Runes Protocol - Giao thức token thay thế trên Bitcoin của nhóm sáng lập Ordinals

Hệ sinh thái Bitcoin đang mở rộng với tốc độ vượt bậc kể từ khi giao thức Ordinals ra đời. Mỗi ý tưởng mới đi kèm với những ưu và nhược điểm riêng, nhưng điều quan trọng nhất là việc được cộng đồng chấp nhận. Và Runes dường như đang thực hiện điều này khá tốt.

Sự xuất hiện của Runes Protocol

Giao thức Ordinals của Casey Rodarmor đã tạo ra một cú hích lớn trong mạng lưới Bitcoin. Nhiều dự án đã nảy sinh mạnh mẽ dựa trên giao thức này như Fully on-chain NFT, Inscription, Layer 2, nhưng đặc biệt là nhóm các dự án Fungible Token đã tạo ra một làn sóng mới chưa từng có cho hệ sinh thái Bitcoin.

Kể từ khi ra đời, mạng Bitcoin chỉ có một đồng tiền duy nhất là Bitcoin (BTC), ngôn ngữ lập trình đơn giản không cho phép tạo thêm các đồng tiền khác. Nhưng Ordinals đã mở ra cánh cửa cho việc phát hành các đồng tiền fungible, nhiều giao thức đã xuất hiện trong giai đoạn 2023. Nổi bật nhất phải kể đến là BRC-20, ARC-20, ORC-20, ORC-CASH, SRC-20 hoặc các giải pháp khác như RGB, Counterparty, Omni Layer, Taproot Assets.

Đồng ý rằng các giải pháp mới này đang làm cho hệ sinh thái Bitcoin trở nên sôi động hơn nhưng cũng có những ý kiến trái chiều cho rằng mạng lưới đang bị spam, những nội dung rác hoặc không cần thiết vẫn được tải lên hàng ngày, làm tăng gánh nặng cho phần cứng của miner và cả chi phí giao dịch của người dùng thông thường.

Ngay cả nhà sáng lập giao thức Ordinals trong một bài blog của ông cũng đồng ý với quan điểm này, ông nhấn mạnh rằng 99% các đồng tiền fungible trên mạng Bitcoin là lừa đảo và meme, nhưng chúng sẽ không sớm biến mất và vì vậy mạng lưới sẽ phải tiếp tục chịu sự phân mảnh UTXO một cách không cần thiết.

Xuất phát từ những hạn chế này, nhà sáng lập Ordinals đã tìm cách giải quyết bằng cách phát triển một giao thức fungible token hoàn toàn mới giúp giảm thiểu sự phân mảnh này. Và như vậy, giao thức fungible token trên mạng Bitcoin mang tên Runes đã được tạo ra.

Runes Protocol là gì?

Runes Protocol là giao thức phát hành các đồng tiền fungible trên mạng Bitcoin được tạo ra bởi Casey Rodarmor - người sáng lập nên giao thức Ordinals nổi tiếng.

Được giới thiệu lần đầu vào tháng 09/2023, cho đến hiện tại Runes vẫn đang ở phiên bản thử nghiệm và dự kiến mainnet sẽ được ra mắt vào sự kiện Bitcoin Halving tại block 840,000 trong tháng 04/2024.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa Runes Protocol với các giao thức phát hành fungible token khác nằm ở việc sử dụng mô hình UTXO mà chúng ta sẽ tìm hiểu sau đây trong phần cơ chế hoạt động.

Cơ chế hoạt động của Runes Protocol

Trước khi bàn về cách Runes hoạt động, bạn cần nắm vững về UTXO trên mạng Bitcoin. Khác với phần lớn blockchain hiện nay, Bitcoin áp dụng mô hình UTXO thay vì Tính dựa trên Tài khoản.

UTXO - Unspent Transaction Output

Là mô hình hoạt động tương tự như tiền mặt, mỗi UTXO là một loại chứng chỉ số dư trên mạng. Mỗi địa chỉ có thể sở hữu nhiều UTXO với các giá trị khác nhau. Khi cần tiêu, họ sẽ sử dụng các UTXO này để làm đầu vào giao dịch. Sau đó, UTXO sẽ trở thành Spent Transaction Output (không thể sử dụng làm đầu vào nữa) và tạo ra các UTXO mới.

Để hiểu đơn giản, bạn có thể tưởng tượng khi sử dụng các giấy chứng nhận số dư để chi tiêu, chúng sẽ bị “xé” đi và cấp mới cho các bên liên quan. Mô hình này mạnh mẽ trong việc ngăn chặn các cuộc tấn công double spending (chi tiêu hai lần).

Dựa trên Tính dựa trên Tài khoản

Hoạt động như hệ thống tài khoản ngân hàng, bạn có một tài khoản với số dư bên trong. Người dùng có thể chuyển nhận với số tiền họ có mà không cần phải dùng hết “chứng chỉ số dư” để tạo ra các chứng chỉ số dư mới.

BRC-20 được xây dựng trên giao thức Ordinals, mỗi giao dịch trừ đi số dư của nó và tạo ra các UTXO mới. Khi số lượng token và giao dịch BRC-20 tăng lên, số lượng UTXO cũng tăng lên, gây ra tình trạng spam cho mạng. Thêm vào đó, dữ liệu về token của BRC-20 được lưu trữ trong phần Witness Data thay vì trong UTXO.

