Heroin là một chất bất hợp pháp thuộc nhóm thuốc phiện có khả năng gây nghiện cực kỳ cao. Người sử dụng heroin phát triển độ dung nạp nhanh chóng, dẫn đến nguy cơ dùng quá liều và có thể gây hậu quả chết người. Việc giúp một người vượt qua nghiện heroin có thể vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, sự hỗ trợ xã hội là yếu tố then chốt trong quá trình phục hồi, và bạn có thể đóng góp vào điều đó. Trong vai trò là người bạn, người thân hoặc đồng nghiệp của người nghiện ma túy, điều quan trọng là phải hiểu biết mọi khía cạnh của tình trạng nghiện heroin để có thể thấu hiểu về những thách thức trước mắt. Chỉ khi đó bạn mới có thể đồng cảm và hỗ trợ một người nghiện giữ vững quyết tâm phục hồi.
Các bước
Thảo luận với người nghiện

- Luôn sử dụng từ ngữ như “người phụ thuộc vào chất kích thích” thay vì “con nghiện”.
- Trong khi trò chuyện với người nghiện, hãy nhấn mạnh về tình trạng nghiện của họ sử dụng từ có thay vì từ là. Ví dụ, câu “Mình lo rằng thứ đó đang gây hại cho bạn” là phù hợp, nhưng câu “Mình lo rằng bạn là người nghiện ma túy” thì không phù hợp.
- Tránh sử dụng từ “sạch” để ám chỉ không sử dụng ma túy và từ “bẩn” để ám chỉ việc sử dụng ma túy. Những từ ngữ này khiến người thân của người nghiện cảm thấy xấu hổ về tình trạng nghiện của họ, làm tăng nguy cơ sử dụng ma túy hơn nữa.




- Chăm sóc gia đình - 'Mẹ ơi, con muốn nói với mẹ rằng con yêu mẹ rất nhiều. Con đã để ý thấy mẹ thường xuyên phải chịu đựng và con lo lắng rất nhiều. Mẹ có thể ngồi lại và trò chuyện với con không?'
- Giúp đỡ bạn bè - 'Anh/chị à, từ khi chúng ta còn bé, chúng ta đã trải qua biết bao nhiều điều cùng nhau. Nhưng gần đây, anh/chị thường xuyên bỏ lỡ kế hoạch và có vẻ không thoải mái như trước nữa. Em rất quan tâm đến anh/chị và muốn chia sẻ để hiểu rõ hơn về tình hình của anh/chị.'
- Đối phó với đồng nghiệp - 'Huy à, em biết Huy là một nhân viên xuất sắc, nhưng gần đây công việc của Huy có vẻ bị ảnh hưởng. Em nghĩ rằng Huy có một số khó khăn và em muốn giúp đỡ Huy. Chúng ta có thể ngồi lại và thảo luận về điều này không?'

- Tìm hiểu trước khi đề xuất kế hoạch điều trị hoặc cơ sở. Có nhiều loại điều trị và chi phí cao không nhất thiết đồng nghĩa với hiệu quả. Điều trị thường tùy thuộc vào mức độ nghiện nặng nhẹ. Bạn cũng cần xem xét chi phí cũng như các yếu tố khác như loại điều trị (cá nhân hoặc nhóm, dùng thuốc hoặc không dùng thuốc, v.v...), môi trường (ngoại trú hoặc nội trú) và môi trường giới tính (nam hoặc nữ hoặc cả hai).
- Phần lớn các trường hợp cần chương trình điều trị ngoại trú hoặc nội trú. Thông thường, cần có thuốc giúp giảm triệu chứng cai nghiện. Các chương trình theo phương pháp 12 bước thường được coi là hiệu quả và chi phí thấp để giúp người nghiện tránh xa ma túy và rượu.
- Cần lưu ý rằng đa số người nghiện ma túy, đặc biệt là những người nghiện các loại ma túy đắt tiền như heroin, thường không đủ tiền trả chi phí điều trị của mình. Vì vậy, có thể bạn cần phải hỗ trợ họ trong vấn đề này. Ở Mỹ, một số trung tâm điều trị được chính phủ tài trợ thông qua Cục Quản lý Lạm dụng Ma túy và Dịch vụ Sức khỏe Tâm thần (SAMHSA).

