Trẻ con là giai đoạn vàng của việc học ngôn ngữ, chúng hấp thụ thông tin về từ vựng, cấu trúc câu một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn so với người lớn. Điều này giúp trẻ phát triển khả năng nói sớm. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp trẻ nói chậm. Vậy nguyên nhân và cách kích thích sự nhanh nhạy trong việc trẻ nói là gì? Hãy đọc bài viết này để tìm hiểu về các phương pháp giúp trẻ phát triển kỹ năng nói một cách nhanh chóng.

Khi con bạn chưa thể nói ở độ tuổi nào đó, nhiều phụ huynh có thể cảm thấy lo lắng. Để xác định liệu con bạn có nói chậm hay không, bạn cần biết khi nào trẻ bắt đầu quen với việc nói và thể hiện từ ngữ đầu tiên. Bạn có thể đã nghe về khái niệm 'thụ đắc ngôn ngữ' ở trẻ. Điều này là quá trình trẻ học bắt chước và lặp lại những điều mà người lớn hướng dẫn. Do đó, vai trò của người chăm sóc trẻ là quan trọng trong việc giúp trẻ tập nói ở giai đoạn đầu đời.

Tuy nhiên, nếu trẻ chỉ lặp lại những từ hoặc phát ra những âm thanh như 'ê, a', đó chỉ là những âm thanh ngẫu nhiên. Chỉ khi trẻ có thể tự nói và sử dụng từ ngữ phù hợp với tình huống và đối tượng, mới có thể nói rằng trẻ đã biết nói. Thường thì khoảng 10-14 tháng tuổi, trẻ sẽ bắt đầu làm quen với những từ đầu tiên.

Ban đầu, trẻ chỉ nói vài từ đơn giản như 'ba ba', 'ma ma' để gọi người thân. Sau đó, vốn từ vựng của trẻ sẽ ngày càng được củng cố và mở rộng từ 2, 3 từ đến cụm từ dài hơn. Khi đến 2 tuổi, trẻ có thể nói câu dài. Và khi đến 3 tuổi, trẻ có thể tự giới thiệu, hát bài hát đầy đủ, đặt câu hỏi có ý nghĩa khi chơi.

Chậm nói ở trẻ mới biết đi có thể là dấu hiệu cảnh báo về nhiều nguy cơ và rối loạn khác nhau. Các vấn đề như vấn đề tai mũi họng, giảm thính lực cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng nói của trẻ. Do đó, việc kiểm tra tai mũi họng là quan trọng để đánh giá rủi ro và thực hiện can thiệp phù hợp đối với trẻ nói chậm.

Nói đến khía cạnh tâm lý - tâm thần, trẻ có thể gặp phải rối loạn phổ tự kỷ, chậm phát triển, rối loạn ngôn ngữ hoặc vấn đề tâm lý khác, cũng có thể dẫn đến tình trạng nói chậm. Việc phát hiện và can thiệp sớm với những trẻ mắc rối loạn phát triển trước 3 tuổi đã được chứng minh là có hiệu quả lớn. Vì vậy, cha mẹ và người chăm sóc đóng vai trò quan trọng trong việc nhận biết các vấn đề bất thường ở trẻ.

Ngay cả trước khi trẻ biết nói, chúng đã tiếp xúc với nhiều thông tin qua các giác quan. Trong thời gian chơi, ăn, ngủ và tắm, chúng tiếp thu cách cơ thể hoạt động và hiểu rõ hơn về các đối tượng xung quanh.

Chơi là hoạt động chủ yếu của trẻ sơ sinh. Chúng học các kỹ năng mới, khái niệm và tất cả về thế giới xung quanh thông qua việc chơi.

Mặc dù có vẻ chơi là hoạt động đơn giản và thú vị đối với người lớn, nhưng đối với trẻ, đó là một trải nghiệm học tập quan trọng. Chúng đang học về kích thước, màu sắc, hình dạng, hành động và khái niệm bằng cách đơn giản như đặt một khối hình vuông vào một chiếc cốc lớn hoặc nhấn nút để làm cho một vật thể nhảy ra.

Khi chúng có thể nhận diện đối tượng, hành động và khái niệm mà chúng đang học, chúng sẽ phát triển khả năng nói tốt hơn trong quá trình chơi. Chơi độc lập cũng là cách tốt để trẻ học nói, và việc chơi dưới sự hướng dẫn của người lớn là một phương pháp tuyệt vời để khuyến khích khả năng nói của trẻ.

Để hỗ trợ trẻ phát triển kỹ năng nói, hãy biến các hoạt động hàng ngày thành cơ hội học tập đặc sắc.

