Buzz
Soạn bài Làm văn số 3: Nghị luận văn học, lớp 12
1. Cảm nhận cá nhân về hình tượng thiên nhiên và con người ở Việt Bắc trong đoạn thơ sau:
“Về lại, lòng ta chất chứa kỷ niệm
Quay về, những hoa và người vẫn in sâu.
Rừng xanh, hoa chuối đỏ như đang nở hương
Đèo cao, ánh nắng chói chang, thắt lưng dao nhọn.
Xuân về, rừng trắng bồng bềnh mơ mộng
Kỷ niệm người đan nón, chuốt từng sợi giang.
Ve kêu, rừng phách mênh mang màu vàng.
Cô em gái, măng non thuần khiết một mình hái.
Rừng thu, ánh trăng soi bình yên
Nghe hòa âm, tình ca thủy chung”.
(Tác giả: Tố Hữu, trong bài thơ Việt Bắc)
Gợi ý để làm bài:
- Vào tháng 10 năm 1954, Tố Hữu sáng tác Việt Bắc, đánh dấu bước ngoặt với hòa bình tại miền Bắc. Cùng với đó, những chiến binh và lãnh đạo rời khu chiến sự trở về miền Nam, hợp tác xây dựng đất nước.
- Bài thơ sử dụng thể lục bát truyền thống với đối đáp giữa hai nhân vật tượng trưng. Hình thức đối thoại tạo nên không khí gần gũi, chân tình, thể hiện sự độc đáo và cách tân trong sáng tạo thơ của tác giả.
- Việt Bắc là biểu tượng của tình quân dân mặn nồng, nỗi nhớ tha thiết và tình cảm sâu sắc của Tố Hữu với chiến khu Việt Bắc.
– Bài thơ chọn lựa lối đối đáp quen thuộc của ca dao, dân ca, nhưng ở đây, đó không chỉ là câu hỏi và đáp, mà còn là sự hò ứng, đồng cảm của cùng một tâm hồn.
- Năm câu lục bát tuyệt vời tái hiện hồi ức về cảnh và con người Việt Bắc một cách sống động:
Ta về, trong lòng mang nhớ thương
Ta về, ghi sâu hoa và người.
- Hai câu thơ mở đầu chứa đựng cảm xúc chung của người ra đi và tác giả. Mình là người ra đi và đồng thời cũng là Việt Bắc, nơi thiên nhiên và con người hòa quyện tuyệt vời.
- Tám dòng lục bát còn lại giống như bức tranh tám mảnh ghép về thiên nhiên
– Nhà thơ tài năng miêu tả phong cảnh núi rừng qua bốn mùa, mỗi mùa là một bức tranh đẹp riêng biệt.
- Bức tranh đầu tiên mô tả cảnh đẹp mùa đông Việt Bắc.
+ Mùa đông, rừng xanh bị phủ bởi tuyết trắng, hoa chuối rừng nở rực như ngọn đuốc sáng.
+ Vẻ đẹp tuyệt vời và tráng lệ của Việt Bắc trong mùa đông mang lại những cảm xúc sâu sắc cho người đọc.
+ Cảnh đẹp trở nên sống động hơn khi bóng dáng con người xuất hiện: “Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng”.
+ Hình ảnh thiên nhiên và con người tương tác, tạo nên sự hoàn hảo cho nhau. Thiên nhiên làm đẹp hình dáng con người, và con người làm cho thiên nhiên trở nên sống động, tràn đầy hồn và sức sống.
- Hai câu miêu tả về cảnh xuân tươi đẹp.
+ Màu xanh bát ngát, điểm hoa chuối đỏ, bây giờ nở bung như những giấc mơ trắng muốt, thoảng hương thơm. Màu trắng tinh khôi ấy phủ lên cả cánh rừng, tạo nên cảm giác thơ mộng và bâng khuâng.
+ Màu trắng của hoa mơ mang lại cảm giác thanh thoát, đem đến sự thảnh thơi và thư thái.
+ Câu thơ về mùa xuân miêu tả sự lấn lướt của màu xanh. Mùa xuân trong câu thơ rất đặc trưng cho vẻ đẹp của Việt Bắc.
+ “Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang”: Mùa xuân làm cho người ta cảm thấy nhịp sống mới, nhẹ nhàng và đẹp đẽ.
+ Phải liên kết đến máu thịt, khi đã xa cách mà nỗi nhớ vẫn hiện hữu như những hình ảnh thân thương đến vậy.
