Buzz
Có những dấu hiệu rõ ràng cho thấy ảnh hưởng tiêu cực của phong trào này. Tuy nhiên, hầu hết chúng ta vẫn coi đó là trò đùa.
“Tôi không muốn tin rằng Trái Đất này phẳng”, David Weiss nói một cách khập khiễng, thể hiện sự hoài nghi về một sự thật đã được chấp nhận hàng thế kỷ. “Bạn có muốn tỉnh dậy một ngày và nhận ra mọi người đều coi bạn là kẻ ngốc không?”
Mặc dù nói như vậy, Weiss vẫn tin rằng Trái Đất là phẳng. Bốn năm trước, mặc dù không thể nhìn thấy đường cong của Trái Đất, anh ấy vẫn tin rằng hành tinh chúng ta phẳng như một cái đĩa. Điều này khiến anh ấy luôn nghi ngờ về hiện thực.
“Tôi luôn trong tình trạng hoảng loạn. Cảm giác như đang đứng yên mà bị đẩy tỉnh,” Weiss chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với CNN.
Mặc dù có quan điểm khác biệt, Weiss gặp khó khăn trong việc giao tiếp với những người xung quanh. Anh ấy cảm thấy không hợp với những người bạn không đồng ý với quan điểm của mình. “Tôi không phản đối ai tin rằng chúng ta sống trên một hành tinh tròn. Đó chỉ là sự lựa chọn của họ mà thôi,” anh ấy nói. “Chỉ là tôi không thể chấp nhận điều đó.”
Mặc dù có quan điểm riêng, Weiss tìm kiếm sự đồng thuận trong cộng đồng Trái Đất phẳng.
Trong tháng Mười một vừa qua, anh Weiss đã tham dự Hội nghị Quốc tế về Trái Đất Phẳng, sự kiện thường niên lần thứ ba được tổ chức tại khách sạn Embassy Suites ở Dallas, Texas. Tổ chức cho biết có ít nhất 600 người tham gia. Trước đó, hội nghị đã được tổ chức tại Raleigh và Denver; cũng đã có những sự kiện tương tự ở Brazil, Anh và Ý.
Hội nghị không có gì khác biệt so với những sự kiện thông thường, chỉ có thông điệp đặc biệt làm cho chúng ta cảm thấy khó chịu. Trên sân khấu, người phát biểu chắc chắn vài câu nói đã được chuẩn bị cẩn thận, những bài thuyết trình như “Không gian là Giả” hay “Thử nghiệm Mặt Trăng: Chấm dứt với lời nói dối hình cầu” nhận được sự ủng hộ từ người nghe.
Cuối buổi, giải thưởng được trao cho những video về Trái Đất phẳng hay nhất. Những người mê mải với niềm tin Trái Đất phẳng đều rất hứng khởi khi được gặp gỡ những cá nhân có ảnh hưởng trong cộng đồng này.
“Chúng tôi đã giữ liên lạc trực tuyến, nhưng sự kiện này cho phép chúng tôi gặp gỡ trực tiếp, đồng lòng với nhau,” anh Weiss chia sẻ. “Chúng tôi có thể làm việc cùng nhau, tìm kiếm những người bạn mới. Bạn có thể tưởng tượng, có nhiều người bạn cũ của chúng tôi … chúng tôi mất rất nhiều bạn.”
Vài trăm người gặp nhau, cùng chia sẻ niềm tin (dù sai lầm) ở Dallas chỉ là một phần nhỏ. Trên Trái Đất tròn, số người tin rằng Trái Đất phẳng không phải ít: họ tiếp tục từ chối khoa học và truyền bá thông điệp của họ, mời gọi thêm nhiều người vào gia đình của họ.
Chưa có nghiên cứu cụ thể nào chỉ ra chính xác có bao nhiêu người 'sụp đổ', nhưng những người như Weiss luôn tin rằng có hàng triệu người như họ: có nhiều người nổi tiếng, cả phi công hàng không thương mại. Trên mạng, cộng đồng Trái Đất phẳng hoạt động mạnh mẽ hơn: có nhóm lớn với hàng trăm người, tạo ra những video trên YouTube tiếp cận hàng triệu người khác.