- Nếu họ đồng ý điều trị, hãy sẵn sàng hỗ trợ, ví dụ như liên hệ với Nhóm Narcotics Anonymous (một tổ chức phi lợi nhuận giúp đỡ người nghiện ma túy) để biết thông tin về các cuộc họp ở địa phương. Bạn cũng có thể liên hệ với các trung tâm điều trị gần đó để hỗ trợ. Hãy cho họ biết bạn sẽ ở bên cạnh họ, đồng hành cùng họ đến các cuộc họp hoặc gặp một người mà bạn giới thiệu.
- Người nghiện có thể phản ứng giận dữ, tức giận hoặc lạnh lùng. Phủ nhận cũng là một trong những biểu hiện của nghiện. Đừng hiểu lầm và phản ứng tương tự, hãy khẳng định rằng bạn muốn giúp đỡ họ.

- Bạn sẽ làm gì nếu họ từ chối? Các biện pháp có thể bao gồm cắt đứt hỗ trợ tài chính (để không tạo điều kiện cho việc sử dụng ma túy) hoặc thậm chí yêu cầu họ rời khỏi nhà (đặc biệt nếu bạn có bạn bè hoặc gia đình khác có nguy cơ bị ảnh hưởng từ người nghiện).
- Thậm chí khi buông tay người thân nghiện, hãy giữ liên lạc và cho họ biết cửa nhà bạn luôn mở cửa khi họ sẵn sàng điều trị. Đó là cách bạn thực sự giúp họ. Đôi khi chúng ta phải chịu đựng nỗi đau để đem lại điều tốt đẹp cho người khác. Đừng quên câu 'yêu cho roi cho vọt', đó không phải lúc nào cũng dễ chịu nhưng có thể cứu rỗi cuộc sống của một người.

- Luôn giữ trọn vẹn lời nói của bạn - đây là nguyên tắc quan trọng nhất vì nó giúp người nghiện cảm thấy bạn đáng tin cậy và lời hứa của bạn có ý nghĩa. Nếu bạn hứa làm điều gì đó để đáp lại hành vi của họ, hãy thực hiện. Nếu họ không thực hiện, bạn đừng cho họ điều đó. Khi bạn đã cảnh báo, bạn phải thực hiện hành động nếu họ không nghe lời.
- Việc xây dựng và duy trì niềm tin là rất quan trọng. Hãy tránh những hành động phá vỡ niềm tin như la hét, gắt gỏng, đe dọa hoặc hứa hẹn trống rỗng.
Hỗ trợ xã hội trong quá trình hồi phục

- Nếu người nghiện là người thân của bạn, bạn cần cân nhắc về việc tài chính. Bạn cần xem xét liệu bạn có sẵn lòng cho họ tiền không. Nhiều người không muốn cho vay tiền vì biết rằng nó sẽ được sử dụng để mua ma túy, nhưng cũng có người coi đó là cách giúp họ tránh tội phạm hoặc tránh xa khỏi rắc rối nếu họ bị bắt. Hãy quyết định và thực hiện. Nếu bạn không muốn cho vay tiền, hãy là mạnh mẽ và giải thích lý do, không dao động. Nếu bạn đồng ý cho vay, hãy yêu cầu họ ký hợp đồng nợ mỗi lần và nói rõ rằng bạn sẽ đòi lại mọi khoản nợ chưa trả. Nếu họ không tuân thủ, bạn không nên cho vay nữa.
- Hãy tránh tạo điều kiện cho hành vi đó hoặc cố gắng tham gia cùng họ bằng cách sử dụng ma túy. Bảo vệ sự an toàn của bạn là quan trọng và được ưu tiên hàng đầu.


- Nghiện heroin không chỉ là vấn đề về cơ thể. Người cố gắng cai nghiện heroin cũng phải đối mặt với các vấn đề tinh thần và những yếu tố đã thúc đẩy họ vào việc sử dụng ma túy ban đầu. Ngay cả khi không còn triệu chứng cai nghiện, sự nghiện vẫn còn đọng lại trong tâm trí, thúc đẩy họ trở lại với ma túy. Do đó, quá trình cai nghiện phải bao gồm giải quyết các vấn đề tiềm ẩn để ngăn chặn khả năng tái nghiện.
- Nếu (hoặc khi) họ tái nghiện, hãy cho họ biết bạn sẵn lòng hỗ trợ họ một lần nữa thay vì coi đó là một sự phản bội cá nhân.

