'Phi logic': Những hành động khiến ta như 'đã quên bỏ bộ não ở nhà'

Với hàng chục thí nghiệm và ví dụ độc đáo, Dan Ariely đã đưa người đọc vào một thế giới nơi sự phi logic thường xuyên chiếm ưu thế. Ông đã khám phá những yếu tố ảnh hưởng khiến con người không luôn hành động theo lý trí của mình. Ông còn chỉ ra rằng, thậm chí cả sự phi logic có vẻ không có trật tự của chúng ta cũng “mang đặc tính có hệ thống và dễ dự đoán”.

Làm thế nào để chúng ta phi lý trí?

'   Đa số chúng ta không nhận biết được điều mình muốn cho đến khi chúng ta nhìn thấy nó trong một ngữ cảnh cụ thể.   '

Lập luận này được rút ra từ những quan sát của Dan Ariely. Chúng ta không nhận biết mình thích một điều gì cho đến khi nó được so sánh với điều tệ hơn. Thậm chí, chúng ta không biết phải sống như thế nào cho đến khi thấy người khác thực hiện điều mà chúng ta cho rằng phải làm.

Hiệu ứng vật 'làm nền' là một trong những yếu tố dẫn đến hành vi phi lý trí, nó bắt nguồn từ tâm lý so sánh. Chúng ta thường nhìn nhận mọi thứ xung quanh dựa trên sự so sánh với các sự vật khác. Điều này không chỉ đúng với các đồ vật cụ thể như lò nướng bánh, xe đạp, món ăn trong nhà hàng, hoặc người yêu của chúng ta, mà còn đúng với các trải nghiệm như kỳ nghỉ, lựa chọn học hành, và thậm chí cả những cảm xúc, thái độ và quan điểm của chúng ta.

Hiệu ứng vật 'làm nền' là một trong những yếu tố gây ra hành vi phi lý trí, và nó bắt nguồn từ tâm lý so sánh. Chúng ta luôn nhìn nhận mọi thứ xung quanh dựa trên sự so sánh với các sự vật khác. Điều này không chỉ đúng với các đối tượng cụ thể như lò nướng bánh, xe đạp, món ăn trong nhà hàng hoặc người yêu của chúng ta, mà còn đúng với các trải nghiệm như kỳ nghỉ, lựa chọn học hành, và thậm chí cả những cảm xúc, thái độ và quan điểm của chúng ta.

Nhưng càng so sánh và cố gắng đạt được điều gì đó, khi có được, thì chúng ta không cảm thấy hài lòng mà lại mong muốn một điều tốt hơn. Cách duy nhất để chữa trị căn bệnh này là: phá vỡ sự so sánh.

Trì hoãn - căn bệnh nan y vì phi logic

Nghe quen không? Chắc chắn không ít người trong chúng ta đã từng tự hỏi, tự nói với bản thân câu này, hoặc có điều tương tự. 'Để mai tính' luôn là khẩu hiệu của những người nghiện trì hoãn.

Trước tiên, cần hiểu rõ, trì hoãn là gì? Khi ta quyết tâm tiết kiệm tiền hoặc tập thể dục, lúc ấy ta cảm thấy thoải mái. Nhưng rồi, cảm xúc dễ dàng bị kích thích: khi quyết tâm tiết kiệm, ta thấy một chiếc ô tô mới, một chiếc xe đạp leo núi hoặc một đôi giày mà ta muốn có. Khi quyết tâm tập thể dục thường xuyên, ta lại tìm lý do để ngồi một chỗ cả ngày trước màn hình… Việc từ bỏ mục tiêu lâu dài vì hạnh phúc ngắn hạn chính là trì hoãn.

Mỗi vấn đề mà chúng ta đối diện đều có khả năng tự kiểm soát bên trong. Ví dụ, về tài chính, nếu bạn không thể tự tiết kiệm tiền, hãy nhờ mẹ, vợ, hoặc bạn gái, hoặc bất kỳ ai có thể giữ tiền cho bạn. Tốt nhất là mẹ, vợ hoặc bạn gái vì họ thường áp đặt nhiều quy tắc và thủ tục rườm rà nhất nếu bạn muốn rút tiền. Có thể thậm chí bạn sẽ không bao giờ rút được tiền từ họ mãi mãi. Về sức khỏe, nếu bạn không đủ kiên nhẫn để tập thể dục một mình, hãy tìm một người đồng hành kiên nhẫn. Điều này giúp tạo ra cam kết và giúp chúng ta trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình.

Không có gì miễn phí một cách hoàn toàn

“Miễn phí” là một thuật ngữ có sức hút mạnh mẽ. Nếu so sánh, “miễn phí” như là một đám lửa cháy sáng rực, thu hút ánh nhìn của những người tham gia. Trong cuộc sống, “miễn phí” giống như một ngọn lửa, và chúng ta giống như những con thiêu thân mê muội lao vào đó. “Miễn phí” là một trong những yếu tố khiến chúng ta rời bỏ lộ trình ban đầu của mình, và hành vi này thường là phi lý trí.

Tuy nhiên, giá của sự miễn phí không hề rẻ và đặc biệt là không thể đảo ngược. Đó là trải nghiệm.

Hãy tưởng tượng, trên đường đến nhà bạn, bạn được mời thử đồ ăn miễn phí. Bạn nấn ná một chút, có thể là vài phút hoặc thậm chí vài chục phút. Nếu bạn đến muộn, bạn sẽ làm thế nào? Và nếu bạn đến sớm hơn dự kiến, và bạn của bạn đang cần một bờ vai để nói chuyện, điều gì sẽ xảy ra?

Một thứ mà 'miễn phí' đòi hỏi là trải nghiệm, và điều đó luôn đi kèm với việc mất đi thời gian. Dù là một trải nghiệm vui vẻ hay khó chịu, thì thời gian của bạn vẫn bị chiếm giữ cùng với nó. Và cho dù bạn cảm thấy thời gian ấy có giá trị hay không, đó vẫn là cái bạn phải trả khi chọn 'miễn phí'.