Phương pháp Học Ra Sao?

“Khi tôi ở Hà Nội, thói quen của tôi là ghé Thư Viện Quốc gia ở Tràng Thi để làm việc. Dù nói là làm việc nhưng thực ra còn nhiều lý do khác. Một trong số đó là để giao lưu với các bạn học cùng. Tính đến thời điểm này, tôi đã ra trường vài năm nên so với các bạn sinh viên đang ôn thi, tôi là đàn anh có kinh nghiệm. Điều mà các bạn hỏi tôi nhiều nhất là kinh nghiệm học hành và ôn thi. Thành công của tôi, như nhiều người biết, liên quan chặt chẽ đến việc học tiếng Anh và sử dụng nó để đạt được các mục tiêu khác.

Các bạn sinh viên hiện nay quan tâm nhiều hơn đến việc chuẩn bị cho việc học ở nước ngoài so với thời tôi còn đi học. Điều này không khó hiểu. Trước đây, việc nhận học bổng đi du học là điều không dễ dàng, phụ thuộc nhiều vào may mắn và hoàn cảnh. Nhưng ngày nay, vai trò của may mắn và hoàn cảnh đã giảm đi đáng kể. Đối với các bạn bây giờ, ý định đi du học đòi hỏi sự quyết tâm và bước đi kiên định, từ đó sẽ tìm được cơ hội phát triển. Nhận được học bổng chỉ là một phần, còn lại là cách các bạn sẽ học tại nước ngoài. Điều này, những ai đã trải qua cảm nhận rõ. Việc học bằng tiếng Anh trong môi trường học quốc tế khác biệt hoàn toàn so với ở Việt Nam, là một trong những thách thức làm cho nhiều sinh viên Việt Nam không thể hiện hết khả năng của mình. Một số lời khuyên từ những người đi trước sẽ hữu ích cho các bạn.

Tôi viết bài này với hy vọng chia sẻ một số lời khuyên về học, đọc và viết tiếng Anh dựa trên kinh nghiệm của bản thân. Tôi giới hạn việc áp dụng những lời khuyên này trong môi trường đại học ở Mỹ, nơi mà tôi đã trải qua và cũng là mục tiêu của đa số các bạn. Những điều tôi viết ra đây đã được chia sẻ nhiều lần với các bạn ở Thư Viện Quốc Gia Hà Nội. Tôi tổng kết lại đây để chia sẻ cùng các bạn và chúc các bạn may mắn trên hành trình học tập của mình.

HỌC

1. Học như thế nào?

Như nhiều người thân quen biết, hiện tại (9/2001) tôi đang làm việc ở Bắc Kinh, Trung Quốc. Nhìn từ góc độ lịch sử, Bắc Kinh là một trong những địa điểm khiến người Việt nghĩ nhiều về quá khứ và mối liên kết của nó với hiện tại.

Có lẽ không ít người sẽ không đồng ý với tôi nhưng sau thời gian sống ở Bắc Kinh và làm quen với nhiều người Trung Quốc, ấn tượng của tôi là Trung Quốc và Việt Nam giống nhau nhiều. Khi nói về hai địa điểm, hai quốc gia giống nhau, thường chỉ so sánh những điểm tương đồng về địa lý. Tuy nhiên, điểm giống nhau giữa Việt Nam và Trung Quốc không chỉ là về địa lý mà còn về bản sắc con người.

Tôi sẽ không nói đến các điểm tích cực và tiêu cực trong mối quan hệ giữa hai nước mà tập trung vào cách học của thanh niên ở cả hai quốc gia. Dù quan hệ Việt-Trung gần đây có biến động, quan điểm về học (như thế nào, gì, khi nào, ở đâu) của thanh niên hai nước gần như giống nhau. Điều này phần nào xuất phát từ những nền văn hóa tương đồng lâu dài.

Những điểm tương đồng này chủ yếu bắt nguồn từ tư tưởng và tri thức Nho Giáo mà hai nước chia sẻ. Dù tư tưởng Nho Giáo ở Việt Nam có những khác biệt địa phương nhất định, nhưng nó vẫn đi theo bản sắc cốt lõi của Nho Giáo Trung Quốc.

Ngày xưa, khi thế giới của chúng ta chỉ có Việt Nam và Trung Quốc là hai yếu tố quan trọng, các bài thơ hay văn bản vẫn thường dùng cách viết Trung Quốc; từ lối viết văn, điểm chuẩn bài thi, quy tắc phạt phạm học trò cho đến cách làm mực, phạt học trò và vô số thứ khác đều lấy cảm hứng từ Trung Quốc. Do những tương đồng xã hội và chính trị từ lâu đời, động lực và phương pháp học, dù được đề ra bởi giáo viên hay học sinh, ở cả Việt Nam và Trung Quốc cũng giống nhau.

