Sang chảnh – “Đặc trưng” của Hà Nội

Cách phục vụ nhìn khách hàng như kẻ ăn xin, thậm chí lăng nhăng, đánh đập khách nếu không thỏa mãn của nhiều tiểu thương ở Hà Nội khiến người ta tự hỏi, liệu đó có phải là một “đặc trưng” của Hà Nội?

Mua sắm, nhận “phần thưởng” là cái lườm, lời mắng chửi

Gần đây, một phóng viên AFP đã mô tả về phở Hà Nội như sau: “Những nơi ngon nhất thường là những quán ăn không sạch sẽ, với những người bán hàng cục cằn, dòng người đứng xếp hàng dài và môi trường tồi tệ nhất”. Điều này không hề sai, vì ở Hà Nội, dễ dàng gặp phải những cái lườm, thái độ không thân thiện hoặc thậm chí… lời mắng từ nhân viên phục vụ hoặc người bán hàng.

Có thể kể ra những quán nổi tiếng với “phần thưởng” như vậy như phở Bát Đàn (khách hàng phải thanh toán trước và thường phải ăn đứng), ốc luộc Nam Đồng “lòng bàn tay nhiều miệng” (khách ngồi quá lâu sẽ bị đuổi đi hoặc đánh đập để nhường chỗ cho người khác), bún dọc mùng “đánh” ở chợ Ngô Sĩ Liên, cháo gà “mắng mỏ” trên phố Nhà Thờ và phố Lý Quốc Sư… Khi đến những quán này, khách hàng cần sẵn sàng với việc được phục vụ thức ăn với thái độ rất “sang chảnh” cùng những lời nói không hay.

Từ bún “mắng”, cháo “nói nặng” đến bánh trung thu “xếp hàng”. Khá nhiều khách hàng đã than phiền về dịch vụ của cửa hàng bánh trung thu B.P như chỉ được mua tối đa 3 hộp, nếu ai có ý kiến thắc mắc sẽ bị đuổi đi ngay lập tức, cùng với thái độ bán hàng “sang chảnh”, đưa hàng như đánh người hay bán nhầm loại bánh.

Dường như mỗi lần ghé vào nhà hàng, không kể đẳng cấp, bực mình vẫn không thoát khỏi. Ông Lê Văn Anh (Quận 10, TP.HCM) chia sẻ: “Hôm đó, tôi cùng đám bạn đến quán G.X trên đường Lê Lợi. Có khoảng 5 – 6 người đã đến trước, nên chúng tôi quyết định chưa đặt món ngay lập tức.

Sau khoảng 5 phút ngồi, một nhân viên với vẻ mặt không mấy thân thiện tiến lại và hỏi: “Muốn gì, gọi món đi”. Chúng tôi chỉ muốn đặt trước vài ly trà đá, sau này khi mọi người đều đến sẽ gọi món kèm. Nhưng nhân viên này lại tỏ ra rất căng thẳng, thậm chí còn đánh gót chân xuống sàn để khiến chúng tôi nghe thấy. Khi mang trà ra, cách cô ta đặt cốc xuống bàn giống như đang thể hiện sự phẫn nộ. Sau đó, cô quay sang nhân viên bên cạnh và nói điều gì đó một cách khẳng khiu, khiến chúng tôi cảm thấy khá khó chịu.

Tôi đã gọi cô ta lại và yêu cầu gặp quản lý, nhưng cô ta nói: “Quản lý đang vắng mặt!”. Cho đến khi tất cả bạn tôi đã đến và chúng tôi gọi món, cô nhân viên đó vẫn giữ thái độ không thân thiện. Nếu không vì đã hẹn hò ở đó với bạn bè, tôi đã rời khỏi quán rồi!”

Sờ vào mà không mua, có thể bị chửi, đánh đòn

Ở nhiều cửa hàng trên đường phố, những gian hàng tại Hà Nội, chỉ cần khách chạm vào hàng hóa, hỏi giá nhưng không mua hoặc đã mặc cả rồi mà không mua, có thể sẽ bị mắng mỏ, đánh đòn, thậm chí là gặp rắc rối với chủ cửa hàng.

