'Quay về quê hương' - trích từ tập truyện ngắn 'Người bạn đồng hành từ bên kia'

Cần bật dậy, vớ lấy chai nước uống ừng ực rồi lại nằm phịch xuống ghế. Đây là đâu? Xung quanh im lặng, chỉ có tiếng điều hòa rì rì. Ánh đèn mờ khiến cậu nhớ ra căn phòng này. Tiếng guốc khẽ vang lên, một cô gái bước vào, lau mặt cậu. Tỉnh rồi à cưng, để em lau mặt cho đẹp trai nhé. Gì mà chưa chi đã say mèm, phí rượu, phí cả người chờ phục vụ. Cô gái áp sát vào, mùi nước hoa rẻ tiền nồng nặc. Cần cảm thấy kiệt sức. Trưa nay uống quá nhiều rồi. Như nhớ ra điều gì, cậu nhìn quanh: Mấy đồng nghiệp đâu rồi? Cô gái cười ré. Yên tâm, họ đang tăng hai với các hot girl. Cần mở cửa vào nhà vệ sinh. Cô cứ ra ngoài đi, tôi muốn một mình. Tiếng nước chảy. Cô gái hờn mát. Chê tôi già chứ gì. Chờ bà chủ đổi cho đào trẻ nhé. Không để ý tiếng guốc xa dần, Cần vã nước lên cổ, tỉnh táo hơn. Đồng hồ chỉ ba giờ chiều. Giờ này về cơ quan cũng không làm được gì. Thôi thì bắt xe ôm về nhà trọ nghỉ.

Đúng lúc đó, điện thoại Cần đổ chuông. Ai gọi nhỉ? Số của bà Thành, phó phòng tổ chức. Chắc lại nhờ vả việc lặt vặt. Cứ để đấy, mai hãy tính.

Ở cơ quan này, mẫn cán quá chỉ ôm thiệt vào thân, trở thành đầu sai cho lãnh đạo. Nhìn mà xem, mấy đứa trẻ giỏi việc cũng chỉ là chân sai vặt. Chị không muốn em rơi vào vòng luẩn quẩn đó. Một lần, chị Hiền bực bội dặn Cần. Thằng Hưởng ở phòng nhân sự, em biết chuyên môn chính là gì không? Là rót rượu, chia bài. Từ khi điện thoại quay phim, mấy lão không dám tụ tập ở cơ quan chơi bài. Giờ nhà lão Thì thành nơi chơi đỏ đen. Cứ bảo giải trí, nhưng đen một trưa là mất cả tháng lương. Với các lão thì nhỏ, nhưng với bọn em thì sao? Như thằng Cừ ở phòng hành chính, chuyên đóng luận văn, đi học hộ sếp mà năm rồi trượt nâng lương. Nó chắc mẩm ngoài suất đấy còn có chuyến đi nước ngoài, đùng cái, một cú điện thoại, cái Vụ thế chỗ. Mà cái Vụ, em biết “cơ” nó rồi. Vừa vào cơ quan đã đi châu Âu học hỏi kinh nghiệm. Bà Thành tức nổ mắt nhưng chỉ dám nói sau lưng. Nó về “gáy” một tiếng là tháng sau bị điều xuống huyện. Xuống huyện là toi đời, giữ chân phó phòng chẳng dễ, tốn cả mớ tiền. À, chị hỏi thật, có đúng em vào cơ quan này mà không tốn một đồng nào không?

Chị Hiền không phải người đầu tiên ở cơ quan hỏi Cần câu đó. Nhớ ngày đầu về cơ quan, sau màn ra mắt bằng vài trái bưởi quê, trước khi giao việc cụ thể, ông Khường thủ trưởng đã gọi riêng Cần vào phòng. Chú hỏi thật, mày là con cháu sếp nào ở tỉnh hay trên kia? Để xem nào, Hàn Thanh Cần, họ này cũng hơi hiếm đấy. Thôi đúng rồi, cháu họ hàng thế nào với anh Lĩnh dưới Chướng Khê nhỉ? Cùng họ, cùng tên đệm, chắc đúng rồi. Kì tới anh Lĩnh hết đợt luân chuyển, chắc sẽ về lại tỉnh ta thôi. Lúc đó, cháu sẽ chuyển đi chứ ở gì mãi đây với bọn chú nữa hả. Những câu hỏi và tự trả lời của ông sếp làm Cần rối, chẳng biết nói gì. Trước mắt cậu là khuôn mặt người đàn ông nhiều thịt, bóng nhẫy, đôi mắt lươn ti hí chớp chớp, nhoẻn cười khoe bộ răng vàng ố nước chè và khói thuốc. Hôm nào nói với chú Lĩnh là chú Khường hỏi thăm nhé. Chú Khường nể gương rèn luyện phấn đấu của sếp Lĩnh lắm. Người tài đức như vậy nhất định sẽ còn tiến xa…

