Sài Gòn, nơi hồi ức của 'Dân Ông Tạ đó!' - Một thiên đường để nhớ, để thương trong lòng thành phố thu nhỏ Sài Gòn

'Ông Tạ không chỉ thuộc về tôi hay ai đó. Ông Tạ là của chúng ta, của hàng vạn người dân Sài Gòn-Gia Định-Chợ Lớn xưa; của những bước chân đi qua Bắc-Trung-Nam sau này…; của tất cả những con người, những thế hệ Ông Tạ hiện nay.

Và của Sài Gòn ngày xưa.

Hồi tưởng đến Ông Tạ, lòng nhớ đau đớn...

Để tái hiện lại những kỷ niệm đẹp ngọt ngào của những chiếc kẹo lạc, hương vị của bánh chưng, tiếng cười rộn ràng trong những ngày Tết và sự náo nhiệt của vùng Ông Tạ, tác giả Cù Mai Công đã mang đến trong tập 2 của cuốn sách 'Sài Gòn một thuở ‘dân Ông Tạ đó!’'. 287 trang sách đan xen những kỷ niệm, những địa danh và những con người quen thuộc ở đây gần gũi hơn với người đọc, đặc biệt là với những người con của vùng Ông Tạ, dù hiện tại hay quá khứ.

'Khoảng trời ký ức về Ông Tạ'

Những kỷ niệm đẹp về quá khứ Ông Tạ đầy sôi động, những khoảnh khắc yên bình vẫn còn hiện hữu trong lòng những người dân nơi đây và cả những người đã từng rời xa.

Những ngày Tết ngồi bên nồi bánh chưng, cười nói hân hoan như tiếng pháo Tết. Tình đoàn kết xóm làng hiện hữu trong mùi hương của bánh chưng, dưới ánh trăng se lạnh cuối năm. Những chiếc xe tải chở thịt heo ồn ào đến chợ vào 2-3 giờ sáng, những gánh hàng kẹo lạc thơm mùi ký ức, hũ dưa hành, măng khô, trà Bắc, thuốc lào... tất cả đã tạo nên một vùng đất đặc biệt, khiến người ta xa mà vẫn nhớ mãi.

Một thời đã qua, nhưng vùng đất ấy vẫn mãi trong lòng những người dân, không gì làm thay đổi được điều đó. Nhìn lại, dường như mọi thứ đã thay đổi, nhưng tình cảm với đất này vẫn nguyên vẹn. Cũng giống như tác giả Cù Mai Công, nhiều người dân ở Ông Tạ đã chứng kiến sự thay đổi của nơi đây, từ những căn nhà tranh, cánh đồng hoang tàn dần biến thành những con phố đông đúc, sôi động.

Dù không còn những buổi sum họp ấm cúng như thời nhà tranh, nhưng những nét quen thuộc như hàng rong gánh hàng, quán kẹo lạc, bánh chưng, dưa hành vẫn tấp nập hơn bao giờ hết…. 

Ký ức tuổi thơ không chỉ của tác giả Cù Mai Công mà còn của nhiều người, những người trưởng thành từ đất này, đều đong đầy những kỷ niệm hạnh phúc. Là những kỷ niệm về những buổi chiều chạy ra chợ cùng bạn bè, ngắm nhìn sự sôi động của người mua bán, những ngày gần Tết đứng chờ đợi bên quán trà bánh Phượng Hoàng đầy hứng khởi. Và cũng là những kỷ niệm về những buổi hè, khi leo hàng rào trường để viết lên cây những tâm trạng của những tình cảm thầm kín với người con gái ấy.

'   Đất Ông Tạ - những kỷ niệm   '

Hãy cùng nhìn lại quá khứ của Ông Tạ bằng cách đi theo dấu vết của tác giả Cù Mai Công. Từ những ngày thơ ấu với giếng nước và đèn dầu, đến khi cuộc sống thay đổi theo nhịp độ của thành thị. 

Kim Hoa vàng, Cầm đồ Bình Dân, Ngân hàng Đông Phương, Bánh gai Ba Khoan, chùa Khuông Việt… Những địa danh này mãi mãi gắn bó trong ký ức của mỗi người ở đây. 

Ngõ Con mắt, xóm đạo An Lạc, những quán cà phê nổi tiếng như Thăng Long Dakbla, Gió, Ngự Uyển… Có những quán cà phê đã biến mất, nhưng vẫn còn những quán kiên cường tồn tại. Dù đường phố đã sôi động hơn trước nhưng bước vào những quán cà phê đó, cảm giác vẫn như ngày xưa, không chìm trong quá khứ nhưng cũng không bị cuốn vào nhịp sống náo nhiệt bên ngoài. 

Những con hẻm với những cửa hàng sách và rất nhiều loại truyện mà chúng tôi, những đứa trẻ ngày xưa, phải kiêng nể để dành tiền. Hay những con đường quen thuộc với bún chả Ngọc Hà, chè ba màu Ngọc Ngoan gần trường Thánh Tâm, bún mọc bà Tý ở Ngõ Con Mắt, kẹo lạc Quế Hương, cùng với hàng rong kẹo thèo lèo cứt chuột… Mảnh đất này, mỗi khi nhắc về quá khứ, đều đầy ắp những kỷ niệm. Những kỷ niệm về việc lội nước, tắm mưa, thả diều, bắt dế trong những ngày kinh tế mới sôi động và hạnh phúc. 

