Bài viết được chuyên gia tâm lý ThS.BS Nguyễn Thành Long - Chuyên gia tư vấn tâm lý tại Phòng khám Tâm lý, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Mytour.

Tăng động giảm chú ý là một trong những rối loạn phát triển tâm thần - thần kinh ở trẻ. Thông tin thế giới cho thấy khoảng 6,5 % trẻ em mắc vấn đề này.

Tăng động giảm chú ý (ADHD) là một bệnh lý được ghi nhận ở cả trẻ em và người lớn, tuy nhiên, thường gặp hơn ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Trẻ mắc tăng động giảm chú ý thường thể hiện qua những dấu hiệu như: Hăng hái vận động, nhảy nhót, leo lên các vật dụng; không tuân thủ theo quy tắc, yêu cầu (tăng động); gặp khó khăn trong việc sắp xếp, tổ chức công việc; thường xuyên mất đồ cần thiết cho công việc, học tập; quên những hoạt động hàng ngày (giảm chú ý); khó khăn trong việc nghe theo yêu cầu từ người khác; gặp khó khăn khi phải đợi lượt; trả lời nhanh mà chưa nghe kỹ câu hỏi, thường xuyên nói quá nhiều... hoặc thể hiện đồng thời cả hai trạng thái.

Hậu quả của vấn đề này là ảnh hưởng đến sự phát triển về tâm sinh lý, học tập, giao tiếp, cũng như các kỹ năng xã hội của trẻ. Do đó, việc nhận biết, điều trị và can thiệp kịp thời rất quan trọng để cải thiện chức năng cho trẻ bị tăng động giảm chú ý.

Có nhiều cách điều trị tăng động giảm chú ý ở trẻ, ví dụ như: Giáo dục hành vi, trị liệu tâm lý, điều trị thuốc hoặc sự kết hợp giữa giáo dục, trị liệu tâm lý và điều trị thuốc.

Trong số đó, phương pháp kết hợp giữa thuốc, giáo dục hành vi và trị liệu tâm lý được đánh giá là hiệu quả nhất.

2.1. Phương pháp tâm lý

Ngay cả đối với trẻ có mức độ nhẹ, vai trò của bố mẹ trong việc chăm sóc trẻ mắc tăng động giảm chú ý trong giáo dục hành vi và tâm lý không thể bị đánh giá thấp.

Phương pháp tâm lý chơi một vai trò quan trọng và liên tục trong quá trình điều trị của trẻ. Bố mẹ cần phải quan tâm một cách chính xác đến trẻ và tình trạng sức khỏe tinh thần của trẻ để đảm bảo hiệu quả tối đa. Một số biện pháp mà cha mẹ có thể thực hiện:

• Đặt ra các quy tắc cụ thể, rõ ràng, ngắn gọn. Trẻ cần phải hiểu rõ cha mẹ muốn điều gì.
• Luôn kiên trì, đôi khi cần phải quyết đoán, phải ra lệnh.
• Giúp trẻ hình thành thói quen làm việc theo kế hoạch. Cha mẹ có thể cùng trẻ lập kế hoạch, theo dõi và hỗ trợ trẻ hoàn thành công việc.
• Đào tạo trẻ để chú ý nghe khi người khác nói.
• Thể hiện sự quan tâm đúng mức tới trẻ, tìm điểm mạnh để khích lệ và điểm yếu để hỗ trợ trẻ phát triển bản thân.
• Tạo điều kiện cho trẻ tham gia các trò chơi tĩnh, đòi hỏi sự tư duy, tránh các trò chơi và game bạo lực.
• Thúc đẩy trẻ tham gia hoạt động thể dục, thể thao phù hợp với độ tuổi của trẻ.
• Nhắc nhở trẻ về quy tắc và nội quy trước khi tham gia các hoạt động cộng đồng.
• Chịu trách nhiệm cho trẻ, việc này giúp trẻ có cảm giác trách nhiệm và nâng cao lòng tự trọng của trẻ.
• Thưởng cho trẻ khi trẻ thực hiện đúng và tránh việc trừng phạt thường xuyên, nặng nề.Đây là một số biện pháp mà cha mẹ có thể áp dụng để hỗ trợ trẻ mắc tăng động giảm chú ý.

2.2. Điều trị bằng thuốc

Thuốc thuộc nhóm tăng cường tâm thần: Dextroamphetamine và Methylphenidate

Những loại thuốc thuộc nhóm tăng cường tâm thần có tác dụng kích thích hệ thần kinh trung ương, như Dextroamphetamine cho trẻ từ 3 tuổi trở lên và Methylphenidate dành cho trẻ từ 6 tuổi trở lên, mang lại hiệu quả tốt và không tăng nguy cơ gây nghiện.