Đã mấy lần Cần định nói thật là mình chẳng quen ai trên tỉnh, trung ương hay Hà Nội. À, có mỗi chú Xoa, hàng xóm ở quê, là chuyên viên một cơ quan đoàn thể. Hôm nhận quyết định tuyển dụng theo diện thu hút nhân tài, ông Từ bố cậu thịt hai con ngan to mời cả xóm chung vui. Bác Mừng trưởng họ trịnh trọng thắp hương báo tổ tiên, từ nay họ Hàn có một suất đinh không làm cán bộ huyện xã mà ở tận cơ quan hàng tỉnh. Rõ ràng là đáng tự hào lắm. Làng này xưa nay đã ai có vinh dự ấy đâu. Không những vậy, còn diện trải thảm đỏ, thu hút nhân tài. Hôm đó, chú Xoa cũng về quê cụng chén chúc mừng. Lúc say, chú cầm tờ quyết định của Cần nửa đùa, nửa thật. Tờ giấy này giờ không dưới năm trăm đâu, năm trăm triệu các cụ ạ. Mấy cụ nghe vậy há hốc mồm. Gì hả? năm trăm triệu, mua được hàng chục sào ruộng, hơn cả đám hương lí thời trước. Vậy là nhờ trên rộng cửa đón nhân tài, phúc đức ấy mới đến với họ Hàn. Rồi thằng Cần sẽ phú quý, hiển vinh làm rạng danh cho làng, cho họ.

“Làng này đã ai làm được thế đâu.” Cần nghe các cụ trong họ nói về mình lần đầu từ cuối năm lớp năm. Cậu học sinh con nhà nông ở cái làng xa và lạc hậu nhất huyện bất ngờ đạt giải nhì môn toán toàn tỉnh. Thầy chủ nhiệm mặt rạng rỡ, thầy hiệu trưởng còn hỉ hả hơn. Lần đầu tiên trường có học sinh đạt giải cấp tỉnh, chứng tỏ chất lượng đào tạo có bước nhảy vọt. Tờ trình xin xây lại nhà hiệu bộ và nâng cấp phòng học sẽ có thêm sức nặng. Trong lúc cao hứng, thầy hiệu trưởng móc ví rút tờ tiền đưa tới sát mặt Cần. Thầy thưởng nóng cho em. Cầm tờ bạc trên tay, Cần chưa ý thức được thành tích mình mang lại cho trường và thầy quan trọng đến thế.

Lên cấp hai, Cần ra trường huyện, được ở trọ tập thể. Bà Từ bán lợn sắm cho con cái xe đạp Thống Nhất mới kính coong. Cuối tuần, Cần đạp xe về quê trên con đường đê bụi mù bởi xe công nông. Tới đoạn đường làng khúc khuỷu, cậu đi chậm, chào các bà, các bá đang vãi phân, quất trâu dưới đồng. Ai cũng khen ngợi thằng bé học giỏi, ngoan ngoãn, lễ phép.

Lên cấp ba, Cần học trường chuyên tỉnh nhờ giải quốc gia. Giờ cậu là niềm tự hào của thầy cô trường huyện. Cuối tuần, cậu về quê mang gạo, muối, rau củ lên nấu cơm cùng bạn, chắt chiu khoản học bổng nộp vào trung tâm Anh ngữ. Thầy chủ nhiệm bảo, các em phải nhìn xa, nếu ngoại ngữ giỏi, một số sẽ săn được học bổng du học. Kì hai năm cuối cấp, niềm vui vỡ òa khi hồ sơ dự tuyển của Cần đạt điểm rất cao kỳ tuyển sinh của một trường danh tiếng nước ngoài. Bài luận về hành trình vượt khó của cậu bé nghèo được đánh giá cao. Nhưng liền đó, vấn đề nan giải xuất hiện. Lấy gì chi trả cho năm học đầu tiên? Dù học bổng trăm phần trăm thì tiền trọ, sinh hoạt phí đều đắt đỏ. Sau lúc chia vui, thầy và bạn bè tìm hướng tư vấn, hỗ trợ. Một bạn mách, có anh khóa trước cũng học trường này, các thầy thử liên hệ nhờ giúp đỡ. Thầy dạy toán phấn khởi tuyên bố anh khóa trước đồng ý bao toàn bộ tiền trọ cho Cần năm đầu. Một việc lớn, ý nghĩa, coi như xong.