– Xuân sang, hè đến, vẻ đẹp của Đất và Người Việt Bắc ngày càng quyến rũ, đẹp đến đắm đuối, làm say đắm trái tim: “Ve kêu rừng phách đổ vàng / Nhà cô em gái hái măng một mình”.
+ Bức tranh hòa ca của mùa hè Việt Bắc thu hút sự chú ý của người đọc cả về mặt hình ảnh và âm thanh. Nó là một kiệt tác giàu tính nhạc.
+ Âm thanh của mùa hạ: tiếng “ve kêu”. Tiếng ve hòa mình trong không gian, đón chào mùa hè và tựa như thiên nhiên cũng hiểu được điều đó. Cả rừng phách trở nên như nghiêng mình để tặng vàng cho cảnh tượng.
+ Phong cảnh tự nhiên xinh đẹp và huyền bí trở nên thêm phần lãng mạn khi có sự xuất hiện của một người phụ nữ nghệ sĩ, như một họa sĩ vẽ nên vẻ đẹp của mình trong bức tranh thiên nhiên. Thiên nhiên và con người hòa quyện, tô điểm cho đẹp của nhau.
- Đoạn thơ khép lại với hình ảnh mùa thu, tạo nên một bức tranh tuyệt vời: “Rừng thu trăng rọi hòa bình / Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung”..
+ Mô tả mùa thu qua ánh trăng làm tôn lên vẻ đẹp của nó. Ánh trăng không chỉ huyền bí mà còn đựng đựng hình ảnh tròn đầy mơ ước về một tương lai thanh bình. Ánh trăng như là biểu tượng của “hoà bình”.
+ Từ “ai” ẩn dụ, có thể là một người phụ nữ xinh đẹp, cũng có thể là cả đất đai và nhân dân Việt Bắc thân yêu.
+ Dòng cảm xúc nhớ thương tràn ngập toàn bộ đoạn thơ.
+ Bức tranh tuyệt vời với sự kết hợp hoàn hảo giữa gam màu tươi sáng và giai điệu êm dịu, tạo nên một bản tình ca đẹp như kỉ niệm.
- Đoạn thơ không chỉ tuyệt vời về cảnh thiên nhiên và con người mà còn là một biểu tượng cho lòng trung hiếu và sự sống động của quê hương Việt Bắc.
- Với vẻ thơ ngây và tình cảm chân thành, đoạn thơ như một bản tình ca ca ngợi lòng chung thủy vững bền của những người con cách mạng đối với đất đai Việt Bắc yêu dấu.
Việt Bắc là một bài học lôi cuốn trong Tuần 8 của chương trình học Ngữ Văn 12, học sinh cần tiếp cận bài thơ, tìm hiểu nội dung và thảo luận câu hỏi trong sách giáo trình.
2. Phân tích vẻ đẹp hùng vĩ của hình tượng người lính trong tác phẩm “Tây Tiến” của Quang Dũng.
Gợi ý cho quá trình làm bài.
- Quang Dũng, nghệ sĩ đa tài và nhà thơ tài năng, đã chứng kiến những chiến công oanh liệt trong cuộc kháng chiến chống Pháp, với tâm hồn lãng mạn và bi tráng, ông đã lưu giữ những ấn tượng đầy cảm xúc trong tác phẩm “Tây Tiến”.
- Tác phẩm “Tây Tiến” chốn nguồn cảm hứng từ kí ức lịch sử tươi đẹp về những cuộc chiến công anh hùng, tượng trưng cho vẻ đẹp hùng vĩ. Tác giả đã khéo léo biến những kí ức này thành một bức tranh sống động về người lính Tây Tiến, tượng trưng cho sự hào hùng và kiên cường.
- Hình ảnh người lính Tây Tiến được vẽ nên trên nền tảng của những cảnh đẹp núi rừng hùng tráng. Tác phẩm hình dung rõ khung cảnh đa dạng của vùng đất này:
+ Những đồi núi gập ghềnh, dốc khuỷu, và dốc thăm thẳm, nối liền nhau như những tấm tranh tuyệt vời.
+ Bầu trời cao quang đãng, mây trắng bồng bềnh như muốn kể lên câu chuyện của những người anh hùng.
+ Khám phá cảnh thác nước hùng vĩ: thác rơi với âm thanh đầy ấn tượng, hút hồn người nghe.
+ Dấu vết thú dữ rình rập: tiếng cọp gầm kinh hoàng, làm rung chuyển không gian.