– Học là con đường duy nhất để tiến bộ (nếu không... biết võ)

– Lễ nghi quan trọng hơn kiến thức

– Văn chương ưu tiên hơn toán học

– Tập trung vào khả năng nhớ

– Thụt lùi trong khuôn khổ

Ít nhất khi ở trong nước, hậu quả của những đặc điểm trên đối với việc học của chúng ta là:

– Chúng ta học để phát triển hơn là để thu thập kiến thức

– Ưu tiên sự hoà thuận hơn tranh luận để khám phá sự thật

– Lý thuyết được đánh giá cao hơn ứng dụng và thực tiễn

– Mặc dù chúng ta nhanh chóng tiếp nhận những điều mới, nhưng bản chất chúng ta thích sử dụng những thứ quen thuộc hơn là tạo ra những điều mới.

– Chúng ta tốt trong việc tuân theo và áp dụng quy tắc cho những điều có sẵn.

Tôi đã nghe nhiều bạn Trung Quốc và Việt Nam hạnh phúc kể về việc sau khi tốt nghiệp đại học, họ chưa đọc một quyển sách nào. Điều này minh chứng cho việc học để phát triển bản thân. Kiến thức chỉ là công cụ, không phải là mục tiêu.

Trong các diễn đàn của người Việt, tranh cãi thường bị chính quyền xóa ngay khi xuất hiện với lý do gây mất đoàn kết. Tuy nhiên, tranh luận không chỉ có điều này. Có những cuộc tranh cãi thực sự có ý nghĩa, để tìm ra câu trả lời đúng. Nếu chỉ vì mục đích đoàn kết mà từ chối tìm kiếm câu trả lời, thì chúng ta chỉ đang bước đi trong bóng tối mà thôi. Đây là lý do tại sao phương pháp học theo cách thảo luận chưa được chấp nhận trong hệ thống giáo dục ở cả Việt Nam và Trung Quốc.

Nếu kiến thức chỉ là công cụ, quan trọng là nó đưa ta đến nơi cần đến, bất kể đó là kiến thức gì hoặc ai cung cấp. Nếu trường đưa ra 10 môn học trong một năm học, không cần quan tâm liệu chúng ta cần những kiến thức đó hay không, chỉ cần học và thi để qua môn là đủ. Đây là lý do mà nhiều sinh viên ở Việt Nam và Trung Quốc thường quên kiến thức chuyên môn ngay sau khi kết thúc khóa học. Sự hứng thú với kiến thức chỉ vì nó là kiến thức thường là xa lạ với chúng ta.

Sống trong khuôn khổ đã làm cho chúng ta sợ hãi với những điều mới mẻ, sợ khám phá, và sợ bị coi là lạc hậu, kiêu căng khi muốn vượt lên hơn người khác. Sự sáng tạo bị hạn chế, sự cảm thấy chắc chắn về mình tăng lên. Trong những biến động của cuộc sống, một sinh viên mới tốt nghiệp ở Việt Nam hoặc Trung Quốc thường không khác gì một ngọn nến lắt lẻo giữa cơn gió. Họ biết rằng đại học không đủ để họ tự tin và ổn định, nhưng nhiều người vẫn hy vọng rằng kinh nghiệm thực tế có thể thay thế kiến thức. Nếu học thêm, cũng chỉ để vượt qua môn thêm một lần nữa. Nếu có sáng tạo, cũng chỉ để tiến thêm một bước. Người Trung Quốc giỏi trong việc sản xuất hàng loạt nhưng không có khả năng sáng tạo hoặc nếu có, thì đó thường là những thứ không thực sự hữu ích. Một ví dụ rõ ràng là khi tôi mua một thẻ điện thoại ở Bắc Kinh. Thẻ đó không cần phải được thiết kế đẹp mắt, chỉ cần một mảnh giấy là đủ. Tuy nhiên, tôi nhận được một thanh nhựa dày khoảng 3mm, có đèn và hai nút bấm mà khi nhấn vào, điện thoại sẽ kêu lên theo nhiều kiểu khác nhau. Hãy tưởng tượng xem cần bao nhiêu tài nguyên vật chất và tâm lực đã được lãng phí vào việc sản xuất những thứ vô dụng như vậy.

Ví dụ cụ thể về việc áp dụng quy tắc là khi các sinh viên Trung Quốc tham gia các kỳ thi tiêu chuẩn như TOEFL, GRE, GMAT, vv. Như chúng ta đã biết, sinh viên Trung Quốc thường xếp đầu trong các kỳ thi này, thậm chí vượt qua cả người Mỹ, nơi mà các kỳ thi này được tổ chức. Nhìn vào kết quả, chúng ta có thể nghĩ rằng người Trung Quốc giỏi hơn ở mảng toán, lý luận và cả tiếng Anh. Nếu không, làm sao họ có thể đạt điểm cao như vậy?