Đêm đó, sau khi tiễn họ hàng, xóm giềng đến chúc mừng người đầu tiên trong xã giành học bổng du học, gà đã gáy canh hai mà ông bà Từ vẫn trằn trọc chưa ngủ. Bà Từ thì thào, con đỗ đạt, vui thì có vui nhưng tiền đâu để nó đi học hả ông. Thì tôi cũng đang tính đây. Bà để tôi nghĩ đã. Này nhé, để có tiền cho con ăn ở sáu tháng đầu, ta phải bán cặp trâu và nghé thôi. Tối qua, bác Mừng trưởng họ bảo nếu cần, anh cho vay cặp bò, sau này thằng Cần thành tài đi làm trả cũng được. Rồi ông Kỷ, trưởng thôn, bạn đồng ngũ của tôi nói, gia đình mình thuộc hộ cận nghèo, nếu thiếu quá xin chuyển sang hộ nghèo, làm cái sổ vay chính sách cũng được thêm mươi triệu…

Vượt trên kỳ vọng của gia đình, họ hàng, chỉ mới sử dụng hết cặp bò vay của bác Mừng thì ở phương xa, Cần báo về quê đã đi làm thêm tại một tiệm đồ ăn nhanh, thù lao đủ trang trải phí sinh hoạt. Về kết quả học tập, cậu luôn đạt điểm A các môn. Năm thứ hai, cuối tuần cậu theo bạn bè về nông trang cắt cỏ, hái nho, tiền công đủ trả phí thuê nhà, thậm chí còn dư chút đỉnh. Bốn năm trôi qua, cậu cầm tấm bằng đỏ đại học và nộp đơn vào làm ở một tập đoàn đa quốc gia.

Chuẩn bị đi làm thì Cần nhận được cuộc gọi quan trọng từ bố. Ông Từ điện sang mừng rỡ nói con thu xếp về nhanh, có một cơ hội làm việc quá tốt ngay quê hương. Đây, báo đăng tin tuyển dụng công chức, không phải dạng tầm thường. Lần đầu tiên tỉnh tuyển loạt công chức diện chiêu hiền, đãi sĩ, trải thảm đỏ đón nhân tài, tốt nghiệp đại học nước ngoài có suất xét thẳng. Cơ hội trở thành cán bộ hàng tỉnh ưu tú chưa bao giờ rõ ràng, hấp dẫn và đáng tự hào thế này… Nhưng bên này, con được công ty tuyển dụng hứa trả mức lương hấp dẫn bố ơi. Cần giấu bố việc cậu muốn ở lại còn có thêm lý do không muốn xa Hoa, cô bạn gái cùng trường. Không nhưng gì hết, về mà cống hiến cho tỉnh, cho quê hương rồi thì tất cả sẽ đến. Nhanh lên con nhé, đừng để bố, bác Mừng và cả họ thất vọng đấy.

***

Ấy vậy mà sự quan tâm, chăm sóc của thủ trưởng Khường với Cần thay đổi một trăm tám mươi độ kể từ khi Cần thật thà nói rõ gia cảnh. Vẻ mặt lạnh lùng, ông Khường buông lời giao việc: Cháu về phòng hành chính, đầu giờ buổi sáng xem có thư tín, báo mới gửi đến thì phát cho các phòng. Sau đó qua chỗ chị Tình xem có công văn, báo cáo nào cần phô tô thì phụ chị ấy sao lưu. Lúc rảnh, xem anh Đàm, chú Biên cần soạn văn bản gì thì giúp. Cứ như thế đã.

Đứng trước sếp Khường, Cần quyết định thể hiện can đảm và đặt câu hỏi liên quan đến việc bị chuyển đến đơn vị mới, mặc dù luôn nghĩ về nó từ khi được phân công. Sếp, tại sao lại như vậy? Không chờ đợi được câu trả lời từ ông Khường, vốn đang mải mê chơi game, Cần tỏ ra khá khó chịu. Nhưng ông ta chỉ đơn giản trả lời rằng chỉ là việc giao nhận cậu, không có gì đặc biệt cả... và mắng những kiến thức lý thuyết Tây phương của Cần là suông lắm.

