Quán don sử dụng gáo dừa để rót nước ở đuôi sông Trà Khúc

Chấp nhận khó khăn, người mẹ từng mang đôi ui bán dạo để nuôi 9 đứa con, vợ chồng ông Cẩm ở Quảng Ngãi giữ những chiếc gáo dừa từ 20 – 60 năm tuổi để làm đồ vá.

Quán don sử dụng gáo dừa để múc ở mé sông Trà Khúc

Tận cùng của đường Trường Sa, gần nơi sông Trà Khúc đổ vào biển, là quán don “đẹp mắt” của Quảng Ngãi. Nhưng ấn tượng đầu tiên của thực khách không chỉ là hương vị mà còn là những chiếc gáo dừa mà chủ quán sử dụng để rót nước cho khách.

Bà Phạm Thị Kim Liên (64 tuổi) – chủ quán cho biết trong số những chiếc gáo treo trên tường, có chiếc mới làm, có chiếc hơn cả tuổi của quán – 20 năm nhưng hiện tại không sử dụng nữa do đã hỏng. Độc đáo nhất là chiếc gáo dừa được đẽo thành chiếc vá phẳng hơn 60 năm trước. “Mẹ tôi đã sử dụng chiếc vá này để rót don cho khách hàng trong những chuyến bán dạo ở thị xã Quảng Ngãi (nay là thành phố)”, ông Cao Hồng Cẩm, chồng bà Liên chia sẻ.

Sau này, khi tuổi tác gia tăng, thay vì bán don ở thị xã, mẹ chồng bà Liên đã chuyển sang bán don tại chợ làng và sử dụng gáo sâu để rót don nhanh hơn. “Cha tôi đã chọn những trái dừa già nhất để làm đồ cho mẹ”, ông Cẩm kể.

Theo ông Cẩm, nghề chế biến bánh don trong gia đình đã được kế thừa từ thời ông nội. Mẹ ông bắt đầu làm nghề này khi mới 16 tuổi, nhằm nuôi dưỡng 9 đứa con. “Lúc ấy, cha tôi thường xuyên rời giường sớm vào khoảng 3 giờ sáng để làm sạch đồ và chuẩn bị nguyên liệu, sau đó gọi mẹ dậy khi còn tăm tối”, ông nhớ lại. Còn bà Liên, theo sự khuyến khích của mẹ chồng, đã bắt đầu nấu bánh don gần 10 năm trước và sau đó tiếp quản quán từ lúc mẹ chồng qua đời.

Thử nâng chiếc nồi đất (bình) xưa của mẹ lên, ông Cẩm bình luận: “Bây giờ tôi cầm nó vẫn thấy nặng, nhưng mà nhớ lại thời xưa, mẹ cầm sao giữ vững được là điều đáng kinh ngạc”. Rồi ông theo ký ức xếp đều những công cụ mà mẹ đã sử dụng khi còn nấu bánh, bao gồm hai lá chuối và hai đống bát để che phủ nắp nồi, một túi bánh tráng tươi, một túi bánh tráng đã chiên, một chai nước mắm và một túi ớt xiêm.

Dựa trên những kinh nghiệm được truyền lại, ông Cẩm tiết lộ rằng bánh don có hai màu chủ đạo là vàng và đen, tùy thuộc vào loại đất mà cây don mọc. Nước cốt bánh don có hương vị ngọt ngào, đặc biệt là do có một phần nhỏ được gọi là mật don; tuy nhiên, để có lượng đủ mật, cần phải nấu chín kỹ. Điều này giải thích tại sao bà Liên luôn chú trọng đến việc nấu bánh don sao cho ruột nó đầy đặn nhất. “Bánh don không cần nhiều gia vị, chỉ cần thêm mắm và ớt xiêm là đủ”, ông Cẩm chia sẻ.

Trong những ngày cao điểm, bà Liên có thể bán được đến 100 tô don, đôi khi còn cung cấp nước và ruột don cho một quán đặc sản Quảng Ngãi tại Sài Gòn. Vợ chồng bà Liên có bốn đứa con, trong đó có một người theo nghề cào don và một người chuyên thu mua don. Đến nay, nghề làm bánh don đã được truyền bá từ bốn thế hệ trong gia đình.

Theo Phạm Linh/Vnexpress

***

Tham khảo: Hướng dẫn du lịch trên Mytour.com