Rối loạn lo âu xã hội (SAD), hay còn được gọi là nỗi sợ hãi về xã hội, là một tình trạng phổ biến nhưng đôi khi khó nhận biết và thậm chí có thể bị nhầm lẫn với những vấn đề tâm thần khác. Những người mắc SAD thường cảm thấy rất căng thẳng hoặc sợ hãi khi phải đối mặt với tình huống xã hội hoặc bị đặt vào vị thế bị quan sát. Họ thường có những dấu hiệu cơ thể của căng thẳng như run rẩy, đổ mồ hôi và đỏ mặt. Có một số dấu hiệu phổ biến mà bạn cần chú ý nếu bạn hoặc ai đó trong gia đình bạn có thể mắc SAD.
Bước tiếp theo
Hiểu rõ về rối loạn lo âu xã hội (SAD)

- cảm thấy lo lắng căng thẳng
- tránh né các tình huống đó
- biểu hiện các triệu chứng thể chất của lo âu như đỏ mặt, run rẩy hoặc buồn nôn

- Lo âu thông thường: Một chút căng thẳng trước sự kiện xã hội không phải là điều lạ, nhưng khi lo âu trở thành điều kiện sống hàng ngày, nó cần được quan tâm.
- Lo âu xã hội: Khi cảm giác sợ hãi và lo âu chiếm lĩnh mọi suy nghĩ và hành động khi phải đối mặt với người lạ hoặc tình huống xã hội, đó có thể là dấu hiệu của chứng lo âu xã hội.

- Bị bắt nạt: Sự tra tấn tinh thần trong thời thơ ấu có thể tạo ra nỗi sợ hãi và lo âu xã hội suốt đời.
- Yếu tố di truyền: Gen di truyền cũng đóng vai trò quan trọng trong việc gây ra SAD, đặc biệt là khi những người chăm sóc thiếu kiên nhẫn.
- Ít giao tiếp: Sự tự tin kém cỏi và khả năng giao tiếp yếu kém cũng có thể làm tăng nguy cơ phát triển SAD.

- SAD và rối loạn hoảng sợ: Hai chứng bệnh này thường đi kèm nhau, khiến người bệnh tránh né tình huống xã hội.
- SAD và trầm cảm: Sự cô đơn và sợ hãi có thể làm trầm trọng thêm tình trạng trầm cảm của bạn.
- SAD và lạm dụng chất: Nhiều người mắc SAD cũng dễ dàng nghiện rượu hoặc sử dụng các chất kích thích để giảm bớt căng thẳng.
Nhận diện SAD trong môi trường xã hội

- Ví dụ, bạn có thể cảm thấy lo lắng khi tham gia các cuộc trò chuyện xã hội hoặc thậm chí khi được mời tham dự các sự kiện xã hội.

- Ví dụ, nếu bạn thấy mình không đủ tự tin để tham gia vào một cuộc trò chuyện mặc dù bạn rất quan tâm đến chủ đề đó, có thể bạn đang mắc chứng SAD. Thay vì chia sẻ suy nghĩ của mình, bạn lo lắng về việc người khác sẽ không đánh giá cao bạn hoặc sẽ không thấy bạn thông minh.

- Ví dụ, nếu bạn từ chối tham gia một buổi tiệc vì lo lắng về việc phải nói chuyện với những người lạ, có thể bạn đang gặp phải chứng lo âu xã hội.

- Ví dụ, trong một cuộc thảo luận, nếu bạn cảm thấy giọng nói của mình nhỏ nhẹ dần và bạn tránh liên hệ mắt với người khác, có thể bạn đang gặp phải chứng SAD.
Nhận diện SAD ở trường học hoặc nơi làm việc

- Ví dụ, nếu bạn phải phát biểu trong hai tuần tới và bạn đã chuẩn bị sẵn, có thể bạn cảm thấy yên tâm. Nhưng nếu bạn thức trắng cả đêm vì lo lắng cho buổi thuyết trình của mình trong hai tuần qua, có thể bạn đang mắc chứng SAD.

- Ví dụ, nếu bạn không dám đặt câu hỏi trong lớp ngay cả khi bạn không hiểu vấn đề, có thể đó là dấu hiệu của lo âu xã hội.

- Ví dụ, nếu bạn đỏ mặt, toát mồ hôi và không thể thở khi được gọi để trả lời câu hỏi trong lớp học, có thể bạn mắc lo âu xã hội.

- Ví dụ, khi tham gia dự án nhóm, nếu bạn từ chối ý kiến của mình chỉ để tránh bị cất tiếng, có thể bạn đang trải qua lo âu xã hội.

