Buzz
Có một loại giấc mơ gọi là mơ tỉnh, tức là bạn nhận thức được mình đang mơ. Nếu bạn mơ thấy mình bay, bạn biết mình đang bay. Bạn nghĩ: 'Ồ, nhìn xem! Mình đang mơ mình bay. Mình sẽ bay tới đó.' Bạn đủ tỉnh táo để biết mình đang bay trong giấc mơ và đang mơ giấc mơ đó. Giấc mơ này khác xa những giấc mơ thường khi bạn hoàn toàn chìm đắm vào nó. Sự khác biệt này cũng giống như việc nhận ra sự khác nhau giữa việc biết mình đang nhận thức trong cuộc sống hàng ngày và không biết mình đang nhận thức.
Khi bạn có nhận thức, bạn không còn bị cuốn hoàn toàn vào các sự kiện xung quanh. Thay vào đó, bên trong bạn luôn có sự nhận biết rằng bạn là người đang trải nghiệm những sự việc và suy nghĩ, cảm xúc đối với những sự việc đó. Khi một ý nghĩ nảy sinh trong trạng thái nhận thức, thay vì bị lạc lối, bạn sẽ biết rằng bạn là người đang có ý nghĩ đó. Bạn trở nên sáng suốt và minh mẫn.
Điều này gợi lên nhiều câu hỏi thú vị. Nếu bạn là cái chủ thể bên trong đang trải nghiệm tất cả những điều này thì tại sao lại có sự tồn tại của nhiều cấp độ nhận thức khác nhau? Khi bạn ở vị trí nhận thức của bản thân, bạn sẽ tỉnh táo và sáng suốt. Vậy bạn ở đâu khi không ở vị trí đủ sâu trong bản thân để trở thành người tiếp nhận có ý thức mọi điều bạn đang trải qua?
Tâm thức trước hết sở hữu cái gọi là 'khả năng tập trung'. Đó là một phần tự nhiên của nó. Bản chất của tâm thức là sự nhận biết, và khả năng nhận biết này có thể điều chỉnh để chú ý nhiều hơn hoặc ít hơn đến một sự việc. Nói cách khác, nó có thể tự điều khiển sự tập trung vào những đối tượng nhất định. Khi giáo viên nói: 'Tập trung nghe thầy giảng!' Điều đó có nghĩa là gì? Nghĩa là bạn phải tập trung ý thức vào một chỗ. Giáo viên cho rằng bạn tự biết cách làm điều đó. Nhưng ai đã dạy bạn làm điều đó? Có phải từ một lớp học nào đó ở trung học bạn được dạy cách nắm bắt ý thức và chuyển dịch nó để tập trung vào một điều gì đó? Không ai dạy bạn cả. Đó là trực giác và tự nhiên. Bạn luôn biết cách làm điều đó.
Vì vậy, chúng ta đều biết rằng tâm thức tồn tại; chỉ là chúng ta ít khi bàn về nó mà thôi. Có lẽ bạn đã trải qua các bậc tiểu học, trung học, và đại học mà không nghe bất kỳ ai thảo luận về bản chất của tâm thức. May mắn thay, bản chất của tâm thức được nghiên cứu rất kỹ trong các pháp môn sâu sắc như yoga. Thật vậy, những bài giảng yoga cổ xưa đều đề cập nhiều về tâm thức.
Cách tốt nhất để tìm hiểu về tâm thức là thông qua trải nghiệm trực tiếp của bản thân. Ví dụ, bạn biết rất rõ rằng tâm thức của bạn có thể nhận biết cùng lúc nhiều đối tượng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, hoặc có thể chỉ tập trung vào một đối tượng đến mức không nhận biết được bất kỳ đối tượng nào khác. Điều này xảy ra khi bạn bị lạc trong suy nghĩ. Bạn có thể đang đọc sách, rồi đột nhiên ngừng lại. Điều này xảy ra thường xuyên. Bạn bất chợt chuyển sang suy nghĩ miên man về một điều gì khác. Những đối tượng bên ngoài hoặc những ý nghĩ bên trong chỉ thu hút sự chú ý của bạn vào một thời điểm nhất định. Nhưng dù tập trung vào thế giới bên ngoài hay những suy nghĩ bên trong thì đó đều là nhận thức.
