. Có thể nói rằng Tô Hoài đã có những quan sát tỉ mỉ về loài Dế và bằng sự sáng tạo độc đáo của mình, ông tạo ra một nhân vật đặc sắc. Dế Mèn không chỉ mang đến những hình ảnh, tính cách của một đứa trẻ tiêu biểu mà còn gần gũi với độc giả nhỏ tuổi, kích thích họ theo dõi câu chuyện.

Bên cạnh việc mô tả vẻ đẹp hình thể của Dế Mèn, Tô Hoài cũng mở ra những đặc điểm cơ bản của Dế Mèn khi còn sống nhà, khi mới trưởng thành, khi còn sống cùng những người hàng xóm thân quen. Dế Mèn xuất hiện với sự kiêu ngạo, không sợ hãi, đi bộ 'oai vệ' như một anh tướng nhỏ, luôn thể hiện sự hung hăng, dám chọc ghẹo mọi người trong khu phố, nhưng tất cả đều nhận sự yếu đuối, không dám đối đầu. Dế Mèn do thiếu hiểu biết, tưởng rằng sức mạnh của mình là đủ, khiến mọi người phải sợ hãi và không dám phản kháng, nhưng thực tế lại là do họ nhìn nhận từ quan hệ thân quen, không phải sự sợ hãi. Thế nhưng, chính tính cách hống hách, kiêu ngạo của tuổi trẻ ngớ ngẩn khiến Dế Mèn trả giá đắt, đồng thời khiến người khác phải gánh chịu hậu quả vô tội, sống cả đời trong ân hận. Dế ta mặc dù thoát chết nhưng mang theo nỗi ân hận cả đời vì những trò nghịch ngợm tai hại, và hối hận không kịp.

Bài học quý giá đầu tiên của Dế Mèn liên quan đến hàng xóm của cậu, Dế Choắt. Mặc dù cùng là loài Dế nhưng Dế Choắt, do ngoại hình ốm yếu, trông 'gầy gò và dài lêu nghêu như một người nghiện thuốc phiện', cánh ngắn, đôi càng mảnh mai, nặng nề, râu ria ngắn ngủi, mặt ngơ ngơ ngác. So với Dế Mèn, sự chênh lệch là rõ ràng. Do đó, Dế Mèn không chỉ coi thường Dế Choắt mà còn đặt cho hàng xóm ẻo lả này cái tên 'Dế Choắt', một cách chế giễu và tỏ ra trịnh thượng.

Không chỉ vậy, Dế Mèn tự phát ngôn quyền lực, đặc quyền giáo dục hàng xóm tội nghiệp của mình. Trong tâm trí Dế Mèn, Dế Choắt là kẻ ăn cháo đứng nghĩa, không biết nghĩ suy, lười biếng, sống một cách vô tâm. Tuy nhiên, tư duy xốc nổi và chiến thắng của Dế Mèn đã không cho phép chú ta nhìn thấu và hiểu biết đúng về người hàng xóm tội nghiệp. Nếu Dế Mèn có khả năng đánh giá, chắc chắn chú sẽ nhận ra Dế Choắt vốn ốm yếu, đau bệnh liên tục, không có sức lực để đào hang phức tạp và giữ cho ngôi nhà sạch sẽ. Thêm vào đó, Dế Mèn không chỉ thiếu quan sát mà còn không lắng nghe, không quan tâm đến đau khổ của hàng xóm yếu đuối. Dế Mèn chỉ quan tâm đến bản thân mình, tự phô diễn, vì mình trông có vẻ xuất sắc hơn so với hàng xóm ẻo oẹt.

Một ngày nọ, khi đứng ở cửa hang ngắm hoàng hôn, Dế Mèn nhìn thấy chị Cốc vừa no mồi đang rỉa lông rỉa cánh ở gần đó. Dế Mèn, kẻ không sợ trời sợ đất, lại nổi máu nghịch ranh và đã sáng tác một bài vè châm biếm chị Cốc:

'Cò này, Vạc này, Nông này,
Béo vượt mức, lông nhiều gấp gáp.
Lông Cốc nhặng cho tôi xem,
Tôi nấu, tôi nướng, tôi xào, tôi ăn'

Đoạn trích về Bài học đường đời đầu tiên là một phần nổi bật và ấn tượng, chứa đựng những bài học giáo dục giá trị. Để hiểu rõ hơn về tác phẩm, mời bạn đọc thêm các bài viết Phân tích chi tiết về Bài học đường đời đầu tiên, Sơ đồ tư duy về Bài học đường đời đầu tiên, Tóm tắt chi tiết Bài học đường đời đầu tiên, và Soạn bài về Bài học đường đời đầu tiên.