• Dexmethylphenidate: Sử dụng để điều trị Rối loạn Giảm chú ý - Tăng động ở trẻ từ 3 tuổi trở lên. Thời gian tác dụng kéo dài hơn so với Methylphenidate, nhưng vẫn cần phải uống nhiều lần trong ngày. Thuốc có tác dụng kéo dài giúp chỉ cần sử dụng một lần mỗi ngày.
• Adderall (Dextroamphetamine + Amphetamine): Tác dụng phụ thường gặp của các loại thuốc kích thích tâm thần bao gồm nhịp tim không ổn định, giảm sự ngon miệng, giảm cân, khó chịu, mất ngủ, cảm giác hồi hộp, đau đầu, đau bụng, kích ứng da và Tic. Khoảng 80 đến 90% bệnh nhân phản ứng tích cực với Methylphenidate và Dextroamphetamine.
• Methylphenidate: Được chỉ định cho trẻ từ 6 tuổi trở lên. Thuốc thường cần uống 2 đến 3 lần mỗi ngày vì thời gian tác dụng chỉ kéo dài 2-3 giờ. Cũng có loại thuốc tác dụng kéo dài chỉ cần sử dụng một lần mỗi ngày. Loại này là Concerta.

Atomoxetine

Không thuộc nhóm thuốc kích thích tâm thần, nhưng là lựa chọn trong điều trị Rối loạn Giảm chú ý - Tăng động, có tác dụng ức chế hấp thụ chất norepinephrine. Được chỉ định cho trẻ trên 6 tuổi. Bệnh nhân suy gan cần giảm liều lượng 50 đến 75%.

Thuốc chống trầm cảm 3 vòng và nhóm ức chế chọn lọc tái hấp thụ Serotonin:

Đây là lựa chọn thứ hai sau các thuốc kích thích tâm thần và Atomoxetine, đặc biệt là trong trường hợp kháng với các thuốc trên và xuất hiện trầm cảm lo lắng hoặc khi sử dụng thuốc kích thích tâm thần gây ra rối loạn Tic. Imipramine và Desipramine là hai loại thuốc có hiệu quả cao, tiếp theo là Nortriptyline.

Clonidine, thuốc đối vận α-Adrenergic:

Là lựa chọn thứ ba, đặc biệt trong các trường hợp có rối loạn Tic, hội chứng Gille de la Tourette và các hành vi xâm phạm. Phối hợp thuốc: (Methylphenidate - dexmethylphenidate) hoặc Dextroamphetamine và Clonidine.

Guafacine

Là thuốc đối vận thụ thể giao cảm α-2a, lựa chọn đầu tiên được chấp thuận trong điều trị ADHD. Do Guanfacine có tác dụng an thần, nên cảnh báo bệnh nhân tránh lái xe hoặc sử dụng máy móc nặng vì có thể gây nguy hiểm. Một số cha mẹ có thể do lo ngại về việc sử dụng thuốc hóa học để điều trị bệnh tăng động giảm chú ý cho trẻ. Tuy nhiên, thực tế là bác sĩ chỉ đặt thuốc cho trẻ sau khi xem xét giữa hiệu quả và nguy cơ. Trẻ mắc hội chứng tăng động giảm chú ý, nếu không được điều trị và quản lý tốt, có thể đối mặt với rủi ro mắc các vấn đề tâm thần khác, nguy cơ sử dụng chất gây nghiện, rối loạn hành vi và nguy cơ tai nạn cao hơn so với trẻ bình thường. Do đó, nếu cần thiết và theo chỉ định của bác sĩ, cha mẹ nên tuân thủ liều lượng và cách sử dụng để đạt được kết quả tốt. Quan trọng nhất, không nên tự ý mua thuốc và tự điều trị cho trẻ mà không có sự hướng dẫn của bác sĩ. Ngoài ra, cha mẹ cần nắm vững thông tin về bệnh để có thể nhận biết sớm và đưa trẻ điều trị một cách hợp lý.

Trẻ con thường rất tò mò và năng động, nhưng đồng thời cũng rất nhạy cảm và dễ bị tổn thương. Vấn đề về tăng động giảm chú ý có thể ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của trẻ trong tương lai. Do đó, mỗi bậc phụ huynh hãy dành thời gian và tâm huyết để yêu thương và chăm sóc con cái, hỗ trợ trẻ vượt qua những khó khăn hiện tại và xây dựng cho tương lai tươi sáng hơn.