Theo khảo sát của YouGov trên hơn 8.000 người Mỹ, có 6 người sẽ có ít nhất một người không tin rằng Trái Đất là hình cầu. Tại Brazil, khảo sát của Viện Datafolha chỉ ra rằng có thể có tới 7% dân số tin rằng Trái Đất phẳng.
Cộng đồng này, mặc dù ít người ủng hộ, lại được một loạt ngôi sao, sự kiện, và đồ lưu niệm Trái Đất phẳng hậu thuẫn, cùng với những giả thuyết khoa học giả mạo để thuyết phục nhiều người hơn. Theo tổ chức, mỗi năm có nhiều sự kiện liên quan đến Trái Đất phẳng hơn xuất hiện.
“Tôi chưa từng thấy sự phát triển nhanh như vậy,” Robbie Davison, người sáng lập Hội nghị Dallas, nói. “Tôi dám đoán rằng trong 10 năm tới, số lượng sự kiện sẽ khiến bạn kinh ngạc ... vào năm sau, sẽ có sự kiện như vậy ở mọi thành phố lớn trên thế giới.”
Chuyên gia bắt đầu lo lắng, liệu phong trào này có gây hại thực sự, hay sức ảnh hưởng của nó sắp sửa ảnh hưởng đến nhận thức của loài người.
Lần đầu tiên Robbie Davison biết đến cộng đồng này, anh chỉ cười và nói: “Chắc chắn họ là nhóm thiếu hiểu biết nhất rồi. Ai đủ sáng suốt mà tin vào thứ ngớ ngẩn như vậy?”
Vài năm sau, Davison tổ chức một hội nghị Trái Đất phẳng quốc tế. Như nhiều người CNN gặp tại sự kiện này, Davison bị thuyết phục rằng Trái Đất phẳng bởi vì không có bằng chứng về hình cầu.
Khi không thể dùng khoa học chứng minh Trái Đất phẳng hay tròn, Davison giải thích: “Hãy giả định [loài người] có một kẻ thù, đó là quỷ, là Satan. Nhiệm vụ của hắn là thuyết phục thế giới rằng Chúa không tồn tại. Và hắn đã làm việc tuyệt vời trong việc thuyết phục mọi người rằng chúng ta chỉ là một điểm ngẫu nhiên trong Vũ trụ vô hạn.”
Khi không thể dùng khoa học để giải thích điều hiển nhiên, Davison trở lại phương pháp cổ điển: giải thích mọi thứ với sự hiện diện của một thế lực siêu tự nhiên.
Trong thế giới mà Davidson tin vào, Trái Đất, Mặt Trời và Mặt Trăng dường như nằm trong một lồng kính khép kín và được kiểm soát chặt chẽ. Dựa trên logic này, họ dễ dàng từ chối sự thật, ví dụ như ảnh chụp Trái Đất từ quỹ đạo chỉ là sản phẩm của photoshop, hoặc nếu có một camera trên Mặt Trăng quay lại Trái Đất 24/7, mọi thứ sẽ rõ ràng hơn.
Davidson dễ dàng tìm được một cộng đồng đồng lòng với mình. “Tôi nghĩ rằng nếu tổ chức một buổi hội nghị, đó sẽ là một bước tiến mới khi phương tiện truyền thông, hoặc thậm chí cả thế giới sẽ nhận ra, ‘rõ ràng có điều gì đó xảy ra, đây không phải chỉ là một trào lưu mạng hay một nhóm người kỳ quặc trên Internet, chúng tôi đang tổ chức trong một tòa nhà thực sự.’”