Bà Nguyễn Thị Mai (Quận 3, TP.HCM) chia sẻ: “Biết rằng buổi sáng thường khó mua sắm, ngày đó tôi đã đợi đến giữa trưa mới đến chợ Xóm Chợ để mua quần áo. Khi tôi hỏi xem hàng, chủ cửa hàng nhiệt tình chào đón, giới thiệu. Tôi thích một chiếc áo khoác, nhưng khi tôi mặc cả xuống còn 550.000 đồng, bà ấy không đồng ý. Tôi đặt trở lại và cảm ơn. Bất ngờ thay, bà ta liền trở nên gắt gỏng, cay đắng, lấy ra giấy, bật lửa… và đốt vía tôi”

“Bà ta vụt một tờ giấy đang bốc cháy trực vào mặt tôi, lúc đó cảm giác như những tia lửa vụt lên, một cảm giác vô cùng không thoải mái, kèm theo những lời lẽ tục tĩu, thiếu văn minh khiến tôi đỏ mặt. Tức giận, tôi quyết định rời đi, nhưng bà ta vẫn tiếp tục chửi theo và các chủ cửa hàng xung quanh cũng đổ dồn sự chú ý về phía tôi. Tôi thử ghé vào một vài cửa hàng khác để xem hàng thì bị từ chối một cách lạnh nhạt: “Em vui lòng ra ngoài xem hàng ở cửa hàng khác nhé, hàng của chị không dành cho em!” – chị Nguyệt chia sẻ trong tâm trạng ấm ức.

Nghe thấy giọng nói 'chém' đối với du khách

Không chỉ những người dân sống tại Hà Nội mới phải đối mặt với cách phục vụ và buôn bán ở đây. Nhiều du khách, đặc biệt là những người đến thủ đô để du lịch, cũng phải “nuốt cục tức” khi bị mắng mỏ hoặc “chặt chém” ở Hà Nội.

Cô Phan Vũ Minh Tâm (đã nghỉ hưu) vẫn nhớ mãi cảm giác ấm ức sau một chuyến du lịch đến Hà Nội: “Lần đầu tiên đến Hà Nội, tôi bị sốc khi nghe nhiều người bán hàng tính tiền. Mua bất cứ thứ gì cũng bị nói giá cao, thậm chí cả khi ăn uống cũng vậy.

Một ly trà chanh (loại sẵn pha) ở Hồ Tây, tôi bị một người bán tính giá 200.000 đồng, còn nói rằng đó là giá đã được khuyến mãi bao gồm cả tiền ghế đá (!); đi ăn phở ở phố cổ thì tôi bị tính 80.000 đồng/tô, trong khi khách khác chỉ có 35.000 đồng, khi tôi hỏi thì được giải thích là tô của tôi đặc biệt hơn. Nếu nhân viên phục vụ vui vẻ, có lẽ tôi sẽ không cảm thấy tức giận, nhưng khi tôi hỏi về miếng chanh hay ớt, thậm chí là nước tương đi kèm, họ chỉ trả lời một cách khó chịu: “Phở thì ăn với nước dùng thôi, điên à, ai lại ăn phở với nước tương!”

Một du khách từ miền Nam cũng kể lại câu chuyện tức giận khi đi ăn mì lươn tại một quán nổi tiếng trên phố Hàng Điếu: “Tôi rất muốn thưởng thức món mì lươn trộn nổi tiếng ở đây nên vào quán và ngay lập tức gọi 3 tô mì lươn trộn. Nhưng thật không may, người phục vụ mang ra 3 tô… mì lươn nước. Khi tôi nhắc lại thì cô ta nói rằng món đã làm xong và không thể thay đổi được nữa, ngay cả khi có khách hàng ngồi cạnh cũng xác nhận điều này. Cuối cùng, người phục vụ vẫn giữ quan điểm của mình: “Món đã làm xong rồi, phải ăn thôi, không thể thay đổi được đâu, còn làm khó mình, tôi phải gọi thêm một tô mì trộn khác để giảm bớt cơn nghiện!”

Cả khách du lịch nước ngoài và trong nước đều thường gặp phải việc bị 'chặt chém' ở Hà Nội khi đi ăn uống, sử dụng dịch vụ taxi, xích lô, thanh toán tiền khách sạn, hoặc bị hàng rong 'bủa vây' ép mua hàng hoặc bắt buộc chụp ảnh chung với nón lá, quạng gánh với giá cả không hề hợp lý.

