Buzz
Không như các ngành dịch vụ khác như ẩm thực, thời trang,... y học là một lĩnh vực đặc thù bởi liên quan trực tiếp đến sức khỏe và sinh mạng con người. Với bữa ăn hàng ngày, bạn có thể lựa chọn từ dịch vụ bình dân đến cao cấp phù hợp với túi tiền. Nhưng khi khám chữa bệnh, trong tình huống khẩn cấp, bạn thường không có nhiều lựa chọn và không thể mặc cả khi liên quan đến mạng sống của mình.
Vậy, quyền năng của giá cả ảnh hưởng ra sao đến y học? Thực tế, vấn đề này đã được quan tâm và nghiên cứu từ rất lâu trước đây, không phải chỉ mới xuất hiện gần đây.
Vào thập niên 1950, nếu bạn bị đau ngực, bác sĩ có thể sẽ khuyên bạn thực hiện một thủ thuật thắt động mạch trong lồng ngực. Đây là một ca phẫu thuật khá phổ biến và được coi là thành công vào thời điểm đó. Tuy nhiên, bác sĩ Leonard Cobb, một chuyên gia tim mạch ở Seattle, đã nghi ngờ về hiệu quả của phương pháp này và quyết định thực hiện một thí nghiệm táo bạo: nửa số bệnh nhân của ông được phẫu thuật thật, nửa còn lại được phẫu thuật giả. Những bệnh nhân phẫu thuật giả chỉ bị rạch dao mổ mà không có can thiệp gì khác và họ không hề hay biết điều này. Kết quả thí nghiệm gây bất ngờ khi tất cả bệnh nhân, dù phẫu thuật thật hay giả, đều cảm thấy giảm đau đáng kể. Điện tâm đồ cũng không cho thấy sự khác biệt nào giữa hai nhóm bệnh nhân.
Tương tự thí nghiệm đau thắt ngực, năm 1993, bác sĩ J. B. Moseley đã tiến hành thử nghiệm trên bệnh nhân viêm khớp gối. Ông chia họ thành 3 nhóm: nhóm 1 phẫu thuật và lấy sụn, nhóm 2 phẫu thuật nhưng không lấy sụn, nhóm 3 chỉ phẫu thuật giả. Điều kỳ lạ là sau hai năm, cả 3 nhóm đều báo cáo mức độ giảm đau tương đương. Nhiều bác sĩ đã phản đối kịch liệt kết quả này.
Giải thích cho hiện tượng này, Dan Ariely trong cuốn sách Phi lý trí đã phân tích thuật ngữ “giả dược”. Giả dược, từ tiếng Anh PLACEBO, bắt nguồn từ tiếng Latinh nghĩa là “Tôi sẽ làm hài lòng”. Thuật ngữ này xuất hiện trong Tân Từ điển Y khoa năm 1785 và gắn liền với nhiều hoạt động y học. Giả dược hoạt động nhờ sức mạnh của niềm tin, do đó phương pháp chữa bệnh hiệu quả là nhờ sự tin tưởng của chúng ta. Có hai cơ chế hình thành sự kỳ vọng này: niềm tin (từ bệnh nhân hoặc từ bác sĩ) và điều kiện hoá hoặc phản xạ có điều kiện.
Vì vậy, ta dễ dàng hiểu được tác động của giá cả trong y khoa. Tại sao đau đầu không khỏi khi uống thuốc giảm đau giá 1 xu nhưng lại hết hẳn khi dùng thuốc giá 50 xu? Đôi khi không phải thuốc 1 xu không tốt mà vì thuốc 50 xu có khả năng trấn an tốt hơn. Tuy nhiên, mức độ và hiệu quả trấn an này khác nhau tuỳ vào điều kiện và mức độ đau của từng bệnh nhân. Vậy giả dược có phải chỉ là thứ giả tạo? Chúng ta có nên loại bỏ nó không?
Bạn có thể tìm hiểu thêm về sức mạnh của giá cả và thuật ngữ “giả dược” qua cuốn sách Phi lý trí của Dan Ariely.