Tôi đã gặp một người bạn của một người bạn người Trung Quốc, nổi tiếng với việc đạt điểm gần tuyệt đối trong các kỳ thi TOEFL, GRE, GMAT. Tôi rất thất vọng khi thấy rằng khi viết email bằng tiếng Anh, trình độ của anh ta chỉ như một học sinh trung học bên Mỹ, và khi gặp trực tiếp, anh ta càng làm tôi thất vọng hơn với việc nói tiếng Anh. Văn phạm của anh ta có thể chấp nhận được, nhưng cách sắp xếp ý tưởng thì rất rối ren. Kết luận của tôi là anh ta có trí nhớ và khả năng tuân thủ và tạo mới quy tắc rất tốt, nhưng ngoài những điều này ra, anh ta không còn gì nữa.

Sinh viên Trung Quốc có những người suốt đời không đọc một quyển sách tiếng Anh nào, không tiếp xúc với người bản xứ nào và chỉ học tiếng Anh theo kiểu học các quy tắc từ sách của người Trung Quốc dành cho người Trung Quốc, như một quyển sách có tên là “5.000 mẫu câu tiếng Anh.” Phương pháp học của những sinh viên 'xuất sắc' này là nhớ hết 5.000 mẫu câu, và mỗi mẫu câu đều trở thành một quy tắc riêng biệt phải tuân thủ, phải nhớ đến chấm dấu. Khi gặp một câu tương tự, họ nhận ra ngay, nhưng khi được yêu cầu viết một câu tương tự, họ thường lúng túng. Lúng túng là điều hiển nhiên, bởi vì bây giờ họ biết cách lựa chọn quy tắc nào để áp dụng vào quy tắc nào, nhưng nếu phải sáng tạo ra một câu mới, họ thường gặp khó khăn.

Vậy cách học nên thế nào để có hiệu quả nhất. Nếu đã hiểu như tôi vừa nói, tôi mong rằng một số điểm chính sau đây sẽ giúp ích cho việc học ở Mỹ:

– Hãy học vì kiến thức. Hãy chọn những thứ mình thích học, đừng chỉ chọn những thứ mà bạn nghĩ sẽ làm bạn được ngưỡng mộ hơn trong mắt mọi người sau này. Nếu bạn quan tâm đến ruồi trâu, cào cào, châu chấu, hãy cố gắng học và hiểu thật sâu về những điều mà mọi người cho là không có ích. Nếu bạn thực sự giỏi, ở Mỹ sẽ có nơi dành cho bạn để tiếp tục học sâu hơn.

– Đừng bao giờ để lỡ cơ hội để mở rộng kiến thức và hiểu biết. Học tập không bao giờ kết thúc sau khi bạn tốt nghiệp đại học, thực sự nó chỉ bắt đầu từ đó.

– Nếu bạn không hài lòng với một vấn đề kiến thức nào đó, hãy tìm kiếm thông tin và tìm ra câu trả lời chính xác. Hãy tranh luận và tìm hiểu, lục tìm và loại bỏ. Đừng sợ mất bạn bè, mất mặt, hoặc mất sự ủng hộ của người khác. Nếu bạn có sự thật trong tay, những gì bạn thu được từ nó sẽ hữu ích hơn những gì bạn phải hy sinh để có được nó.

– Đừng lãng phí thời gian để cải thiện những thứ đã tồn tại, hãy thử tạo ra những điều mới. Ngay cả khi bạn gặp thất bại, thất bại của bạn có thể là cơ hội cho một hoặc nhiều thành công khác. Công lao này cũng đến từ bạn. Hãy nghĩ về việc đã có bao nhiêu người phải chết vì đã uống dấm đen anh ăn lá ngón để chúng ta biết rằng thứ đó là độc. Nhờ vào thất bại của những người đi trước, chúng ta mới có kiến thức ngày nay.

– Hãy nhìn mọi thứ với cái nhìn sáng tạo (theo Lời của Lenin). Hãy luôn cố gắng mở rộng bộ quy tắc của mình bằng cách thêm vào những quy tắc mới hoặc áp dụng những quy tắc đã biết vào những hiện tượng mới. Nếu có thể, hãy tạo ra những hiện tượng mới bằng những quy tắc đã có. Nói một cách đơn giản, tập trung vào việc thực hành và ứng dụng.

– Nếu bạn coi trọng kiến thức nhất, hãy tích luỹ nhiều kiến thức cho bản thân và chia sẻ với người khác. Hãy học cho cả người khác.

Hy vọng sau bài viết này sẽ có nhiều bạn nhận ra rằng 'Hãy học vì sự hiểu biết,' không phải vì bằng cấp hay điểm số! Bởi chỉ có cách đó bạn mới có thể đạt được thành công bền vững!