- Đầu tiên và quan trọng nhất: “Chúng tôi không tin rằng mình đang nằm trên một cái đĩa bay trong không gian.” Cộng đồng Trái Đất phẳng không tin vào không gian, họ cho rằng Trái Đất nằm cố định một chỗ và việc hạ cánh lên Mặt Trăng là giả. Nhưng Davidson nhấn mạnh, rằng chưa ai nhìn thấy lực hấp dẫn cả nên khái niệm này vô nghĩa.
- Thứ hai, sẽ không ai rơi ra khỏi Đĩa Đất. Lý do: đa số họ tin rằng hành tinh của chúng ta là một cái đĩa, với Bắc Cực là bức tường băng bao quanh rìa.
- Thứ ba, những người tin Trái Đất phẳng hiện đại không có nhiều điểm chung với Hội Trái Đất Phẳng - Flat Earth Society, một nhóm người đã tồn tại hàng chục năm và có khoảng 200.000 lượt thích trên Facebook. Điểm chung lớn nhất của họ có lẽ là niềm tin vào sự tồn tại của Đĩa Đất.
Một số người tham dự hội nghị Trái Đất phẳng quốc tế cho rằng Hội kia được tổ chức bởi chính phủ, với mục tiêu là lan truyền tin giả để làm cho tuyên bố “Trái Đất phẳng” trở nên khó tin hơn với những người tìm kiếm sự thật. Davidson mỉm cười khi gọi giả thuyết của những người đồng chí khác nhưng khác hội kia là “cười ra nước mắt”.
Hội Trái Đất Phẳng trả lời CNN: “Chúng tôi không phải là một tổ chức bù nhìn của chính phủ. Chúng tôi là một tổ chức của những người Trái Đất phẳng đã tồn tại trước cả khi hầu hết mọi người biết về Trái Đất phẳng.”
“Không có ý định liên kết với phe phái hay để cảm xúc chi phối mỗi khi có sự không đồng quan điểm. Hy vọng Hội nghị Trái Đất Phẳng Quốc tế sẽ thành công và chúng tôi sẽ tiếp tục giữ vững niềm tin của mình.”
Cộng đồng Trái Đất phẳng không tự cho rằng họ hiểu hoàn toàn những gì họ nói. “Không ai có thể hiểu hết được Trái Đất, chúng tôi chỉ đặt câu hỏi về những điều chúng tôi đã học,” nhiều người trong cộng đồng này chia sẻ.
Dường như những người này có xu hướng mở rộng quan điểm của mình. Có thể dễ dàng tìm thấy những người tin Trái Đất phẳng cũng tin rằng vaccine gây hại, lên Mặt Trăng là giả mạo, v.v…
“Một khi họ tin vào Trái Đất phẳng, họ sẽ đặt nghi vấn lên tất cả,” Mark Sargent, một thành viên tích cực của cộng đồng này chia sẻ.
“Mỗi người tham gia đều có khoảng 20 thuyết âm mưu - bạn có thể hỏi họ và sẽ nhận được những câu trả lời khác nhau. Nhưng thuyết âm mưu số một của họ luôn là Trái Đất phẳng,” Sargent nói.
Như vậy, họ có niềm tin chung vào sự tồn tại của Đĩa Đất. “Chúng tôi thường chỉ trích NASA. Họ là mục tiêu của chúng tôi,” Sargent nói về cơ quan Vũ trụ này.
Chúng tôi yêu khoa học lắm,” Davidson khẳng định.
Theo Daniel Jolly, giảng viên tâm lý học thuyết âm mưu tại Đại học Northumbria: “Con người thường chỉ muốn hiểu rõ hơn về thế giới này. Họ thường đánh giá thế giới dựa trên những kiến thức sẵn có trong tâm trí.”
“Họ thường không tin vào những người, nhóm người có quyền lực như chính phủ hay NASA, và khi họ tìm bằng chứng để ủng hộ quan điểm của mình … họ sẽ duy trì quan điểm đó. Rất khó để thay đổi suy nghĩ này,” một chuyên gia lý giải.
Các nhà khoa học cũng chỉ ra rằng có một phản ứng xã hội khiến người ta bị cuốn hút bởi thuyết âm mưu, đó là mong muốn “duy trì quan điểm tích cực về bản thân và về nhóm người xung quanh,” một nhà tâm lý học giải thích.
