Phim Lịch Sử Việt: Lúc Này Hay Lúc Nào?

Khi phim 'Hồng Hà nữ sĩ' (về cuộc đời Đoàn Thị Điểm) sắp công chiếu, và 'Chiến bào' (về vị anh hùng Lê Lợi) đang được thực hiện, cùng với sự tranh cãi về phương diện lịch sử của phim 'Đất rừng phương Nam', có thể thấy rằng: đã đến lúc dòng phim lịch sử Việt cần được nhận diện với tầm nhìn tổng thể hơn.

Với dòng phim liên quan lịch sử Việt, cho dù là phim mang tính khôi phục ký ức về một vùng đất như Đất rừng phương Nam +dưới hình thức câu chuyện hư cấu, hoặc với phim về các nhân vật lịch sử thực sự, không thể tránh khỏi sự phê phán và nhận xét nghiêm túc từ phía công chúng.

Vào năm 2015, một bộ phim lịch sử Việt mang tính cổ trang gây chú ý là Mỹ nhân (đạo diễn Đinh Thái Thụy) đã gây tranh cãi trong cộng đồng. Bối cảnh của phim Mỹ nhân là câu chuyện loạn luân của Tống Thị trong thời kỳ Trịnh - Nguyễn phân tranh, được nhìn nhận từ một góc độ mới về lịch sử do nhà biên kịch Văn Lê đưa ra. Phim đã bị công chúng chỉ trích về trang phục không phản ánh đúng bản sắc Việt, ngay từ khi trailer giới thiệu được tung ra.

Vào năm 2020, bộ phim Quỳnh Hoa nhất dạ (đạo diễn Lý Minh Thắng) đã khiến cộng đồng mạng xôn xao với teaser trailer, đặc biệt là về trang phục của nhân vật nữ chính là Thái hậu Dương Vân Nga (do siêu mẫu, diễn viên Thanh Hằng thủ vai). Đây là một dự án phim lịch sử Việt theo hướng huyền thoại, không giữ chặt lịch sử, diễn ra vào thời kỳ Đinh - Tiền Lê.

Gần đây, hãng sản xuất phim Thiện Production của nhà sản xuất Bá Cường (cũng là đạo diễn và nhà sản xuất của phim hành động võ thuật Võ sinh đại chiến, ra mắt vào năm 2021) đã tiết lộ một dự án mới trong thể loại phim hành động lịch sử Việt: Chiến bào. Kịch bản được viết bởi cặp đôi biên kịch từng đoạt giải Cánh Diều Vàng là Lương Kim Liên và Nguyễn Thị Ngọc Bích. Dự án phim lịch sử này kể về hành trình của anh hùng Lê Lợi khởi nghĩa tại rừng núi Lam Sơn - Chí Linh (Thanh Hóa), chống lại Minh quốc, trong giai đoạn Bắc thuộc thứ tư (còn được gọi là thời kỳ Minh thuộc) trong lịch sử Việt Nam, bắt đầu từ năm 1407 khi đế quốc Minh chiếm bại nhà Hồ - Đại Ngu. 

Vào đông năm 1416, Lê Lợi và 18 đồng chí quyết tâm đã tổ chức 'Hội thề' tại Lũng Nhai (huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa ngày nay), thực hiện lễ tế trước trời đất, liên kết tình anh em, hứa hẹn cùng nhau chống lại ách thống trị của quân Minh. Vào năm 1418, Lê Lợi bắt đầu cuộc khởi nghĩa, với lực lượng ban đầu chỉ vài nghìn người. Sau nhiều trận đánh gay go, thậm chí bị quân Minh bao vây đến gần như thất thủ, đến năm 1427, cuộc kháng chiến dưới sự chỉ đạo của Lê Lợi đã thành công, xoá sạch quân Minh khỏi lãnh thổ Nam bộ, từ đó Lê Lợi thống nhất và phục hồi đất nước Đại Việt, lập nên triều đại nhà Hậu Lê. Lê Lợi được các nhà sử học đánh giá cao về trí tuệ chính trị, quân sự, kinh tế, là một trong hai vị anh hùng thời kỳ trung hưng của dân tộc Việt (người kia là Ngô Quyền).

Tuy nhiên, liệu dự án phim lịch sử lớn với mức đầu tư như Chiến bào sẽ tiếp tục gặp phải sự phản đối của dư luận, như những bộ phim lịch sử Việt trước đây?

Câu trả lời cho tương lai của phim lịch sử Việt rõ ràng vẫn nằm ở phía trước, phụ thuộc vào chất lượng thực sự của các tác phẩm khi ra mắt. Điều duy nhất là cần, là khán giả Việt phải mở lòng hơn nữa đối với sự sáng tạo của những nhà làm phim tư nhân trong nước, đặc biệt là khi điện ảnh Việt vẫn còn rất ít bộ phim lịch sử được đầu tư từ nguồn vốn bên ngoài ngân sách quốc gia.