Theo chị Hiền, để tồn tại, em phải biết thích nghi. Đây là lời khuyên mà chị Hiền, người lãnh đạo duy nhất trong cơ quan, trực tiếp truyền đạt cho Cần. Dù là cấp phó của ông Khường, chị Hiền không quan tâm đến vị trí xã hội, không lạnh lùng như các quan chức khác. Chị đã từng nhìn thấy sự ngượng ngùng của Cần khi gặp cô, một phụ nữ ấn tượng và chắc chắn. Nhưng chị không thích sự căng thẳng. Chị nói rằng dần dần sẽ hiểu văn hóa của nơi này. Và nếu gặp khó khăn trong công việc, hãy nói chuyện với chị.

Không có gì quý hơn khi một người lãnh đạo mở cửa trái tim để lắng nghe và hiểu biết cán bộ trẻ. Cần giữ vị trí của mình và không dám làm phiền chị Hiền, chỉ dám quý trọng chị từ xa. Nhưng thật sự, chị Hiền rất ấn tượng với Cần, kể từ khi thấy anh nói tiếng Anh như gió, vượt qua cả việc phiên dịch cho chuyên gia nước ngoài đến thăm cơ quan. Từ đó, Cần thường xuyên được chị gọi lại để giải thích và dạy Anh ngữ cho cô. Có lần, chị thậm chí không thể hiểu một số từ cơ bản trong tiếng Anh mà Cần giải thích, nhưng lại dành thời gian nghe anh chia sẻ về cuộc sống và công việc. Chị thấy rằng Cần luôn đầy ưu tư và buồn bã.

Những điều mà Cần giấu trong lòng, không thể kìm nén nổi, được dùng để chia sẻ với chị Hiền. Khi quyết định tham gia dự tuyển công chức, anh đã xây dựng một đề án đưa mô hình đô thị sinh thái và du lịch bền vững từ Bắc Âu về báo cáo cho cả đồng nghiệp. Anh nghiên cứu sâu về lĩnh vực này từ thuở mới bắt đầu. Trở về quê nhà, anh nhận ra tiềm năng du lịch vẫn chưa được khai thác tốt, và anh mong muốn đề án của mình sẽ được tỉnh xem xét và áp dụng. Anh tin rằng việc này sẽ làm thay đổi nhiều điều, đặc biệt là trong việc khắc phục tình trạng phá nát cảnh quan địa danh.

Chị Hiền nhìn xa xăm, gương mặt đẹp trầm đi. Cô chia sẻ rằng những gì Cần nói là đúng. Mặc dù chưa có ai trong tỉnh xây dựng một đề án chiến lược như anh, nhưng vấn đề về cảnh quan địa danh đã được nhiều người nhận ra. Tuy nhiên, thực hiện nó sẽ không dễ dàng chút nào. Chỉ có thời gian mới giúp anh hiểu được điều này.

Em tự hỏi tại sao học quản lí đô thị lại phải đến một đơn vị không liên quan như cơ quan của chúng ta? Chị Hiền đã tiết lộ rằng đây là kế hoạch tuyển dụng nhân tài của ông Túy, người từng lãnh đạo tỉnh. Một kế hoạch chỉ mang tính truyền thông, không hơn không kém. Sau một thời gian, ông Túy rời bộ, và mọi thứ trở nên quên lãng.

***

Cần tốt nghiệp đại học ở nước ngoài nhưng lại được giao các công việc hành chính lặt vặt, điều mà anh không hài lòng. Trong một cuộc họp, chị Hiền đã nói lớn với thủ trưởng Khường về việc này. Ông Khường chỉ cười bỏ qua và nói rằng cơ quan ta đang thừa người và mọi việc đều khó khăn. Và vì không muốn gây tranh cãi, ông quyết định chuyển Cần sang phòng của chị.

Dù là phó nhưng chỉ có chị Hiền là ông Khường phải nể. Vì ông chồng của chị từng là một lãnh đạo tỉnh. Hai mươi năm trước, ông ta đã phải lòng chị và rời bỏ vợ cũ. Mặc dù chị Hiền thẳng thắn và có lúc nóng nảy, nhưng ông chồng đã về hưu lâu rồi nhưng vẫn khiến thủ trưởng cơ quan ngại ngùng. Trong phân công công việc, mảng của chị luôn được ưu ái nhất định.