Điều mấu chốt là tâm thức có khả năng tập trung vào những thứ khác nhau. Chủ thể tâm thức có thể tập trung nhận thức lên các đối tượng cụ thể một cách chọn lọc. Nếu lùi lại quan sát, bạn sẽ thấy rõ rằng các khách thể liên tục lướt qua trước mắt bạn ở ba cấp độ: suy nghĩ, cảm xúc, và thể xác. Khi bạn không ở vị trí trung tâm của tâm thức, tâm thức của bạn sẽ luôn bị hút về một hoặc nhiều khách thể đang diễn ra và tập trung vào chúng. Nếu bạn tập trung đủ mức, ý thức nhận biết của bạn sẽ đắm mình vào khách thể. Tập trung đến mức không còn biết rằng mình đang nhận thức về khách thể; chỉ trở nên ý thức về một khách thể. Bạn có bao giờ để ý khi bạn đang quá tập trung vào một chương trình ti vi, đến mức không để ý mình đang ngồi ở đâu hoặc những gì khác đang diễn ra trong phòng không?
Những đối tượng như ti vi là ví dụ hoàn hảo để quan sát cách mà trung tâm tâm thức của chúng ta chuyển từ trạng thái nhận thức về bản thân sang tình trạng chìm đắm vào đối tượng mà chúng ta đang tập trung vào. Sự khác biệt là thay vì ngồi trong phòng khách say sưa xem ti vi, bạn ngồi ở trung tâm của tâm thức và chìm đắm vào màn hình của tâm trí, theo dõi những cảm xúc và hình ảnh trước mắt. Khi bạn tập trung vào thế giới giác quan, thế giới này sẽ kéo bạn vào. Những phản ứng cảm xúc và tri giác sẽ kéo bạn vào sâu hơn. Lúc đó, bạn sẽ không còn ở trung tâm nhận thức về bản thân nữa; bạn đã bị nhấn chìm vào những thứ tương tự như chương trình TV mà bạn đang xem trong tâm trí của bạn.
Hãy quan sát những 'chương trình TV' trong tâm trí bạn. Bạn có một kiểu suy nghĩ cơ bản luôn diễn ra xung quanh. Kiểu suy nghĩ này không thay đổi theo thời gian. Bạn cảm thấy quen thuộc và thoải mái với những suy nghĩ thường nhật này giống như ở trong không gian sống quen thuộc của gia đình. Cảm xúc của bạn cũng tuân theo một quy luật riêng: một mức độ sợ hãi nhất định, một cấp độ yêu thương nhất định, và một ngưỡng bất an nhất định.
Bạn biết rằng khi có điều gì đó xảy ra, một hoặc nhiều cảm xúc trên sẽ bùng lên và chi phối phần lớn nhận thức của bạn. Cuối cùng chúng sẽ trở lại mức bình thường. Bạn hiểu rõ điều này nên tâm trí bạn luôn bận rộn để đảm bảo không có điều gì bất ngờ xảy ra gây rối loạn. Thật vậy, bạn quá bận tâm đến việc kiểm soát thế giới suy nghĩ, cảm xúc và cảm giác vật lý của mình đến mức hầu như không nhận ra chính mình đang trong đó. Đây là trạng thái bình thường đối với hầu hết mọi người.
Khi bạn đang ở trong trạng thái “lạc trôi” này, bạn hoàn toàn bị chìm đắm trong các khách thể như suy nghĩ, cảm xúc và các giác quan, đến mức bạn quên mất chủ thể. Ngay bây giờ, bạn đang ngồi ở vị trí trung tâm của tâm thức để xem chương trình truyền hình trong tâm trí bạn. Nhưng có quá nhiều đối tượng hấp dẫn khiến tâm thức của bạn sao lãng, không thể giữ mình khỏi bị chúng cuốn hút. Sự lôi cuốn của chúng quá mạnh mẽ! Đó là những hình ảnh sống động ba chiều. Chúng hiện diện khắp xung quanh bạn. Tất cả các giác quan của bạn – thị giác, thính giác, vị giác, khứu giác, và xúc giác – cùng những cảm xúc và suy nghĩ, đều kéo bạn vào. Nhưng thực ra, bạn vẫn đang ở bên trong quan sát tất cả những khách thể này.
Cũng như mặt trời không rời khỏi vị trí của nó trên bầu trời để chiếu sáng các vật thể bằng ánh sáng rực rỡ, tâm thức cũng luôn ở vị trí trung tâm của nó để chiếu nhận thức lên các khách thể như hình ảnh, suy nghĩ và cảm xúc. Nếu bạn muốn ở lại vị trí trung tâm của tâm trí, chỉ cần lặp đi lặp lại câu 'xin chào' bên trong bạn. Rồi bạn sẽ nhận ra rằng bạn đang nhận biết suy nghĩ đó. Đừng suy nghĩ quá nhiều về việc nhận thức nó; chỉ coi đó như một suy nghĩ bình thường. Đơn giản chỉ cần thư giãn và nhận biết rằng bạn đang nghe thấy tiếng 'xin chào' trong tâm trí. Đó là vị trí tâm thức trung tâm của bạn.