Đừng lo lắng nếu bạn không dạy trẻ mọi thứ, vì nhiều kỹ năng sẽ phát triển tự nhiên. Tuy nhiên, nếu bạn muốn trẻ tiếp thu nhanh hơn, hãy áp dụng những cách sau để giúp trẻ phát triển khả năng nói:

3.1. Tương tác nhiều với trẻ

Sử dụng mọi cơ hội để trẻ tiếp xúc với ngôn ngữ, ngay cả khi chúng không phản ứng. Thời gian thay tã, chuẩn bị bữa tối, ăn, chơi, xem phim, v.v., đều là dịp để trẻ tiếp xúc với ngôn ngữ mới. Hãy nói chuyện tự nhiên với trẻ, ngay cả khi bạn nghĩ những từ đó quá phức tạp.

3.2. Chia sẻ trải nghiệm của bạn

Ngôi nhà chỉ có một đứa trẻ có thể làm cho không khí trở nên yên bình, vì chúng không tương tác với chúng ta nhiều. Hãy biến các hoạt động hàng ngày thành trải nghiệm học tập cho con bạn.

Nói về những hoạt động hàng ngày của bạn, từ việc rửa bát, quét nhà, nấu ăn, giặt đồ... Trẻ thích nghe giọng nói của bạn và nghe đối thoại là cách tốt để trẻ bắt đầu học từ vựng mới.

3.3. Đặt tên cho mọi đồ vật

Khi trẻ chơi hoặc ăn, hãy nói tên đồ chơi hoặc đồ vật mà chúng đang sử dụng, nhìn thấy hoặc nghe thấy. Dán nhãn cho mọi thứ có thể giúp trẻ nghe từ ngữ lặp đi lặp lại. Đọc tên thực phẩm hoặc đồ chơi mỗi ngày giúp trẻ học từ vựng rất sớm.

3.4. Kích thích trẻ lặp lại

Sau khi bạn đã thói quen gắn nhãn mọi thứ cho trẻ, hãy yêu cầu trẻ lặp lại cho bạn. Bắt đầu với một từ hoặc thậm chí chỉ âm đầu tiên của từ đó. Nếu trẻ nói 'muh' cho sữa hoặc 'buh' cho quả bóng, đó là một bước khởi đầu tuyệt vời. Điều này cho thấy rằng trẻ hiểu rằng mọi đồ vật đều có tên, nhưng trẻ có thể chưa tạo ra được âm thanh chính xác.

3.5. Sử dụng những điều trẻ thích

Xác định điều gì làm trẻ hứng thú và sử dụng nó làm điểm mạnh. Nếu trẻ thích một nhân vật, một bài hát, một món ăn hoặc một đồ chơi nào đó, hãy tạo cơ hội cho chúng nhìn, nghe, nếm và chơi với nó trong khi bạn nói về nó. Nếu con bạn thích ô tô và xe tải, đừng ép chúng ngồi xuống và học từ vựng. Sử dụng những gì hiệu quả sẽ giúp bạn nhiều hơn nếu trẻ thấy thú vị với hoạt động đó.

3.6. Sử dụng âm nhạc

Trẻ sơ sinh và mới biết đi rất thích nhịp và âm nhạc, vì vậy chúng có thể nghe từ và cử chỉ từ bài hát hơn.

Hãy thử hát những bài hát đơn giản dành cho trẻ em với cử chỉ, như The Wheels on the Bus, Itsy Bitsy Spider và Twinkle Twinkle. Nếu trẻ bắt đầu bắt chước các chuyển động và cử chỉ đi kèm với bài hát, thì từ ngữ sẽ đến sau. Tạo âm nhạc cũng có thể giúp trẻ hát theo. Bạn có thể sử dụng trống hoặc đồ chơi tạo ra âm thanh để giúp trẻ tạo ra âm thanh và tiếng ồn.

3.7. Sử dụng đồ chơi thông minh

Đồ chơi khuyến khích sự sáng tạo và khám phá là lựa chọn tốt cho trẻ nhỏ. Sử dụng các đồ chơi như cốc xếp, khối hình và đồ chơi đóng giả để khuyến khích sự sáng tạo và khám phá. Những trò chơi này tốt hơn nhiều so với việc để trẻ xem TV.

3.8. Tạo không gian để trẻ phản hồi

Khiến con bạn có thời gian để phản hồi sau mỗi yêu cầu là quan trọng. Trong giai đoạn học nói, tốc độ xử lý của trẻ chậm hơn nhiều so với chúng ta.

Thay vì liên tục đưa ra yêu cầu, hãy để trẻ phản hồi sau mỗi âm thanh, từ ngữ hoặc đồ vật mà bạn hỏi. Điều này giúp trẻ tham gia hơn và không cảm thấy bị áp đặt.

