Buzz
Cách đây một năm, Moderna đối mặt với thách thức khó khăn, không có sản phẩm nào được phát triển rộng rãi. Sự thành công của họ hiện tại không chỉ là cam kết vào công nghệ mRNA chưa được kiểm chứng, mà còn là kết quả của sự kiên nhẫn và sáng tạo trong quá trình phát triển y tế. Trong năm nay, Moderna dự kiến cung cấp đến 1 tỷ liều vaccine COVID-19 mRNA, đem lại doanh thu lên đến 19 tỷ USD. Họ đã vươn lên trở thành một tên tuổi hàng đầu trong ngành công nghiệp sinh học mà không phải nhờ vào sự mua lại hay bị đánh bại bởi những đối thủ lớn hơn. Giá trị thị trường của Moderna đã vượt qua những đối thủ truyền thống như Bayer và Biogen.
Giám đốc điều hành Stéphane Bancel của ModernaChấp nhận sự thách thức của công nghệ mRNA
Bancel, 48 tuổi, là một linh hồn sôi nổi. Liên tục vẽ lên bảng trắng tầm quan trọng của dịch COVID-19 và kêu gọi các quốc gia nên sẵn sàng đối mặt với thách thức. “Mẹ tôi, 72 tuổi, đang chiến đấu với leukemia. Tôi muốn giữ cho mẹ an toàn trong mùa thu này”, Bancel chia sẻ.
Moderna hiện đang phát triển vaccine cho 10 loại virus, trong đó có 3 loại vaccine bổ sung cho COVID-19 ở giai đoạn thử nghiệm giữa. Một loại vaccine phòng cúm đang thử nghiệm từ tháng 7 và vaccine phòng HIV sẽ bắt đầu nghiên cứu sâu hơn vào cuối năm nay.
Mũi tiêm “tiến xa” nhất của Moderna (ngoài vaccine COVID-19) là vaccine chống virus cytomegalo (CMV), đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai và trẻ em. Vaccine CMV sẽ bắt đầu giai đoạn 3 thử nghiệm trong năm nay đối với phụ nữ mang thai.
Trong tương lai, Moderna hướng đến việc phát triển một mũi tiêm thường niên chống lại nhiều loại bệnh phổ biến như COVID, cúm, và nhiều bệnh khác. Họ gọi đó là “supershot”, một siêu mũi tiêm. “Mục tiêu của chúng tôi là áp dụng nhiều loại mRNA trong một mũi tiêm, bạn có thể nhận ở các cửa hàng dược phẩm hay bệnh viện từ tháng 8 hoặc 9”, Bancel chia sẻ.
Đến phần khó khăn: Moderna phải làm thế nào để duy trì cam kết khi đối mặt với sức ép từ các đối thủ lớn đang đầu tư vào mRNA. Trong tương lai, Moderna sẽ không còn những đại dịch như COVID-19 để làm nổi bật lợi thế cạnh tranh của vaccine mRNA - tốc độ và linh hoạt. Những loại vaccine trong tương lai sẽ phải trải qua quá trình duyệt của FDA, kéo dài từ 6 đến 10 tháng và phải thu thập dữ liệu trong khoảng thời gian dài hơn. Khung thời gian đó sẽ giúp đối thủ và cả các công nghệ vaccine cũ có thể đuổi kịp mRNA.
Pfizer, hợp tác với BioNTech, trở thành đội ngũ lớn sản xuất vaccine mRNA và dự kiến sản xuất 3 tỉ liều trong năm nay, gấp 3 lần so với Moderna. Họ cũng chiếm ưu thế trong phân phối vaccine mRNA ở các quốc gia ngoài Mỹ. Novavax báo cáo hiệu quả 90% trên mẫu thử 30,000 ở Mỹ và Mexico, tương tự như vaccine mRNA. Các công ty lâu dài như Sanofi, GSK cũng đang thử nghiệm vaccine COVID-19 ở giai đoạn 3, dự kiến xuất hiện trên thị trường cuối năm nay.
Mani Foroohar, nhà phân tích của SVB Leerink, gọi những thành công của Moderna với vaccine COVID-19 là “thực sự ấn tượng'. Tuy nhiên, ông cũng bày tỏ nghi ngờ về hiệu quả của công nghệ này đối với các loại bệnh khác. Vai trò của mRNA trong việc điều trị các bệnh không truyền nhiễm như ung thư còn là một ẩn số.
