PHƯƠNG PHÁP SÁNG TẠO LÀ GÌ? ỨNG DỤNG CÁCH THỨC SÁNG TẠO HIỆU QUẢ

1. Sáng Tạo là gì?

1.1 Định Nghĩa

Brainstorming (hay còn gọi là “động não” trong tiếng Việt) là một thuật ngữ phổ biến được ứng dụng để đưa ra các sáng kiến, ý tưởng mới mẻ khi giải quyết một vấn đề nào đó. Phương pháp này giúp kích thích tư duy sáng tạo, phá vỡ những khuôn mẫu, tạo ra sự thay đổi với các giải pháp tiềm năng, không chịu sự gò bó…

Phương pháp Sáng Tạo có thể được thực hiện bởi một hoặc nhiều người. Sau phiên động não, các hoạt động như đánh giá, thảo luận, phản biện, xây dựng hoặc bác bỏ ý kiến mới được thực hiện.

1.2 Xuất xứ

Marketing SEO Alex Osborn được xem là cha đẻ của thuật ngữ Brainstorming. Khái niệm Brainstorming được ông đề cập trong cuốn sách “Applied Imagination” xuất bản năm 1953. Trong đó, ông mô tả Brainstorm là một phương pháp hội ý được tiến hành bởi một nhóm người, góp nhặt các ý kiến của tất cả thành viên nảy ra trong một khoảng thời gian nhất định để từ đó tìm ra giải pháp cho vấn đề của họ.

Sau này, Charles Hutchison Clark tiếp tục phát triển kỹ năng này. Brainstorming được áp dụng rộng rãi trong giảng dạy và trong mọi lĩnh vực khi cần giải quyết vấn đề hoặc tìm kiếm giải pháp cho một câu hỏi nào đó.

2. Sử dụng brainstorming trong những lĩnh vực nào?

Brainstorming tạo ra những ý tưởng, giải pháp mới và có tính ứng dụng cao trong nhiều lĩnh vực cuộc sống, chẳng hạn như:

• Tạo ra nhiều ý tưởng mới mẻ, độc đáo cho các chiến lược quảng cáo, đợt ra mắt sản phẩm mới của các doanh nghiệp.
• Giải quyết các vấn đề khó khăn thông qua thời gian brainstorm: Phân tích, tìm ra sáng kiến giải quyết hiệu quả.
• Brainstorm hỗ trợ quá trình quản lý, xử lý sản phẩm, hiệu quả công việc.
• Brainstorm trong xây dựng đội ngũ: Khuyến khích nhân viên sáng tạo, động não đưa ra các ý tưởng.
• Brainstorm trong quản trị đề tài – xử lý các vấn đề, phân chia và đảm bảo tiến độ công việc, xác định mối nguy hiểm,…

3. Cách thức thực hiện brainstorming một cách hiệu quả

Quá trình brainstorming có thể được tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Xác định vấn đề cần brainstorm

Trước khi bắt đầu brainstorming, dù là cá nhân hay nhóm, quan trọng là phải xác định rõ vấn đề cần 'động não'. Nếu khó xác định vấn đề, có thể đặt câu hỏi. Mục tiêu của brainstorming là tìm ra giải pháp hoặc câu trả lời cho vấn đề được đặt ra.

Ví dụ: Khi cần giải một bài toán, vấn đề cần tập trung là đề bài, cụ thể là yêu cầu của bài toán (ví dụ: tìm x, tính khối lượng, quãng đường…) 

Bước 2: Thiết lập các nguyên tắc trong quá trình brainstorming

Khi thực hiện brainstorming nhóm, quan trọng là phải xác định người dẫn đầu, và người ghi chép ý kiến, thảo luận của mọi người. Người dẫn đầu sẽ hướng dẫn toàn bộ quá trình brainstorming. Cần thống nhất một số nguyên tắc trước khi bắt đầu, bao gồm:

• Có thái độ tôn trọng.
• Tự do nêu lên suy nghĩ của mình.
• Không gây ồn khi mọi người đang suy nghĩ.
• Lắng nghe và phản hồi ý kiến của người khác.

Đối với việc brainstorming cá nhân, quan trọng là thiết lập một số nguyên tắc giúp duy trì sự tập trung, chẳng hạn như đặt ra thời gian cụ thể, tắt các thiết bị điện tử…

Bước 3: Phổ biến và ghi chép ý kiến 

Trong quá trình brainstorming nhóm, sau khi mỗi thành viên lần lượt suy nghĩ và đưa ra ý kiến, chia sẻ giải pháp của họ, người ghi chép có trách nhiệm ghi lại toàn bộ thông tin. Các thành viên cũng có thể ghi chú để sau này trao đổi, thảo luận, phản biện… 

Việc ghi chép cũng rất quan trọng trong quá trình brainstorming cá nhân. Sau khi tập trung “động não” để tìm lời giải, bạn nên viết nhanh xuống các ý tưởng khác nhau hiện ra trong đầu, sau đó xem xét, cân nhắc những kết quả khả thi nhất. 

Bước 4: Lựa chọn ý tưởng

Tất cả mọi người đều có thể chia sẻ ý kiến, quan điểm của mình. Sau quá trình thu thập, cả nhóm sẽ xem xét, gộp những ý tưởng tương tự, tạo danh sách các ý tưởng và tiến hành thảo luận. 

Bước 5: Đánh giá, rút ra kết luận 

Ở bước này, mọi người cần một lần nữa đánh giá các ý tưởng để xác định giải pháp cuối cùng có tính thực tế và khả thi nhất. 

