Buzz
Khi tìm kiếm từ “suy nghĩ” trong từ điển, bạn sẽ thấy nhiều nghĩa khác nhau. Ý kiến, cảm nhận, mong muốn, quan niệm, ý định nghiên cứu, nhận thức, ký ức, trí nhớ, cân nhắc, ý đồ, mục đích, ham muốn, xem như, giác ngộ. Thật bất ngờ khi một từ “suy nghĩ” lại chứa đựng nhiều nghĩa như vậy. Tất nhiên, nghĩa phổ biến nhất là sự diễn giải xuất hiện đầu tiên.
“Hãy cho tôi biết suy nghĩ của bạn là gì.”
Nhiều khi tôi cảm thấy như cả thế giới đang vang lên câu nói này. Một cảnh thú vị xuất hiện trong bộ phim Hollywood Câu chuyện tình đặc biệt của tôi (Definitely, Maybe - phát hành tại Việt Nam với tên Mảnh ghép tình yêu). Nhân vật chính Will tham gia hoạt động tình nguyện trong chiến dịch tranh cử ở New York để giúp Clinton trở thành tổng thống. Anh là một thanh niên cao ráo, thông minh, đầy tự tin và tham vọng chính trị. Một ngày nọ, Will hỏi April, người phụ trách photo tài liệu tại văn phòng.
“Tại sao cô ủng hộ Clinton?”
“Tôi không ủng hộ. Đây chỉ là công việc làm thêm của tôi. Thu nhập ở đây tốt hơn việc trông trẻ.” April thờ ơ đáp.
Không thể nào, người như cô ta lại tham gia chiến dịch tranh cử ư? Một người đầy tham vọng muốn trở thành tổng thống như Will không khỏi kinh ngạc hỏi lại:
“Cô ủng hộ Đảng Dân chủ đúng không?”
“Tại sao tôi phải ủng hộ Đảng Dân chủ hay Cộng hòa?”
“Vậy cô không thuộc đảng phái nào à?”
“Không. Tôi không theo phe nào cả. Tại sao tôi phải có ý kiến? Tên lửa, thuế… Có quá nhiều thứ tôi không hiểu.”
Will cố gắng hỏi lại lần nữa với vẻ mặt khó tin:
“Về phần nhân quyền và quyền phá thai của phụ nữ thì sao? Quyền lợi trên cơ thể của chính họ. Bill Clinton quan tâm nhiều đến nhân quyền của người da đen và phụ nữ. Ông ấy cũng đã cải cách bảo hiểm y tế khi là Thống đốc bang.”
April giả vờ ngáy và ngủ gật trước bài diễn thuyết dài của Will. Ngay sau đó, Will tung một đòn cuối cùng và kết thúc cuộc trò chuyện:
“Cô thực sự không phải là ai cả.”
Không phải vì April thực sự đã sống không chút suy nghĩ nên mới có phản ứng như vậy. Cô ấy chỉ là không thích các chính trị gia theo đuổi tham vọng. Cô ghét sự nghiêm túc giả tạo và tính hai mặt của những người đưa ra các chủ đề hoành tráng và hành động như thể họ chịu mọi trách nhiệm với Trái đất này. Nhưng April bỗng nhiên lại bị coi như một người “không là ai cả” chỉ vì cô trì hoãn biểu lộ ý kiến về những gì cô ấy không thực sự hiểu, và cảm thấy mệt mỏi khi không có ý kiến.
Tương tự như April, tôi cảm thấy nặng nề khi phải đối mặt với những người tự cho rằng họ đang làm những việc đầy chính nghĩa và đúng đắn. Nếu phải liệt kê ba điều đáng sợ nhất trên thế giới này, tôi thường trả lời đó là bọ chét, sự ngu ngốc và người tự cho rằng mình là chính nghĩa.
[...] Như April trong bộ phim, trong cuộc sống hàng ngày chúng ta thường phải nói lên ý kiến của bản thân, không chỉ trong phòng họp, lớp học, tiệc, hội thảo, workshop mà còn khi chọn thực đơn bữa trưa. Ngay cả trong các tổ chức tôn giáo mà chúng ta tìm đến để dọn dẹp suy nghĩ của mình, ta vẫn bị hỏi cuối cuộc gặp:
“Hôm nay thế nào? Hãy thoải mái nói lên cảm xúc của bạn.”