- Không gian kỳ vĩ tạo nên bối cảnh hùng vĩ, là nền tảng cho sự xuất hiện của những nhân vật kiện quốc. Ở đây, cảnh vật và nhân vật hòa quyện, tạo nên bức tranh quyền lực:
Tây Tiên đoàn binh, tạo nên hình ảnh mạnh mẽ, không mọc tóc để thể hiện sự mạnh mẽ và quả cảm.
Quân lính lạc quan, mặc trang phục màu lá cây rừng tràn đầy sức mạnh.
Ánh mắt tỏa sáng, tràn đầy ước mơ vượt qua biên giới xa xôi.
Vóc dáng hùng vĩ thật xứng đáng với vùng đất Tây Bắc hoang sơ, mạnh mẽ.
- Tính cách mạnh mẽ được thể hiện qua mối quan hệ của quân lính với những khía cạnh khó khăn, thách thức. Mỗi chi tiết vẽ nên hình ảnh của sự kiên cường, không dễ dàng: “Đoàn binh với mái tóc trọc”, “đường xa mất tận tâm hồn”, “áo bào thay chiếc chiếu”,...
+ Sự yếu đuối bộc lộ trong thực tế nghiệt ngã của cuộc sống giữa rừng thiêng và nước độc. Người lính, sốt rét đến nỗi tóc không còn mọc, làn da tái xanh...
+ Sự đối đầu giữa yếu đuối và sức mạnh được biểu hiện thông qua cách sắp đặt từ ngôn từ: không chỉ là tóc rụng (bị động) mà là không mọc tóc (tự chủ), người lính chủ động trước những đau đớn. Tương tự, cơn sốt rét khiến da xanh tái, được mô tả như 'dữ oai hùm'.
- Nổi bật giữa những khó khăn, tổn thất của người lính Tây Tiến là tinh thần lạc quan, yêu đời, hào hùng và tràn đầy khí phách:
+ Tính tinh nghịch: “Súng ngửi trời”.
+ Mộng mơ tuyệt vời: “Đêm thấy Hà Nội dáng kiều thơm”...
+ Những chiến sĩ tràn đầy ý chí hào hùng, hy sinh im lặng tại biên cương: Mộ “rải rác” ven “biên cương”, cái chết vang xa xứ người...
+ Ý chí kiên cường của người lính vô cùng cao đẹp: “Trên chiến trường đi không tiếc đời xanh”...
- Tác giả không giấu diếm cái bí ẩn, những khó khăn, đau thương của cuộc sống lính, không dùng từ “chết” mà thay vào đó là “về đất”, một lối đi nhẹ nhàng, sự ra đi vào thế giới vĩnh cửu không hề mang nặng tính chất bi thương hay hối tiếc:
Chiếc áo bào thay chiếc chiếu, người lính quay về quê hương
Dòng sông Mã vang lên khúc độc hành của những người lính dũng cảm
– Cái bị trở thành cái biểu tượng hùng vĩ. Do đó, hình ảnh người chiến binh Tây Tiến ghi sâu trong tâm trí độc giả là hình ảnh lộng lẫy, tỏa sáng, như một tượng đài vĩ đại.
– Như một bức tranh tượng trưng, bài thơ vẽ lên hình ảnh người lính Tây Tiến – những con người yêu nước, đã “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” trong giai đoạn kháng chiến khốc liệt, tràn đầy gian khổ và tình yêu thương quê hương.
- Bài thơ hiện lên như một kiệt tác nghệ thuật sáng tạo: Sự kết hợp tuyệt vời giữa bút pháp hiện thực và lãng mạn; ngôn ngữ thơ phong phú với âm nhạc lôi cuốn; từ ngữ và hình ảnh độc đáo, kết hợp giữa nét cổ điển và sự mới mẻ, gây ấn tượng sâu sắc trong tâm hồn độc giả.
– Tác giả thông qua đó đã vẽ nên hình tượng những người lính hào hiệp, đầy đau khổ nhưng không bao giờ làm cho tinh thần chiến đấu suy giảm. Họ chính là những người đã làm nên sự hùng vĩ của đất nước.
- Bức tranh nghệ thuật này giữ lại những hình ảnh cao quý trên chiến trường của dân tộc Việt trong suốt lịch sử. Những người lính Tây Tiến được khắc họa là biểu tượng vĩ đại vô tận trong thơ ca Việt Nam.
Khám phá thêm các bài soạn để hiểu sâu về môn Ngữ Văn lớp 12
- Chuẩn bị bài Tiếng hát trên con tàu
- Nghiên cứu thêm về: Quay về quê hương