Theo nhà sáng lập Ordinals, các giải pháp cho fungible token trên mạng lưới Bitcoin cần xem xét các câu hỏi sau:

• Độ phức tạp: Mức độ phức tạp của giao thức? Có dễ thực hiện không? Có dễ dàng áp dụng không?
• Trải nghiệm người dùng: Có chi tiết nào ảnh hưởng tiêu cực đến trải nghiệm người dùng không? Đặc biệt là với các giao thức sử dụng off-chain data cùng với on-chain footprint nhẹ nhàng nhưng phức tạp.
• Mô hình trạng thái: Các giao thức dựa trên UTXO phù hợp tự nhiên hơn với Bitcoin và thúc đẩy việc giảm thiểu số lượng UTXO bằng cách tránh tạo ra các UTXO rác.
• Token gốc: Các giao thức có token gốc được sử dụng cho hoạt động của giao thức thường phức tạp, tốn kém và ít được áp dụng rộng rãi hơn.

Runes Protocol đem lại sự độc đáo so với những gì còn lại bằng cách lưu trữ dữ liệu trong UTXO chính, cụ thể hơn là trong đoạn mã OP_RETURN. Một UTXO có thể chứa một hoặc nhiều token với số lượng khác nhau, giúp quản lý các bộ UTXO hiệu quả hơn. Bằng cách loại bỏ những phần dữ liệu không cần thiết, hệ thống tăng cường hiệu suất và làm cho token trở nên “on-chain hơn”.

Bằng việc sử dụng mô hình UTXO cho giao thức của mình, Runes trở nên thân thiện hơn với người dùng. Việc sử dụng các token Runes tương tự như giao dịch Bitcoin thông thường và cũng tương thích với các mạng mở rộng dựa trên UTXO như Lightning Network, mở rộng tính ứng dụng cho hệ sinh thái Runes Protocol.

Tương tự như Ordinals Protocol, nhà sáng lập sử dụng Inscription, Digital Artifact thay vì NFT. Với Runes Protocol, sử dụng Runes thay cho Token. Cần phải quen với cách gọi này để không gượng ép khi đọc tài liệu.

Rune được quản lý thông qua các tin nhắn lưu trữ trong UTXO trên mạng lưới Bitcoin, được gọi là Runestones. Thông qua runestone, người dùng có thể tạo mới rune, mint thêm rune đã có hoặc di chuyển một số lượng rune.

Lưu ý, Runestones là khái niệm được sử dụng trong ngữ cảnh của Runes Protocol để mô tả các tin nhắn quản lý rune currency, không nên nhầm lẫn với các bộ sưu tập Inscription/NFT cùng tên trên thị trường.

Các phương tiện hỗ trợ của Rune Protocol bao gồm:

Etching: Đây là cách để tạo ra các đồng rune, tương tự như việc triển khai hợp đồng token ERC trên mạng lưới Ethereum. Thông tin trong phần Etching sẽ mô tả các thuộc tính của rune, sau khi giao dịch Etching được xác nhận, các thông tin này sẽ trở nên bất biến và không thể thay đổi.

Thông tin về các đồng rune:

• Tên: Các ký tự từ A-Z có độ dài từ 1 đến 28.
• Khả chia: Mức độ chia nhỏ của đồng rune.
• Biểu tượng: Biểu tượng của đồng rune.
• Premine: Người tạo rune có thể tự phân chia số lượng rune cho mình.
• Điều khoản: Các thiết lập điều kiện cho hoạt động mint rune. 

Minting: Phương pháp này cho phép người dùng tiếp tục mint các rune được mở khai thác (theo điều kiện tại Etching).

Chuyển đổi: Người dùng có thể chuyển đồng rune đến một địa chỉ ví khác hoặc tiêu hủy nó.

Dưới đây là một bảng so sánh giữa Runes Protocol và BRC-20.

Tóm tắt lại một số điểm nổi bật của Runes Protocol như sau:

• Cấu trúc dựa trên UTXO

• Không yêu cầu dữ liệu ngoài chuỗi

• Tối ưu hoá lượng UTXO rác

• Tăng cường hiệu suất giao dịch

• Thân thiện với người dùng và nhà phát triển

• Lưu trữ và phân bổ số dư linh hoạt

Ngay từ những ngày đầu khi Runes được giới thiệu, nó đã nhận được phản hồi tích cực từ cộng đồng, một phần là vì những ưu điểm nổi bật của nó, một phần là do nó được tạo ra bởi chính nhà sáng lập giao thức Ordinals danh tiếng.

Chỉ vài ngày sau đó, Luminex cũng ra mắt công cụ phát hành token theo tiêu chuẩn Runes để người dùng có thể tạo ra token của riêng họ.

Nhiều nhà đầu tư cũng đã lên tiếng ủng hộ và mong muốn đầu tư vào giao thức này.

Tuy nhiên, hiện tại, Runes Protocol vẫn đang trong quá trình phát triển, phiên bản chính thức dự kiến sẽ ra mắt trên mainnet tại Halving Block trong tháng 4 tới.

• Đọc thêm: Sự bùng nổ của các giải pháp mở rộng quy mô trên Bitcoin

Kết luận

Hệ sinh thái Bitcoin đang mở rộng nhanh chóng từ khi giao thức Ordinals ra đời. Mỗi sáng kiến mới đều có những ưu điểm và hạn chế riêng, nhưng quan trọng nhất là cần sự chấp nhận từ cộng đồng. Dường như Runes đang thực hiện điều này khá tốt. Chúng ta sẽ có trải nghiệm thú vị hơn trong phiên bản chính thức sắp tới để có những nhận định chính xác hơn.

Dưới đây là thông tin về Runes Protocol - giao thức phát hành fungible token trên mạng lưới Bitcoin, hy vọng sẽ hữu ích cho quá trình nghiên cứu của bạn.

Thắng lợi