- Trong các tình huống như vậy, bạn có thể nghĩ: nếu quên những điều đã chuẩn bị thì sao? Nếu đột ngột không thể nói được? Mọi người sẽ nghĩ gì về bạn? Mọi người sẽ chế giễu bạn. Bản thân bạn sẽ trở thành trò cười.
Phát hiện lo âu xã hội ở trẻ em

- Trẻ mắc SAD có thể nói những câu thể hiện sự sợ hãi. Thường thấy các câu như “Lỡ như…”, ví dụ: Lỡ như mình trông ngốc nghếch thì sao? Lỡ mình nói điều sai thì sao? Lỡ mình làm hỏng mọi thứ thì sao?

- Trẻ mắc SAD sợ hãi lời phê phán từ bạn bè và người lớn. Nỗi sợ này gây trở ngại cho các hoạt động hàng ngày vì trẻ sẽ tránh né các tình huống gây căng thẳng. Một số trẻ có thể khóc, la hét hoặc có các hành động khác để tránh tình huống đó. Một số trẻ cũng có các triệu chứng thể chất như run rẩy, toát mồ hôi và thở nhanh. Nếu triệu chứng kéo dài hơn 6 tháng, được coi là SAD.
- Trẻ nhút nhát đôi khi có thể tránh né các hoạt động hoặc tỏ ra lo lắng trong một số tình huống, nhưng sự hồi hộp đó không quá mức hoặc kéo dài như trẻ mắc SAD. Sự nhút nhát không làm giảm niềm vui của trẻ như SAD.
- Ví dụ, việc trình bày bài phân tích có thể khó khăn với một đứa trẻ nhưng một trẻ nhút nhát vẫn làm được nếu cần thiết. Nhưng trẻ mắc SAD thường từ chối vì sợ hãi hoặc thậm chí trốn học. Hiện tượng này có thể bị hiểu lầm là hành vi nghịch ngợm, nhưng nguyên nhân là nỗi sợ.

- Trẻ có thể miêu tả cảm giác sợ hãi trước người lạ, không muốn gặp mặt hay quen biết với bạn mới, hoặc tránh xa những nơi có nhiều người lạ.
- Trẻ cũng có thể từ chối hoặc tránh né tham gia các sự kiện với nhiều người, đặc biệt là ở nơi đông người như chuyến dã ngoại, các bữa tiệc hoặc các hoạt động ngoại khóa.
- Trong các trường hợp nặng, trẻ có thể căng thẳng ngay cả trong các tương tác xã hội đơn giản như mượn bút hoặc trả lời câu hỏi ở cửa hàng. Trẻ có thể có các triệu chứng như đập nhanh tim, toát mồ hôi, tức ngực, run rẩy, buồn nôn, thở nhanh và chóng mặt.

- Đôi khi SAD có thể kết hợp với các rối loạn khác như ADHD hoặc rối loạn học tập. Quan trọng là trẻ cần được đánh giá bởi chuyên gia tâm lý để hiểu chính xác vấn đề và cách xử trí.


Quản lý SAD

- Bắt đầu bằng cách đặt một tay lên ngực và tay kia lên bụng.
- Thở sâu qua mũi, đếm đến 7 khi hít vào.
- Thở ra qua miệng, đếm đến 7, đồng thời co cơ bụng để đẩy hết không khí ra ngoài.
- Lặp lại quy trình này 5 lần, mỗi hơi thở khoảng 10 giây.

- Ví dụ, một suy nghĩ tiêu cực có thể là, “Tôi sẽ trở nên ngu ngốc trước mặt mọi người khi thuyết trình bài này”. Khi nhận ra mình đang nghĩ như vậy, hãy tự hỏi, “Có chắc chắn rằng tôi sẽ trở nên ngu ngốc không?” và “Nếu tôi mắc sai lầm, liệu mọi người sẽ nghĩ tôi ngu ngốc không?”
- Câu trả lời cho những câu hỏi này có thể là “Không” và “Không” vì bạn không thể biết chắc mọi người sẽ nghĩ gì. Rất có khả năng là bạn sẽ làm tốt và không ai nghĩ bạn ngu ngốc.

- Thực hiện chế độ ăn uống cân bằng với nhiều hoa quả và rau, ngũ cốc nguyên hạt và protein gầy.
- Ngủ từ 7-9 giờ mỗi đêm.
- Tập thể dục ít nhất 3 lần mỗi tuần, mỗi lần 30 phút.
- Hạn chế lượng caffeine và cồn trong khẩu phần ăn uống của bạn.