3.9. Chơi có hướng dẫn

Chơi không chỉ là giải trí mà còn là cách tốt để trẻ học ngôn ngữ và kỹ năng mới. Tuy nhiên, đôi khi, trẻ cần sự hướng dẫn của bạn khi chơi.

Khi chơi với trẻ, bạn có thể hướng dẫn họ về các hành động, đồ vật bằng cách đặt nhãn cho mọi thứ. Ví dụ, khi chúng chơi với khối hình, bạn có thể mô tả: “Đây là hình vuông. Đây là hình tròn. Hình tròn ở bên trong. Hình vuông ở bên ngoài.” Điều này giúp trẻ hiểu ngôn ngữ trong ngữ cảnh thực tế.

Hãy đặt câu hỏi và chờ trẻ phản hồi. Việc này khuyến khích trẻ không chỉ tham gia mà còn học ngôn ngữ thông qua trò chơi.

3.10. Tránh trả lời như một hình thức ngôn ngữ

Sử dụng ngôn ngữ cơ thể, chỉ tay hoặc cử chỉ vẫn là cách trẻ biểu đạt ý kiến. Trẻ đang cố gắng giao tiếp theo cách họ có thể và cách mà bạn có thể hiểu.

Để khuyến khích trẻ nói chuyện, hãy dừng việc đáp ứng ngay lập tức khi trẻ đưa ra tín hiệu. Chờ đến khi họ nói một từ hoặc tạo ra một âm thanh, sau đó hãy phản ứng. Điều này giúp trẻ cảm thấy thoải mái khi sử dụng ngôn ngữ.

3.11. Bắt đầu từ những bước nhỏ

Nếu bạn muốn trẻ nói chuyện, hãy không ngần ngại khi họ chỉ nói một từ hoặc một phần âm thanh. Mỗi bước tiến nhỏ là một thành công! Hãy động viên trẻ và không áp đặt áp lực quá lớn.

3.12. Nói chuyện với sự hứng thú

Trẻ yêu thích khi cha mẹ thể hiện sự hứng thú. Họ sẽ dễ dàng học ngôn ngữ hơn nếu bạn truyền đạt sự phấn khích qua biểu cảm khuôn mặt và giọng điệu. Hãy sử dụng cử chỉ, khuôn mặt và âm thanh để làm cho giao tiếp trở nên sinh động với trẻ.

3.13. Trò chơi thách thức

Trò chơi thú vị là một cách tuyệt vời để tương tác với trẻ! Hãy tạo ra những trò chơi như cuộc rượt đuổi, nơi bạn cần bắt chước thỏ bông hoặc trốn khỏi sư tử để giữ trẻ tham gia. Ngôn ngữ tự nhiên xuất hiện khi trẻ thực sự thích thú và tham gia.

3.14. Nói chậm, không nói bé

Khi nói chuyện với trẻ, hãy sử dụng ngôn ngữ người lớn thay vì ngôn ngữ trẻ con. Trẻ sẽ dễ dàng học ngôn ngữ phong phú hơn nếu bạn sử dụng từ ngữ đầy đủ.

Thậm chí, nếu trẻ sử dụng những âm thanh như 'dadada' hoặc 'bababa', hãy tránh lặp lại chúng và thay vào đó, lặp lại từ đúng với ngữ cảnh. Hãy nói chậm và đợi trẻ phản hồi, giúp họ dễ dàng tiếp thu ngôn ngữ.

3.15. Đọc sách mỗi ngày

Sách là công cụ hữu ích để trẻ phát triển ngôn ngữ và niềm yêu đọc sách. Đọc sách hàng ngày giúp trẻ tiếp xúc với vốn từ mới và phát triển khả năng hiểu biểu đạt.

Khi đọc sách, hãy chỉ ra hình ảnh và đồ vật trong sách. Tùy thuộc vào trình độ ngôn ngữ của trẻ, bạn có thể tự mình nói từ và yêu cầu trẻ lặp lại. Đặt câu hỏi về hình ảnh, yêu cầu trẻ mô tả hoặc nhận biết các đối tượng trong sách.

Nếu bạn sử dụng sách điện tử, hãy thay thế chúng với sách giấy để trẻ phát triển sự quen thuộc với sách in.

3.16. Hạn chế sử dụng đồ chơi hỗ trợ

Việc trẻ sử dụng núm vú giả quá nhiều có thể ảnh hưởng đến quá trình học nói. Núm vú giả hoặc mút ngón tay có thể làm trẻ không muốn nói hoặc không sử dụng miệng để tạo âm thanh và từ ngữ. Nếu cần thiết, chỉ nên sử dụng núm vú giả khi trẻ đi ngủ.