4. Các phương pháp áp dụng trong Brainstorming 

Brainstorming kích thích sự sáng tạo của mỗi cá nhân trong một nhóm. Mỗi người có lối suy nghĩ và tư duy riêng để đưa ra những ý tưởng độc đáo của mình. Áp dụng các phương pháp giúp quá trình brainstorming đạt hiệu quả tối đa. Có một số phương pháp được khuyến khích trong quá trình sáng tạo ý tưởng như sau:

• Kỹ thuật suy nghĩ ngược: Suy nghĩ theo hướng ngược lại với các ý tưởng, lý luận ban đầu có thể mang đến hướng đi mới mẻ cho vấn đề.
• Starbursting: Tập trung vào các câu hỏi để đánh giá ý kiến hơn là tập trung ở việc trả lời.
• Kỹ thuật bậc thang – the stepladder technique: Giúp các thành viên luôn yên tĩnh trong nhóm trở nên sôi nổi hơn, chủ động đưa ra ý kiến, suy nghĩ… 
• Round – robin BrainStorming: Kỹ năng này cho phép việc thảo luận diễn ra thoải mái, không bị ảnh hưởng bởi các ý kiến cá nhân. Các thành viên đều có thể tự do đưa ra các ý tưởng để thảo luận.
• Rolestorming: Một kỹ thuật cho phép các thành viên trong nhóm đưa ra ý kiến thảo luận dưới danh tính của người khác.  
• Phương pháp Crawford: Cho phép cá nhân nêu ý kiến đóng góp và nhận được nhiều sự đồng ý của các thành viên, khích lệ tinh thần rất hiệu quả.

Người trưởng nhóm trong quá trình thực hiện hoạt động brainstorming cần nắm rõ các phương pháp và kỹ thuật để nâng cao hiệu quả, khích lệ tất cả các thành viên trình bày những ý tưởng sáng tạo mới mẻ, phục vụ nhu cầu giải quyết vấn đề.

5. Một số lưu ý trong quá trình Brainstorm

5.1 Sự phát triển của Brainstorming theo nhóm

Brainstorming theo nhóm rất phù hợp với các buổi thảo luận để tìm ý tưởng cho một bài thuyết trình, một kế hoạch hay dự án quan trọng… Brainstorming theo nhóm chính là lúc sáng kiến lớn được sinh ra. Vì thế, hãy tận dụng mọi cơ hội cả nhóm cùng ngồi lại động não một cách thật hiệu quả. Có một số lưu ý trong quá trình tiến hành brainstorm nhóm mà chúng ta cần biết như sau:

• Lựa chọn thời điểm hợp lý để brainstorm: Nếu trạng thái thể chất và tinh thần không tốt, việc cố gắng ép mọi người động não để sinh ra ý tưởng là điều gần như không thể. Hãy dành từ 30 đến 60 phút trong khoảng thời gian mà mọi người có sẵn nguồn năng lượng tích cực để cùng nhau động não. 
• Địa điểm lý tưởng diễn ra hoạt động brainstorm nhóm: Các công ty sẽ thường trang bị phòng họp cách âm. Nếu không, có thể chọn một nơi yên tĩnh để tránh các tác động bên ngoài ảnh hưởng đến quá trình brainstorming. Lưu ý tạm thời rời xa các thiết bị điện tử để tránh việc bị làm xao nhãng. 
• Ghi chép lại ý tưởng của từng thành viên: Hãy ghi lại tất cả ý tưởng nảy sinh sau quá trình brainstorm của tất cả mọi người. Sau đó, cả nhóm sẽ có nội dung để cùng thảo luận và chọn ra ý tưởng tốt nhất. 
• Tôn trọng ý kiến của mọi thành viên: Tích cực lắng nghe, bình luận, góp ý để tăng tính sôi nổi, phát huy tinh thần nhóm. 
• Khuyến khích sự trao đổi trong nhóm: Khi nhóm tham gia brainstorming sẽ có những người dễ dàng chia sẻ ý kiến và cũng có một số người ngược lại. Điều một trưởng nhóm cần làm là hãy khuyến khích, tạo môi trường thoải mái, tôn trọng và bình đẳng khi làm việc nhóm. 

5.2 Sự phát triển của Brainstorming cá nhân

Khi cần tìm lời giải cho bất kỳ câu hỏi nào bản thân gặp phải, brainstorming chính là “cứu cánh” với các ý tưởng mới phát sinh. Khi brainstorm cá nhân, bạn có thể áp dụng các chỉ dẫn sau đây:

• Chọn một không gian yên tĩnh, không bị quấy rầy bởi yếu tố bên ngoài. Hãy tắt các thiết bị điện tử để giúp bạn dễ dàng tập trung động não. 
• Tìm hiểu kỹ các thông tin, dữ kiện được cung cấp xoay quanh vấn đề/bài toán mình đang cần giải. Từ đó, bạn có thể dễ dàng xâu chuỗi các điểm liên quan, dựa vào các gợi ý và nhanh chóng “brainstorm” ra câu trả lời. Đây là cách rất hiệu quả khi bạn nắm được hướng đi và định hình lối suy nghĩ của bản thân.
• Đôi khi, hãy chấp nhận và cởi mở hơn với mọi dòng suy tưởng và ý nghĩ nảy ra trong đầu. Hãy ghi chép lại các ý tưởng này để sau đó bạn sẽ có những manh mối, tiếp tục phân tích, lắp ghép lại và phát triển thành một điều gì đó hữu ích, giải đáp được vấn đề bản thân đang gặp phải.