Trong phòng mà chị Hiền phụ trách, Cần được phân vào mảng thanh tra, kiểm tra. Anh thắc mắc liệu có thể chuyển sang phòng khác có chuyên môn hơn không. Chị Hiền nghiêng đầu suy nghĩ và nói rằng công việc này có thể không phù hợp lắm với anh, nhưng ít nhiều sẽ giúp anh cải thiện thu nhập và mở rộng mối quan hệ.

Cậu biết không? Bà Hiền đặc biệt ưu ái cậu mới được vào phòng này. Anh Xu, trưởng phòng, đã nói với Cần như vậy. Như cái Lài kia, cha nó đã gặp và liên tục gọi cho bà Hiền xin cậu vào phòng này nhưng bà đã từ chối. Nhưng thật buồn khi thấy cậu, thường chỉ làm các công việc kiểm tra nhỏ, và thậm chí làm mọi cách để kiếm tiền. Đừng nói với bà Hiền những suy nghĩ đó nữa, không cần phải làm mình một mình. Hãy tập trung vào công việc thôi.

Thời gian trôi qua, công việc ở phòng mới giúp Cần thích ứng nhanh hơn. Đề án mà anh nung nấu ban đầu giờ chỉ là một góc bàn, không còn làm anh bận tâm. Ở phòng mới, anh gặp nhiều người hơn, anh ăn mặc đẹp hơn và nhận được nhiều lời khen từ đồng nghiệp. Một số người thậm chí ao ước và trộm nhớ anh.

Chị Hiền thường vắng mặt ở cơ quan vì biến cố trong gia đình. Ông chồng già bị đột quỵ và phải nhập viện điều trị. Chị xin nghỉ để chăm sóc ông trong thời gian dài. Khi anh em trong phòng đến thăm, họ thương cảm khi nhìn thấy chị lo lắng và mệt mỏi.

***

Trước khi kịp về nhà, cuốc điện thoại thứ ba từ bà Thành đã khiến Cần phải quay lại cơ quan ngay lập tức. Sếp Khường yêu cầu họp gấp để xử lý vấn đề của Cần. Cậu phải có mặt trong mươi phút.

Khi đến nơi, cảm nhận ngay sự chờ đợi của lãnh đạo cơ quan. Chị Hiền vội vã từ bệnh viện, gương mặt mệt mỏi, căng thẳng. Bà Thành cầm bút ghi biên bản, vẻ đắc ý. Ông Khường suy tư nhưng che giấu sự hài lòng. Kết quả là điều mọi người phải nhận nhưng không muốn. Tôi phải sử dụng mối quan hệ để xử lý nội bộ.

Cuộc họp diễn ra đúng trình tự, không ai phản đối. Thủ trưởng Khường kết luận cần kỉ luật cảnh cáo chuyên viên Hàn Thanh Cần và lãnh đạo Trương Thị Hiền. Chúng ta không thể bỏ qua việc bảo vệ uy tín cơ quan.

Cần cảm thấy bất ngờ và buồn bã khi nhận quyết định kỉ luật. Nhớ đến hoài bão, cậu muốn trút giận nhưng không thể. Số điện thoại của chị Hiền lại gọi. Chị muốn gặp và tâm sự với cậu.

Chị Hiền đón Cần ở cửa với khuôn mặt đẹp và thoải mái hơn. Chị kể về lý do của quyết định kỉ luật và ý định của ông Khường.

Chị Hiền tiếp tục rót rượu và uống hết li cuối cùng.

Mọi người nghĩ chị sung sướng, nhưng không ai biết chị có nỗi riêng. Ông chồng già yếu, cuộc sống vợ chồng không còn hòa hợp. Chị cảm thấy cô đơn trong căn nhà của mình. Em ở đây với chị nhé...

Cần nhớ tới cuộc gọi của Hoa, cô bạn gái về quyết định quan trọng cho tương lai. Cần khuyên Hoa về làm việc trên quê hương để hai người có thể hướng tới ngôi nhà và gia đình.

Cần đang phân vân không biết nên nói gì với Hoa.

Cần quyết định sẽ khuyên Hoa về làm việc trên quê hương. Có nhiều cơ hội cho những người học cùng Cần ở các tỉnh thành khác.

Cần trở lại cơ quan để viết đơn xin thôi việc. Sau khi viết xong, cậu cẩn thận để đơn không bị rơi.

Sau khi rời khỏi cơ quan, cậu bước đi nhanh chóng.

Kế hoạch cho ngày mới trở về nước nặng như cục sắt.

P.N.C