3.17. Kiểm soát thời gian xem màn hình

Xem TV và sử dụng iPad là hoạt động thụ động hoàn toàn. Điều này có nghĩa là trẻ chỉ ngồi một chỗ mà không làm gì khác.

Để trẻ học ngôn ngữ tốt hơn, hãy kích thích chúng tham gia các hoạt động chủ động. Trò chuyện và giao tiếp với người khác là cách hiệu quả hơn so với việc trẻ chỉ ngồi trước màn hình.

Hiệp hội Pediatri Mỹ (AAP) khuyến cáo trẻ dưới 18 tháng tuổi nên tránh thời gian xem màn hình hoàn toàn. Trẻ 18-24 tháng chỉ nên sử dụng màn hình nếu đó là chương trình giáo dục và có người hướng dẫn. Trẻ 2-5 tuổi chỉ nên xem TV 1 giờ mỗi ngày với chương trình giáo dục.

Tuy thời gian xem TV có thể là cách tốt để bạn có chút thời gian riêng, nhưng đừng để trẻ ngồi trước màn hình quá lâu.

Nếu trẻ xem TV hoặc chơi trò chơi trên iPad, hãy biến nó thành trải nghiệm tương tác. Đặt câu hỏi cho trẻ về chương trình, yêu cầu chúng chỉ ra các nhân vật hoặc đối tượng. Mô tả những điều đang xảy ra hoặc những gì bạn thấy.

3.18. Kích thích qua chuyển động

Chuyển động là một phương tiện tuyệt vời để kích thích trẻ nói chuyện. Sự hứng khởi khi nhảy, chạy hoặc tung tăng có thể khuyến khích trẻ nói lên cảm xúc của họ.

Hoạt động này đặc biệt hiệu quả đối với trẻ năng động. Cho trẻ cơ hội nhảy trên bạt lò xo, ôm quả bóng lăn qua lăn lại hoặc chạy vượt qua chướng ngại vật có thể giúp cải thiện kỹ năng ngôn ngữ. Hãy thử hát một bài hát khi chạy nhảy, tạo âm thanh động vật khi chạy, hoặc gọi tên và chỉ vào một phần của cơ thể khi chúng tung tăng.

3.19. Tham gia xã hội

Trẻ thích nhìn người khác cùng tuổi thực hiện những hoạt động giống họ. Đặt trẻ vào môi trường nơi họ có thể học từ bạn bè là cách tuyệt vời để khuyến khích kỹ năng nói chuyện.

Điều này có thể là môi trường nhà trẻ, nhóm chơi, lớp học mẹ và bé hoặc các buổi gặp gỡ với bạn bè và gia đình. Việc có những đứa trẻ khác xung quanh sẽ tạo điểm khác biệt lớn về ngôn ngữ.

3.20. Sử dụng ngôn ngữ phong phú

Mở rộng từ vựng của trẻ sẽ giúp chúng học được nhiều từ mới hơn. Hãy thử cách này: Khi trẻ nói một từ, hãy luôn mở rộng ý định của nó.

Ví dụ:

Trẻ: "Sữa"

Người lớn: "Con muốn uống sữa."

Trẻ: "Bế"

Người lớn: "Mẹ bế con lên"

Việc mở rộng ý định giúp trẻ hiểu rõ hơn về các cụm từ. Thậm chí, bạn có thể nghĩ rằng trẻ còn nhỏ để hiểu, nhưng thực tế ngôn ngữ phong phú có thể được áp dụng ở mọi độ tuổi. Nó sẽ giúp trẻ kết nối từ vựng và mở rộng từng từ một.

Mỗi trẻ đều khác biệt và một số trẻ phát triển nhanh hơn những người khác. Tuy nhiên, đừng lo lắng nếu con bạn có vẻ chậm hơn hoặc không hiểu như anh chị em hoặc bạn bè cùng lứa. Đôi khi, trẻ trai có thể nói chậm hơn so với trẻ gái hoặc trẻ mới biết đi có thể nói muộn hơn nếu cha mẹ cũng vậy.

Hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe nếu:

• Đến một tuổi, con không bắt đầu kỹ thuật phát âm như 'da da' hoặc 'ma ma'
• Khi 18 tháng tuổi, trẻ sử dụng ít hơn sáu từ hoặc không thể hiện dấu hiệu hiểu bạn đang nói gì.
• Đến 2 tuổi và một nửa, con không thể nói được hai hoặc ba câu từ.

Nếu cần, hãy đưa trẻ đi kiểm tra tổng quát. Đôi khi, kiểm tra thính lực có thể cần thiết vì vấn đề về thính giác có thể làm trở ngại cho quá trình học nói.

Nguồn tham khảo: healthline.com, mommyspeechtherapy.com