Câu trả lời của công nghệ mRNA nằm ở hai điểm chính: tốc độ và khả năng thích ứng. Về cơ bản, công nghệ vaccine mRNA là module. Nó mang mã di truyền để hướng dẫn tế bào sản xuất protein của virus, kích thích hệ miễn dịch, mà sau đó là trách nhiệm của tế bào, không chỉ là vaccine. Việc thay đổi mã di truyền này đủ để tạo ra vaccine cho một biến thể mới hoặc virus mới. Bancel nói: “Chúng tôi không cần giới thiệu công nghệ hay quy trình mới. Đó là điều đã có”.
Hiện nay, Moderna đang lãi và sở hữu số tiền mặt 8 tỷ USD. Cổ phần của Bancel riêng có giá trị 7 tỷ USD, theo Bloomberg Billionaires Index. Nhờ vào nguồn tiền này, Moderna có thể triển khai nhanh chóng ứng dụng mới của mRNA.
Những thách thức khó khăn Moderna đã vượt qua
Khi Bancel rời công ty chẩn đoán Pháp BioMérieux SA để trở thành nhân viên thứ 2 của Moderna - chữ Moderna kết hợp từ “modified” và “RNA” - khoảng 10 năm trước, ý tưởng sử dụng RNA trong lĩnh vực y học ít được chú ý. Trước đó, một số phòng thí nghiệm đã sử dụng mRNA để chuyển thông tin DNA vào tế bào, nhưng đây là giải pháp khó thực hiện, “mỏng manh và dễ vỡ”. Khi mRNA được chèn vào cơ thể người, hệ miễn dịch có thể xem đó là mối đe dọa và tấn công nó. Vì mRNA chỉ hoạt động tạm thời, enzyme trong cơ thể sẽ phá hủy nó.
Từ năm 2005, hai tinh tế gia ở Đại học Pennsylvania, Katalin Karikó và Drew Weissman, đã điều chỉnh mRNA để giảm phản ứng miễn dịch. Thời điểm đó, nghiên cứu ít chú ý, nhưng giờ đây trở thành lợi thế quan trọng. Katalin chuyển đến BioNTech năm 2013. Năm 2010, nhóm khoa học Harvard và MIT, Flagship Pioneering tài trợ, sáng lập Moderna, và Bancel gia nhập một năm sau. Moderna và BioNTech sau đó đăng ký sử dụng công nghệ Pennsylvania.
Bancel nhớ ông nói với vợ chỉ 5% công nghệ mRNA sẽ thành công, nhưng thành công, sự kiện lớn. Khi Bancel nói với chủ tịch Moderna, Stephen Hoge, về mRNA, Hoge phản ứng “Hoặc thiên tài, hoặc bị điên'. Hoge, McKinsey và bằng dược, tin vào tầm nhìn Bancel về mRNA, nếu thành công, “sẽ chuyển đổi cả ngành dược phẩm”.
Ý tưởng mRNA đơn giản. Khi mũi tiêm đưa thông tin tái tạo protein cho tế bào, chúng tự biến thành nhà máy vaccine siêu nhỏ trong cơ người, không cần dây chuyền vaccine phức tạp. Nhiều loại vaccine cúm hiện nay cần làm từ trứng gà, nhưng vaccine mRNA có thể ra thị trường nhanh hơn. Làm vaccine chống nhiều bệnh cũng dễ hơn. “Mọi thứ với mRNA đều đơn giản hơn”.
Trước khi Moderna sử dụng mRNA, họ phải bảo vệ mRNA khỏi hệ miễn dịch. Đại học Pennsylvania giúp tránh phản ứng miễn dịch mạnh, nhưng vẫn cần bảo vệ mRNA khỏi enzyme phân rã trước khi đến tế bào. Chìa khóa là bọc lipid bên ngoài mRNA. Về cơ bản, mRNA sẽ được bọc bởi một bong bóng mỡ, theo giải thích “dân dã' của Kerry Benenato, một nhà hóa học từ AstraZeneca, về Moderna từ năm 2014.