- Nhớ rằng quá trình phục hồi không phải là một con đường thẳng từ A đến B. Sẽ có những bước đi lên và bước đi xuống. Đừng luôn luôn hỏi họ nếu họ vẫn 'trên đường' hay phê phán hành vi của họ. Nếu bạn luôn áp đặt, họ có thể không cảm thấy tin tưởng hoặc thoải mái với bạn nữa, thậm chí có thể giấu giếm những điều trước mặt bạn.

- Hỗ trợ họ tiếp tục hành trình phục hồi và thay đổi bằng cách nói rằng bạn tin tưởng vào họ và sự tiến bộ của họ.

- Một cách để thể hiện quan tâm là tham gia vào các buổi trị liệu hoặc các cuộc gặp mặt mà họ được mời tham dự. Điều này cũng giúp bạn hiểu biết và đồng cảm hơn khi bạn hiểu về nghiện heroin và tác động của nó lên tâm trí của con người.
- Hỏi về quá trình phục hồi của họ. Tuy nhiên, thay vì hỏi theo kiểu hỏi - đáp hoặc thẩm vấn ('Bạn đã đến buổi gặp mặt hôm nay chưa?', 'Bạn đã trò chuyện với bác sĩ hôm nay không?', vv), hãy sử dụng các câu hỏi mở để họ có thể chia sẻ những gì họ muốn nói (ví dụ như 'Hôm nay buổi gặp mặt thế nào?' và 'Bạn đã học được điều gì mới về bản thân trong quá trình điều trị này không?').
Hiểu về nghiện heroin

- Hút heroin trở nên phổ biến từ những năm 1990 do lo ngại lây nhiễm HIV thông qua việc sử dụng chung kim tiêm. Hút cũng là phương thức sử dụng heroin chính ở châu Á và châu Phi.

- Heroin sẽ nhanh chóng vượt qua hàng rào máu não sau khi sử dụng. Tại đây, heroin sẽ chuyển hoá thành morphin và gắn kết với các thụ thể opioid. Người dùng heroin sẽ cảm thấy 'thôi thúc' hoặc trải qua cảm giác đê mê. Cường độ của cảm giác này phụ thuộc vào lượng thuốc và tốc độ vào não. Heroin đặc biệt dễ gây nghiện vì nó nhanh chóng vào não và gắn kết với các thụ thể. Tác động xuất hiện hầu như ngay lập tức. Người dùng có thể bắt đầu cảm thấy buồn nôn, nhưng sau đó, cảm giác thư giãn và hạnh phúc tràn ngập cơ thể, và mọi lo lắng hoặc đau đớn dường như tan biến.
- Trạng thái 'phê' sẽ kéo dài cho đến khi thuốc không còn tác dụng, thường từ 6 đến 8 giờ sau. Người dùng sẽ phải nghĩ về cách tiếp tục lấy thuốc hoặc kiếm tiền cho lần sử dụng tiếp theo trước khi xuất hiện các triệu chứng thiếu thuốc.
- Biết rằng người dùng heroin có thể nói chuyện và suy nghĩ rất kỳ lạ. Ngay cả khi trải qua cảm giác hạnh phúc từ ma túy, họ không thay đổi nhiều trong hành vi, cảm giác hoặc sự sáng tạo. Ở liều lượng cao hơn, họ sẽ rơi vào trạng thái mơ màng, nửa tỉnh nửa mê, với đôi mắt đóng hoàn toàn và đồng tử co lại. Hiện tượng này gọi là 'mơ màng', 'lảo đảo' hoặc 'giấc mơ opium'.

