Trong cơ thể tồn tại khoảng 6 dạng kênh canxi khác nhau, trong đó có 2 dạng kênh canxi phổ biến và được áp dụng trong thực hành y tế, bao gồm:

• Tuýp L (long acting): Đây là loại kênh canxi phổ biến trong tế bào cơ trơn của động mạch, đặc biệt là ở các động mạch nhỏ và cơ tim. Nó cũng có thể xuất hiện trong một số mô khác như đường hô hấp, dạ dày-ruột, tử cung... Khi kênh hoạt động, nó tạo ra hiệu ứng co cơ, co bóp cơ tim, co mạch máu...
• Tuýp T (transient): Kênh chặn canxi này chủ yếu ở các tế bào thần kinh tự động của tim, đặc biệt là ở nút nhĩ nhất và nút nhĩ thất. Loại kênh này ít xuất hiện trong tế bào cơ trơn động mạch và có tính chất hoạt động nhiều hơn so với tuýp L. Kênh này tạo ra chênh lệch điện thế màng, tạo ra nhịp tim.

Do đó, các thuốc chặn canxi là nhóm thuốc ngăn chặn hoạt động bình thường của kênh canxi, tạo ra tác động điều trị mong muốn như giãn mạch, giảm sự co bóp cơ tim, hạ huyết áp...

Phân loại thuốc chặn canxi: Phân loại theo tác dụng trên cơ quan cơ thể

• Nhóm Dihydropyridin (DHP): Những loại thuốc này chủ yếu tác động vào tế bào cơ trơn của động mạch, làm giãn mạch, giảm sức cản của động mạch, giúp hạ huyết áp. Các loại thuốc thường được sử dụng bao gồm Nifedipine, Amlodipine, Nicardipine, Lacidipine...

• Nhóm Nondihydropyridine (non-DHP): Các thuốc thuộc nhóm này có hiệu quả cao đối với tế bào thần kinh tự động của mô tim, bao gồm nút nhĩ nhất và nút nhĩ thất. Những thuốc giảm tính tự động khử cực của tế bào thần kinh tự động tim, từ đó làm chậm nhịp tim, giảm sự co cơ của cơ tim, giảm nhu cầu oxy của cơ tim, chống co thắt động mạch vành và ngăn chặn đặc biệt là ngăn chặn đặc biệt của nhĩ.... Các thuốc nhóm này bao gồm Verapamil và Diltiazem.

Khi sử dụng thuốc chặn kênh canxi, sẽ xuất hiện những tác động đặc biệt đối với các cơ quan trong cơ thể, bao gồm:

• Trên động mạch: Khi thuốc nhập vào cơ thể, nó sẽ kết hợp với tiểu đơn vị alpha 1 của kênh canxi tuýp L trong tế bào cơ trơn của động mạch. Các vị trí N, D và V trên tiểu đơn vị này tương ứng với từng loại thuốc trong nhóm chặn kênh canxi và có tác động khác nhau. Điều này dẫn đến giảm lượng ion canxi xâm nhập vào tế bào, giảm tính co của cơ trơn, giảm sức cản của động mạch, giảm huyết áp và ngăn chặn co thắt động mạch, đặc biệt là động mạch vành.
• Trên tim: Khi thuốc nhập vào cơ thể, nó sẽ liên kết với các kênh vận chuyển ion canxi trong các loại tế bào mô tim. Điều này làm giảm nồng độ ion canxi trong tế bào, giảm khả năng co bóp của tế bào cơ tim, giảm hoạt động của cơ tim, từ đó giảm nhu cầu oxy của cơ tim.
• Trên các tế bào thần kinh tự động: Bao gồm nút xoang, nút nhĩ thất và mạng dẫn truyền Purkinje của tim. Thuốc giảm nồng độ ion canxi trong tế bào, làm thay đổi điện thế màng tế bào, giảm tính khử cực của các tế bào thần kinh tự động và tăng thời gian dẫn truyền trong tim. Điều này làm chậm nhịp tim, tăng thời kỳ tâm trương và giảm nhu cầu oxy của cơ tim. Ngoài ra, thay đổi điện thế màng tế bào cũng giảm tính tự khử cực của các đám tế bào ở những ổ phát xung ngoại vi trong bệnh lý ngoại tâm thu.

Với cơ chế tác động như vậy, thuốc chặn kênh canxi tạo ra những tác động đặc biệt trên cơ quan như:

• Trên cơ trơn

Làm giãn cơ trơn: Làm giãn cơ trơn trong các bộ phận như đường khí, đường phế quản, hệ tiêu hóa, tử cung, đặc biệt là thành mạch.

• Trên cơ tim:

Thuốc chặn kênh canxi giảm dẫn truyền và giảm co bóp cơ tim, do đó giảm nhu cầu oxy trên bệnh nhân có co thắt mạch vành.

• Trên mạch não

Nimodipine, thuốc nhóm DHP, có hiệu quả cao với mạch não, nên được sử dụng cho bệnh nhân có tai biến mạch não do chảy máu dưới màng nhện gây co mạch, đột quỵ có viêm tắc mạch..

3.1 Các chỉ định của thuốc chặn kênh canxi

Thuốc chặn kênh canxi có 3 chỉ định chính bao gồm:

• Điều trị tăng huyết áp: Áp dụng cho cả bệnh tăng huyết áp và cơn tăng huyết áp. Thuốc giảm cả huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương, nhưng không giảm huyết áp ở người bình thường.
• Bệnh lý mạch vành: Nhóm Non–DHP được chỉ định trong điều trị cơn đau thắt ngực ổn định, thiếu máu cơ tim thầm lặng, đau thắt ngực do co thắt động mạch vành (prinzmetal). Có thể kết hợp với các nhóm thuốc điều trị bệnh thiếu máu cơ tim cục bộ khác.
• Điều trị loạn nhịp tim: Thuốc chặn kênh canxi nhóm Non-DHP được sử dụng trong điều trị một số rối loạn nhịp như trường hợp nhịp nhanh xoang, ngoại tâm thu nhĩ.

Ngoài ra, có một số trường hợp khác cũng được chỉ định như:

• Tăng áp động mạch phổi tiên phát.
• Co mạch não sau xuất huyết dưới màng nhện (sử dụng nimodipine).
• Bệnh cơ tim phì đại.
• Bệnh đau nửa đầu Migraine.
• Hội chứng Raynaud

3.2 Chống chỉ định của thuốc chặn kênh canxi

Chống chỉ định đối với nhóm DHP:

• Hẹp động mạch chủ
• Bệnh phì đại cơ tim
• Suy tim nặng
• Đau thắt ngực không ổn định

Chống chỉ định của nhóm Non-DHP:

• Suy tim tâm thu
• Hội chứng yếu nút xoang
• Block nhĩ - thất
• Nhịp tim chậm

Việc sử dụng thuốc chặn kênh canxi trong điều trị bệnh cần thận trọng và cần được hướng dẫn bởi bác sĩ chuyên nghiệp. Tránh sử dụng không kiểm soát có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm cho cơ thể.

Mọi thắc mắc và nhu cầu khám và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Mytour, vui lòng đăng ký khám trực tuyến trên Website để được phục vụ tốt nhất.