Khi Moderna thử nghiệm giải pháp này năm 2013, họ gặp vấn đề với các phân tử RNA nhỏ, có lo ngại về tác dụng phụ. Các hạt nhỏ này chứa mỡ tổng hợp, và trong những lần thử nghiệm đầu tiên các hạt mỡ này sẽ tích tụ lại trong tế bào, dần dần có thể gây tổn thương gan và nhiều thứ khác. Nhiệm vụ của Benenato là phải tạo ra được một hạt siêu nhỏ có thể đưa mRNA vào tế bào, nhả mRNA ra và sau đó nhanh chóng biến mất. Cách này có quá ít nghiên cứu khoa học để làm theo nên Benenato và nhóm của mình phải làm việc nhiều hơn bình thường.
Đến năm 2015, Moderna đã đạt thành tựu, tìm ra chuỗi lipid thỏa yêu cầu. Ngay lập tức Moderna đăng ký bản quyền cho công thức này và bắt đầu sử dụng trong vaccine.
Về vaccine COVID-19, Moderna nghiên cứu ngay khi nhà khoa học Trung Quốc công bố chuỗi RNA của coronavirus tháng 1/2020. Cuối tháng đó, Bancel hỏi giám đốc sản xuất liệu họ có thể sản xuất 1 tỉ liều trong năm 2021 được không. “Ổng nhìn tui như kiểu tui bị điên”. Khi đó, nhà máy Moderna chưa bao giờ sản xuất hơn 100.000 liều mỗi năm. Vào thời điểm bắt đầu đại dịch, Pfizer có nhân sự gấp 100 lần so với Moderna, nhiều nhà máy sẵn sàng chuyển đổi sản xuất vaccine.
Chính phủ Mỹ trả 955 triệu USD cho việc thử nghiệm và sản xuất quy mô nhỏ ban đầu, nhưng các quốc gia khác không công ty nào tài trợ Moderna. Thế nên tháng 5/2020, Moderna phải kêu gọi 1,3 tỉ USD qua cổ phiếu để làm việc này. Động thái nói trên cho phép Moderna bước vào giai đoạn mới.
Tương lai của Moderna
Khi đợt dịch COVID-19 giảm bớt trong vài năm tới, doanh số từ vaccine COVID sẽ giảm nhanh chóng. Một số nhà phân tích từ Morningstar dự đoán thị trường này sẽ đạt đỉnh 72 tỉ USD trong năm nay, giảm xuống còn 65 tỉ USD trong năm 2022 và giảm xuống chỉ còn 8 tỉ USD một năm sau đó. Sự phát triển sẽ chủ yếu phụ thuộc vào các mũi tiêm bổ sung. Hiện tại, quá sớm để dự đoán thông tin chi tiết về chúng.
Moderna đang thử nghiệm giai đoạn 2 với 3 loại mũi tiêm COVID mới, trong đó có một liều tiêm nhẹ hơn so với bản hiện tại, một loại được điều chỉnh cho biến thể beta Nam Phi và một loại kết hợp cả hai. Nếu cần, có thể bổ sung thêm phiên bản mới, và Moderna chỉ cần 'chuyển một vài kí tự so với mRNA gốc' để tạo ra protein gai tương ứng với biến thể mới. Ngày 22/1, Moderna bắt đầu nghiên cứu, sau 3 ngày bắt đầu sản xuất, và mũi tiêm thử nghiệm đầu tiên được tiến hành vào ngày 10/3. Quy trình này chỉ mất 47 ngày, trong khi vaccine COVID trước đó mất đến 65 ngày.
Ngoài các loại vaccine cho virus như HIV, Nipah, Zika, Moderna cũng đang chuẩn bị thử nghiệm vaccine cho virus Epstein-Barr, gây bệnh bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng. Bệnh cúm cũng là một mục tiêu, và nếu kết hợp với mũi tiêm bổ sung cho COVID-19, họ sẽ có nguồn doanh thu hàng năm. Moderna cũng đặt trong tầm ngắm các virus lây qua đường hô hấp khác trong danh sách 'chiến đấu'.
Tin tốt là khả năng thích ứng của mRNA giúp việc thử nghiệm các loại vaccine mới nhanh chóng hơn, mang lại lợi thế cho Moderna so với các công ty dược khác. Trong vài năm tới, Moderna có thể có tới 60 loại thuốc và vaccine trong lộ trình thử nghiệm.
Nguồn: Bloomberg