- Chỉ cần ba ngày sử dụng heroin liên tục, người dùng sẽ trở nên nghiện, và cần lưu ý rằng có nhiều mức độ nghiện và các triệu chứng thiếu thuốc khác nhau. Hầu hết người dùng không nhận ra các triệu chứng nhẹ của việc thiếu thuốc sau một thời gian ngắn và có thể hiểu nhầm chúng là cảm giác mệt mỏi, cảm lạnh, vv…
- Hai vấn đề quan trọng liên quan đến sự nghiện là thời gian sử dụng và mức độ morphin trung bình trong cơ thể. Tuy nhiên, thường thì người ta trở nên nghiện sau một đến hai tuần sử dụng heroin hàng ngày. Sau thời gian này, việc ngừng sử dụng heroin sẽ gây ra các triệu chứng rõ rệt của việc thiếu thuốc.
- Một khi đã nghiện, việc tìm và sử dụng heroin sẽ trở thành ưu tiên hàng đầu của người nghiện.

- Đối với người mới cai nghiện: Sau liều cuối cùng, người dùng heroin thường phải chịu đựng các triệu chứng cai nghiện nhẹ trong 4-8 giờ sau đó. Những triệu chứng này sẽ trở nên nặng hơn cho đến khi họ trải qua đỉnh điểm vào ngày thứ hai không sử dụng thuốc. Đó là ngày khó khăn nhất, sau đó các triệu chứng sẽ dần giảm từ ngày thứ ba trở đi. Các triệu chứng cai nghiện sẽ cải thiện đáng kể vào ngày thứ năm và thường kết thúc trong vòng bảy hoặc mười ngày.
- Đối với người nghiện lâu năm: Sau giai đoạn cai nghiện cấp (thường là trong 12 tiếng đầu tiên không sử dụng heroin), có thể xuất hiện 'hội chứng cai nghiện kéo dài' hoặc 'PAWS' (hội chứng sau cai nghiện cấp) và kéo dài đến 32 tuần. Các triệu chứng trong thời gian này bao gồm: lo lắng, rối loạn giấc ngủ, nhịp tim và huyết áp không ổn định, đồng tử mở rộng, cảm giác lạnh, bứt rứt, thay đổi trong cảm xúc và tính cách, ham muốn ma túy mạnh mẽ.
- Thường thì việc khó khăn nhất trong quá trình cai nghiện không phải là vượt qua cơn say mà là tránh xa ma túy. Điều này đòi hỏi một thay đổi toàn diện trong lối sống. Tìm kiếm những mối quan hệ mới, tránh xa những nơi bán ma túy và tham gia vào những hoạt động lành mạnh để giảm bớt cảm giác buồn chán và giảm thời gian có thể sử dụng thuốc là những bước quan trọng bạn cần thực hiện nếu muốn sống một cuộc sống không ma túy.

- Hãy nhớ rằng nhiều người sử dụng heroin để trốn chạy hoặc đối mặt với các vấn đề cá nhân như bị lạm dụng hoặc bạo hành, tự hình dung thấp, trầm cảm và nhiều nguyên nhân khác. Người nghiện heroin phải vật lộn với quá trình cai nghiện và sau đó lại phải đối mặt với các vấn đề mà họ đã sử dụng ma túy để trốn chạy, và bây giờ phải đối mặt với sự khao khát khủng khiếp.
Lời khuyên
- Đừng quên rằng nhiều người nghiện heroin cuối cùng cũng sẽ ngừng sử dụng thuốc, và không ai có quyền quyết định thời gian nghiện của họ.
- Người dùng heroin sẽ ngừng sử dụng khi họ sẵn sàng, bất kể bạn làm gì hoặc nói gì với họ. Họ phải tự mình ngừng. Người nghiện sẽ phải chịu đựng cảm giác mệt mỏi và buồn chán vì hụt hẫng.
- Cân nhắc tìm sự giúp đỡ cho bản thân khi người thân hoặc bạn bè của bạn nghiện heroin. Al-Anon và Nar-Anon (không phải AA hoặc NA mà là các tổ chức dành cho người thân của người nghiện) là những tổ chức dành cho bạn bè và gia đình của người nghiện ma túy. Những buổi họp của những tổ chức này có thể giúp bạn giữ vững ranh giới và cung cấp sự hỗ trợ khi bạn phải đối mặt với người nghiện.
- Hãy đặt một giới hạn về thời gian bạn sẽ sống cùng người nghiện, và tuân thủ nó. Điều đó cũng là việc tiết kiệm thời gian của bạn. Nếu đó là một đứa trẻ và bạn có khả năng tài chính để chi trả chi phí điều trị, hãy giúp đỡ họ. Nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về họ. Chúng ta không thể mong đợi quá nhiều.