Tác giả Cù Mai Công như một họa sĩ vẽ nên một bức tranh chi tiết về vùng đất Ông Tạ, không bỏ sót bất kỳ hàng quán nào, mọi thứ đều sống động trong cuốn sách nhỏ này.  

Nói về vùng đất Ông Tạ, không thể không nhắc đến rạp hát Đại Lợi - nơi đã mang lại sự sống động cho cả khu vực, với ánh đèn sáng rực rỡ, làm sáng tỏ cả những khu vực tối tăm, rùng rợn mà ai cũng ngại đi qua. Xung quanh rạp hát là các hàng quán, những chiếc xe bò bía, xe nước mía, xe hủ tiếu, và gánh bánh trái… tất cả đều có. 

Khu Ông Tạ được so sánh như một phiên bản thu nhỏ của Sài Gòn, với sự hòa quyện giữa sôi động và yên bình. Đây là nơi chứa đựng những ký ức quý giá mà người dân không thể quên, khiến họ luôn muốn gìn giữ và trân trọng mãi những kỷ niệm đẹp đẽ ấy. 

'   Những người dân Ông Tạ xưa   '

Khu Ông Tạ trước năm 1954 vẫn còn là một vùng đất vắng vẻ, không nhiều dân cư, với nhiều khu rừng cao su, đầm lầy và thậm chí là những nghĩa trang. Nhưng chỉ trong vài năm sau khi cộng đồng Bắc 54 tự phát bùng nổ, Ông Tạ đã trở thành khu đô thị lớn nhất, như một trung tâm kinh tế của hơn ba trăm khu tái định cư Bắc 54 trên toàn miền Nam trước năm 1975. Không chỉ là nơi thuận lợi cho phát triển kinh tế, nơi đây còn tập trung gần một nửa các nghệ sĩ miền Nam nổi tiếng trước năm 1975. 

Ca sĩ Giang Tử, MC Nguyễn Ngọc Ngạn, nhạc sĩ Nguyễn Vũ, nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Hân, nhạc sĩ Huế với bản hòa nhạc Ai về sông Tương của nhạc sĩ Văn Giảng, cùng nhà thơ Đỗ Trung Quân với bài thơ Quê hương: “quê hương là con diều biếc, tuổi thơ con thả trên đồng' đều là những con người của vùng Ông Tạ. 

Danh tiếng của cư dân nơi đây không ai phủ nhận, còn được gọi là vùng đất của những con người kiệt xuất. Ở đây có những nhân vật đã dành cả đời cho nghề lính, như nhà cụ Vũ Hữu San - hạm trưởng của hạm HQ-4 Trần Khánh Dư, tham gia chiến đấu ở Hoàng Sa đầu năm 1974. Hoặc ở phía sau con hẻm Ngõ Con mắt là nhà của Thiếu tá Nguyễn Công Luận, từng là cán bộ của Tổng cục Chiến tranh Chính trị… 

Không chỉ những người nổi tiếng mới làm nên vẻ đẹp của cộng đồng Ông Tạ, mà cả những người bình thường nhất cũng đóng góp phần không nhỏ vào bức tranh toàn cảnh của vùng đất này. Như chủ cửa hàng bánh gai Ba Khoan, lò kẹo của ông Xót, ông bà Chánh Chuyên, ông giáo Hậu,...

Tất cả họ - những người đã dành thời gian và công sức tại vùng đất Ông Tạ, là những người đã tạo nên hàng ngàn mảnh ghép tuyệt vời cho nơi này. Và cũng chính họ đã lưu giữ và góp nhặt những mảnh ghép về Ông Tạ, rồi cất giữ chúng trong trái tim làm kỷ niệm, để mỗi khi xa nhà vẫn còn điều để nhớ, để thương. 

Những mô tả sinh động, những câu chuyện gần gũi về Ông Tạ mà tác giả Cù Mai Công viết trong cuốn sách Sài Gòn một thời “dân Ông Tạ đó!” đã tái hiện lại những ký ức tươi đẹp về mảnh đất và con người nơi đây. Mộc mạc, bình dị nhưng cũng hội nhập và phát triển. Những điều quen thuộc dần được thay thế bằng những điều mới, nhưng tình yêu mà cư dân Ông Tạ dành cho vùng đất này vẫn không bao giờ thay đổi. 

Những bí mật, những câu chuyện kỳ bí về mảnh đất và con người nơi đây cũng được tác giả Cù Mai Công kể lại một cách chi tiết trong cuốn sách này. Điều này đã biến nó không chỉ là một cuốn sách gợi nhớ ký ức cho cư dân Ông Tạ mà còn là một cuốn sách giúp những người không phải là dân Ông Tạ hiểu hơn về vùng đất và những con người ở đó, khám phá những câu chuyện bí ẩn mà chỉ những người dân Ông Tạ mới biết. 

Chẳng thể hiểu hết từng ngõ ngách, từng quán hàng ven đường, và cả câu chuyện của những người dân Ông Tạ nếu không dành trọn trái tim và tình cảm của mình để viết về nơi đó. Tác giả Cù Mai Công như là lời đại diện cho cả cộng đồng Ông Tạ, vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về Ông Tạ ngày xưa, với sự sôi động của những tiếng cười trong ngày Tết, sự yên bình của những quán cà phê trong con hẻm nhỏ, và cả những nỗi buồn, mất mát thuở chiến tranh… 

Một vùng đất mà có quá nhiều điều để nhớ, có quá nhiều người để yêu thương, và mọi thứ khiến người ta tự hào nói rằng “Tôi là dân Ông Tạ đó!” 

Minh Hằng