- Bạn cũng có thể cân nhắc tham gia vào các nhóm hỗ trợ cho người mắc SAD. Những nhóm này có thể giúp bạn xây dựng lòng tự tin và học được các kỹ năng giúp bạn vượt qua những tình huống khó khăn hơn.

- Các loại thuốc thông dụng để điều trị SAD bao gồm: benzodiazepines như Xanax; thuốc chẹn beta như Inderal hoặc Tenormin; thuốc ức chế monoamine oxidase (MAOIs) như Nardia; thuốc ức chế tái hấp thu chọn lọc serotonin (SSRIs) như Prozac, Luvox, Zoloft, Paxil, Lexapro; thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine (SNRIs) như Effexor, Effexor XR, và Cymbalta.
Quản lý SAD ở trẻ nhỏ


- Chuyên gia trị liệu cũng có thể cung cấp lời khuyên cho bạn về cách hỗ trợ trẻ của bạn.
- Một phương pháp điều trị phổ biến là liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT), giúp trẻ học cách nhận biết và kiểm soát suy nghĩ tiêu cực và không hiệu quả.
- Chuyên gia trị liệu cũng có thể giới thiệu trẻ tham gia các nhóm hỗ trợ. Điều này giúp trẻ nhận ra họ không phải một mình trong cuộc chiến với lo âu và có người khác đang trải qua những khó khăn tương tự.
- Chuyên gia trị liệu gia đình có thể giúp bạn truyền đạt sự hỗ trợ đến trẻ và cùng trẻ vượt qua chứng lo âu. Loại trị liệu này đặc biệt hữu ích nếu chứng lo âu của trẻ ảnh hưởng đến cả gia đình.

- Thấu hiểu và lắng nghe cảm xúc của trẻ.
- Truyền cảm hứng cho trẻ, ví dụ như thể hiện sự tự tin trong các tình huống xã hội.
- Giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp xã hội như kết bạn, trò chuyện, than phiền, v.v…

- Dạy trẻ thực hành hơi thở sâu và chậm lại. Dạy trẻ kỹ thuật hơi thở sâu và hướng dẫn trẻ sử dụng kỹ thuật này khi cần.
- Giúp trẻ điều chỉnh suy nghĩ tiêu cực. Ví dụ, nếu con bạn nói, “Mình sẽ làm hỏng bài phân tích tác phẩm vào ngày mai!”, hãy đáp lại, “Nếu bạn chuẩn bị kỹ, bạn sẽ có ý tưởng tốt để trình bày, và bạn sẽ làm rất tốt”.
- Cho trẻ một tín hiệu an tâm. Ví dụ, nếu con bạn lo lắng về bài phân tích tác phẩm, hãy đưa cho trẻ một hình ảnh để làm tín hiệu an tâm. Bằng cách này, con bạn có thể giả vờ đang trình bày bài phân tích tác phẩm cho bạn nghe.
- Khích lệ trẻ một cách nhẹ nhàng thay vì ép buộc trẻ tham gia các hoạt động khiến trẻ sợ hãi. Ví dụ, nếu con bạn không thoải mái khi chơi với những đứa trẻ khác, đừng ép buộc trẻ tham gia. Nhưng nếu con bạn quyết định chơi, hãy khen ngợi con bạn một cách kín đáo và nồng nhiệt khi không có ai khác ở đó.
- Thay vào đó, hãy nhắc nhở con rằng trẻ đã vượt qua những tình huống căng thẳng trước đó, và trẻ có thể tiếp tục thành công.

- Các loại thuốc phổ biến dành cho trẻ em bao gồm citalopram (Celexa), escitalopram (Lexapro), fluoxetine (Prozac) và paroxetine (Paxil).
- Venlafaxine HCI (Effexor) là một loại thuốc khác phổ biến được sử dụng để điều trị trầm cảm, nhưng nó thuộc nhóm thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine (SNRIs).
Lời khuyên
- Người mắc chứng lo âu xã hội cũng cảm thấy không thoải mái khi ăn uống trước mặt người khác vì họ lo ngại sẽ bị đánh giá về món ăn hoặc cách ăn của mình.
- Người mắc chứng lo âu xã hội cũng gặp khó khăn khi nói chuyện qua điện thoại hoặc gửi tin nhắn vì sợ rằng lời nói của họ sẽ không được thông hiểu hoặc coi thường.
Cảnh báo
- Chứng lo âu xã hội là một vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe tâm thần. Nếu bạn nghĩ rằng bạn hoặc ai đó mà bạn quan tâm có thể mắc phải, hãy tìm kiếm sự giúp đỡ từ chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ.