Những người thể hiện rõ ràng ý kiến của họ ở mọi nơi thường khiến chúng ta cảm thấy tồn tại. Thế giới phức tạp, và tâm trí của chúng ta còn phức tạp hơn gấp mấy lần. Nếu không có ý kiến khác biệt về thế giới phức tạp, bạn sẽ bị gắn mác. Là người không suy nghĩ, người ngu ngốc, người không quan tâm đến chính trị, người muốn mọi thứ trôi qua trong yên bình,... Nhưng tại sao thực tế đôi khi lại tồn tại theo cách đáng sợ hơn cả những bộ phim kinh dị? Không phải tất cả những cuộc diệt chủng hoặc chiến tranh từng xảy ra trên hành tinh này đều bắt nguồn từ sự thái quá trong niềm tin của chính mình không?
Khi tôi mắc kẹt trong suy nghĩ, tôi trở nên tính toán đúng sai.
Khi bắt đầu cứng đầu về ý kiến của mình, tôi trở nên tức giận và nổi cơn thịnh nộ với những người không đồng ý với suy nghĩ của mình. Mối quan hệ xấu đi không thể tránh khỏi. Cơn giận của tôi cuối cùng sẽ phản lại lên chính mình. Cuối cùng, tôi là người chịu tổn thương nhất từ cơn bão gây ra bởi niềm tin rằng mình đúng. Sự bất đồng và mệt mỏi đến cùng. Đó là thực tế do suy nghĩ tạo ra.
Trên bức tranh của cuộc sống hoặc trong các tác phẩm truyền hình, có một câu mà những nhân vật sáng suốt và thực tế thường truyền đạt đến những số phận bình thường:
“Hỡi bạn, xin hãy sống một cách có trí óc.”
Nhân vật khi nghe điều này, họ cảm thấy như đang mang một tội ác lớn - thiếu sự tư duy như một con người. Nếu câu thoại trên được diễn đạt lại như thế này: “Hãy sống đúng với bản chất của mình” hoặc “Từ bây giờ, hãy loại bỏ những suy nghĩ dư thừa, những nỗi lo âu, và ước mơ không có thật đi!” thì có lẽ sẽ đúng hơn.
Trên thực tế, việc sống với tư duy không phải là điều tồi tệ. Không phải nhờ vào tư duy mà nền văn minh nhân loại đã đi được đến đây phải không? Thảm kịch xảy ra khi hầu hết các suy nghĩ được sinh ra từ sự hạn chế của từng cá nhân, giống như con ếch ngồi ở đáy giếng.
Rất nhiều nhà triết học, bao gồm cả triết gia Socrates, đã từng nói rằng nhận ra sự không hiểu biết về chính mình là nguồn cảm hứng cho sự tỉnh thức. Nhưng trong thực tế, dễ dàng để bạn bị coi thường như April trong bộ phim, nếu bạn thật lòng thừa nhận “Tôi không biết gì cả”. Ánh mắt của mọi người thường bỏ qua một người tự nhận mình không biết gì, như thể họ đột nhiên trở thành người vô hình, chỉ để chú ý vào những người nói lớn tiếng hoặc thích gây ra tranh cãi [...]
“Quyền không suy nghĩ” không phải là việc chúng ta nên tránh xa một vấn đề hoặc trốn tránh trách nhiệm. Nó cũng không phải là việc biện minh cho sự thiếu suy nghĩ hoặc vô tâm. Thay vào đó, quyền không suy nghĩ là quyền rũ bỏ những suy nghĩ cũ. Đó là quyền để đặt lại những giá trị được coi là hiển nhiên và xem xét chúng từ một góc độ mới, nói cách khác đó là “quyền tự do khỏi những thói quen suy nghĩ”.
Vào mùa xuân, dưới bóng cây anh đào tỏa sáng như một ngọn đèn nhỏ, tôi muốn làm sạch tâm trí của mình. Ngắm nhìn cảnh đẹp và thảnh thơi trước những ý nghĩ xoay quanh trong tâm trí. Để cho tâm trí được nghỉ ngơi khỏi những thông tin quá tải, và nhớ rằng những ý nghĩ hiện tại chỉ là tạm thời, phản ánh của thông tin và nhận thức hạn chế. Đó là suy nghĩ của tôi về “Quyền không suy nghĩ”.
Đây cũng là quyền để trải nghiệm và thưởng thức những cảm xúc sâu sắc nhất từ bản năng và giác quan nguyên thủy, nằm ngoài sự logic, lý trí và hợp lý.