Là do sự khác biệt văn hóa?

Những tình huống này chỉ là một phần nhỏ trong văn hóa kinh doanh và phục vụ ở Hà Nội. Thực ra, những hiện tượng không chuyên nghiệp như vậy không chỉ xuất hiện ở Hà Nội mà còn ở nhiều nơi khác, và việc đổ lỗi cho toàn bộ người dân Hà Nội về những vấn đề văn hóa không công bằng.

Nhiều người lớn tuổi sống lâu ở Hà Nội hoặc những gia đình đã gắn bó với thành phố này qua nhiều thế hệ khẳng định: người Hà Nội xưa luôn lịch sự, nhẹ nhàng, khéo léo, và thân thiện, không hề có dấu hiệu thiếu lịch sự với khách hàng như hiện nay.

Bác Nguyễn Thu Hà, một người Hà Nội gốc, chia sẻ: “Việc nói rằng người Hà Nội phục vụ kém và văn hóa ứng xử kém thông qua những tình huống trên là không công bằng, bởi người Hà Nội không còn chiếm phần lớn trong số những người kinh doanh, nhân viên phục vụ hay bán hàng ở Hà Nội ngày nay. Phần lớn họ đến từ các tỉnh lẻ di cư hoặc nhập cư vào thành phố này. Sự pha trộn đó đã mang lại những nét văn hóa và cách ứng xử khác nhau, làm mất đi sự lịch thiệp và thanh nhã của người Hà Nội xưa, gây ra sự không chuẩn mực trong văn hóa phục vụ khách hàng”.

Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa cũng đã đưa ra ý kiến trên báo chí về vấn đề này, và cho rằng, việc thiếu văn hóa trong kinh doanh và phục vụ khách hàng chỉ mới xuất hiện trong vài năm gần đây, và đó “là do cái mặt tiêu cực của cái tính cách của người nông dân thường quen với việc chửi bới, là do sự di cư từ các tỉnh lẻ về thủ đô mang lại, không phải là do văn hóa gốc của người Hà Nội”.

Một số người cho rằng, việc đổ lỗi 'thiếu văn hóa' cho người nhập cư là không có cơ sở, vì ví dụ ở thành phố Hồ Chí Minh, người nhập cư cũng tham gia vào công việc kinh doanh nhiều, nhưng phong cách phục vụ của họ thì không thể chê trách. Anh Nguyễn Tiến Dũng, một người Hà Nội đang sinh sống ở thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ quan điểm của mình: “Thật sự, việc mua sắm ở thành phố Hồ Chí Minh rất dễ chịu, hầu hết đều lịch sự và niềm nở. Tôi nghĩ điều này là do văn hóa phục vụ đã được cải thiện từ lâu, những người kinh doanh đã tiếp xúc với nền kinh tế thị trường sớm hơn, và họ đã nắm bắt được tính văn minh của văn hóa thương mại và xác định phục vụ là nghề nghiệp của mình”.

Một quan điểm khác là cho rằng, cách ứng xử thô lỗ của nhiều người bán hàng với khách hàng là hậu quả của thời kỳ bao cấp, thời kỳ cung không đủ cầu nên họ tự đặt mình vào vị thế được đối xử với khách hàng không lịch sự. Có người thậm chí cho rằng đó là… một loại 'thương hiệu'.

Ví dụ như cửa hàng kem T.T. trên con phố cùng tên luôn đông khách, dù có đại lý ở nhiều quận, huyện Hà Nội nhưng nhân viên vẫn giữ thái độ 'chảnh' như thời bao cấp, ít khi mỉm cười, luôn yêu cầu khách hàng chuẩn bị tiền mặt và tỏ ra bực bội nếu khách hàng chậm trễ.

Dù lý do là gì, sự thiếu văn hóa, thiếu chuyên nghiệp trong phục vụ và cư xử với khách hàng ở Hà Nội có lẽ sẽ không còn tồn tại lâu nữa, vì trong thời đại cạnh tranh, số lượng người bán hàng nhiều hơn số lượng người mua, ngoài chất lượng sản phẩm thì chất lượng phục vụ luôn là điều mà khách hàng quan tâm.

***

Nguồn: Cẩm nang du lịch Mytour – Theo Pháp Luật Xã Hội