Có thể không có cộng đồng nào mạnh mẽ bằng nhóm người tin rằng Trái Đất là hình vuông. “Hội nghị này là nơi mà những người thường bị loại trừ có thể thể hiện ý kiến của mình. Họ cảm thấy an tâm khi có nơi để thể hiện quan điểm của mình,” một thành viên của cộng đồng chia sẻ.
Tuy nhiên, động cơ chính có lẽ là nhu cầu kiểm soát và quyền lực. “Con người luôn muốn cảm thấy an toàn, được bảo vệ trên thế giới này,” một nhà tâm lý học giải thích.
“Khi bạn nhận ra rằng Trái Đất phẳng … bạn sẽ cảm thấy tràn đầy năng lượng,” một người tin Trái Đất phẳng chia sẻ.
Cảm giác đó có thể làm cho người tin Trái Đất phẳng cảm thấy thoải mái hơn, theo lời của một thành viên của cộng đồng.
Sargent có thể được coi là người khởi xướng phong trào Trái Đất phẳng hiện đại. “Nếu bạn quan tâm đến giả thuyết Trái Đất phẳng, có lẽ bạn sẽ đọc những gì tôi viết trước tiên,” anh nói với CNN. Sargent cũng không đứng một mình: YouTube chính là nơi mà thông điệp (sai lệch) của Sargent lan tỏa khắp nơi. Anh khẳng định phong trào này không thể tồn tại nếu thiếu YouTube.
Thậm chí, bằng thuật toán hỗ trợ tìm kiếm và gợi ý video liên quan, một khi bạn bị cuốn vào vòng xoáy của Trái Đất phẳng, bạn sẽ liên tục xem những video liên quan. Nhận ra xu hướng không lành mạnh, YouTube đã bắt đầu chôn vùi những video về thuyết âm mưu dưới lớp video lớn của mình, đồng thời giảm thiểu việc gợi ý những video tương tự.
Dù muộn màng, nhưng đã quá muộn: tốc độ lan truyền của phong trào Trái Đất phẳng tăng mạnh, khiến người ta bỏ qua sự thật cơ bản, bỏ qua khoa học - một trong những nền móng xây dựng nhân loại.
“Người ta không tin vào các nhà khoa học, chuyên gia ngày càng nhiều, thậm chí còn đặt dấu hỏi về động cơ của khoa học,” nhà tâm lý học Douglas lý giải. “Cần nghiên cứu thêm về hành vi này, và tôi tin rằng việc tin vào thuyết âm mưu có thể mang lại lợi ích, nhưng bằng chứng ban đầu cho thấy hại nhiều hơn lợi.”
“Có lẽ tôi không nói câu này thường xuyên, nhưng đúng … nó có hại,” Sargent thừa nhận, đồng thời nhấn mạnh vai trò của mình trong việc tạo ra phong trào Trái Đất phẳng mạnh mẽ như hiện nay. “Tin vào Trái Đất phẳng cũng có tác dụng phụ … khi bạn tin vào đó, bạn sẽ bắt đầu nghi ngờ mọi thứ mình từng tin.” Dần dần, họ sẽ nghi ngờ mọi thứ, đặt câu hỏi “liệu có thể tin vào bất kỳ điều gì mà phương tiện truyền thông đại chúng đề cập?”
Khi không phân biệt được thật giả, quan điểm của một người sẽ bị lẫn lộn. Thậm chí, Davidson còn dám tranh luận với các nhà khoa học hàng đầu, mặc dù thường bị chế nhạo.
Quyết tâm là điều tốt, nhưng quyết tâm cho một mục đích sai lầm thì không. Như đã có người nói trên mạng: cái gì không có kiến thức sẽ gây hại; câu này cũng chỉ là một trong những lời nói trên Internet, vì vậy liệu bạn có tin vào nó hay không phụ thuộc vào góc nhìn của bạn.
