Buzz
Bằng việc soạn bài Múa rối nước hiện đại nhìn lại quá khứ trên trang 137, 138, 139 trong sách Ngữ văn lớp 10 Kết nối tri thức, học sinh sẽ dễ dàng trả lời câu hỏi và soạn văn 10.
Soạn bài Múa rối nước hiện đại nhìn lại quá khứ
* Trước khi đọc
Câu hỏi 1 (trang 137 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
- Học sinh tự trả lời
Câu hỏi 2 (trang 137 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
- Học sinh tự trả lời
* Đọc đoạn văn
Gợi ý để trả lời câu hỏi trong bài đọc:
1. Đoạn văn này là một ví dụ về sa-pô trong văn bản. Hãy nhớ lại các chức năng thông thường của một sa-pô
- Các chức năng của sa-pô:
+ Định rõ tiêu đề
+ Tóm tắt ý chính
+ Chứng minh tính thời sự
+ Mô tả chi tiết tình huống
+ Sắp xếp cấu trúc thông tin
+ Lôi cuốn độc giả
2. Trò rối nước xuất hiện ở Việt Nam khi nào?
- Theo truyền thống, múa rối nước bắt đầu từ thế kỷ XI – XII
3. Đặc điểm của không gian biểu diễn múa rối nước.
- Công trình nhà rối (thủy đình) trên bề mặt ao làng với kiến trúc mái chùa cong cong, mành tre, cờ phướn, võng lọng, cổng hàng mã,... tạo ra một không gian sân khấu sống động.
- Hiện nay, những thủy đình được xây dựng ngay tại các nhà hát và trong các khu du lịch sinh thái,… với sân khấu là hồ nhân tạo.
4. Trong trò rối nước, con rối được làm và điều khiển như thế nào?
- Người điều khiển sử dụng hệ thống sào kết hợp với dây để điều khiển con rối, đứng sau mành tre (buồng trò)
- Việc điều khiển yêu cầu kỹ năng tinh tế, phải điều chỉnh phù hợp với lời thoại, âm nhạc, để tạo ra diễn xuất phong phú của nhân vật.
- Phần thân của con rối nổi trên bề mặt nước, phần chân chìm xuống dưới để duy trì thăng bằng và lắp bộ điều khiển
- Những con rối được chế tác từ gỗ sung, có hình dạng hài hước, sắc màu tươi sáng, truyền tải sự vui vẻ, dân dã
5. Trong việc bảo tồn, phát triển trò rối nước, điểm chung nào được thấy so với việc bảo tồn, phát triển các loại hình nghệ thuật truyền thống khác của dân tộc
- Duy trì thông qua việc tổ chức các sự kiện biểu diễn trong các lễ hội ở các làng xã và trên khắp đất nước
- Tuy nhiên, việc phát triển không chỉ là mở rộng phạm vi biểu diễn, tăng số lượng buổi diễn mà còn là việc tìm kiếm, sáng tạo để khai thác sâu hơn và phát huy những giá trị cốt lõi của nghệ thuật múa rối.
* Sau khi đọc
Nội dung chính:
Văn bản giới thiệu về nghệ thuật múa rối nước và sự phát triển hiện tại của loại hình nghệ thuật này.
Gợi ý để trả lời các câu hỏi sau khi đọc:
Câu hỏi 1 (trang 139 sách giáo khoa Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
- Truyền thống về rối nước được hình thành từ thế kỷ XI – XII. Múa rối nước thường biểu diễn trong các lễ hội làng và sau đó trở thành một loại hình nghệ thuật quan trọng.
- Đặc điểm của không gian biểu diễn trong múa rối nước: Nhà rối (thủy đình) trên mặt ao làng được xây dựng với kiến trúc mái chùa cong cong, mành tre, cờ phướn, võng lọng, cổng hàng mã,... tạo ra một sân khấu sống động. Ngày nay, thủy định được xây dựng ngay trong các nhà hát và trong các khu du lịch sinh thái, … với sân khấu là hồ nhân tạo.
- Trong trò rối nước người điều khiển sử dụng hệ thống sào kết hợp với dây để điều khiển con rối, đứng sau bức mành (buồng trò). Việc điều khiển yêu cầu kỹ năng thuần thục, phải điều chỉnh phù hợp với lời thoại, âm nhạc, để tạo ra diễn xuất phong phú của nhân vật.
- Để phát triển và duy trì nghệ thuật múa rối nước thì không chỉ là mở rộng phạm vi biểu diễn, tăng số lượng buổi biểu diễn mà còn là việc tìm kiếm, sáng tạo để khai thác sâu hơn và phát huy những giá trị cốt lõi của nghệ thuật múa rối.
Câu hỏi 2 (trang 139 sách giáo khoa Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
- Quá trình hình thành: Múa rối nước thường được biểu diễn trong các lễ hội làng hoặc các dịp lễ tết, khi mọi người đã hoàn thành việc gieo cấy và sẵn sàng để tham gia vào các hoạt động vui chơi.
- Về không gian và vật liệu biểu diễn:
+ Để biểu diễn trò rối nước, cần xây dựng nhà rối trên bề mặt ao làng với kiến trúc mái chùa cong cong cùng mành tre, cờ phướn, võng lõng, cổng hàng mã, ...
+ Âm thanh và ánh sáng: cần có âm nhạc từ đàn, giọng hát, tiếng trống mõ, kèn sáo và thậm chí cả tiếng pháo hỗ trợ để tạo ra một buổi trình diễn đầy đủ.
Câu hỏi 3 (trang 139 sách giáo khoa Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
- Cách trình bày thông tin trong văn bản theo thứ tự: nguồn gốc, đặc điểm không gian, phương pháp biểu diễn, quy trình chế tạo rối nước và sự duy trì phát triển của loại hình nghệ thuật.
- Mỗi phần được chia thành các đề cương rõ ràng, so sánh giữa quá khứ và hiện tại, lập luận có logic và chứng minh rõ ràng.
Câu hỏi 4 (trang 139 sách giáo khoa Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
- Sa-pô giúp hoàn thiện tiêu đề bằng cách nói rõ chủ đề bài viết và góc độ mà bạn lựa chọn xử lý giúp độc giả hình dung bài báo nói gì và thu hút người đọc bởi những từ khóa
-> Sa-pô có tính khơi gợi: Sapô ở đây đưa ra ý tưởng chung của bài báo, góc độ và giọng điệu của bài viết
- Cách viết sa-pô: Đoạn Sapo này có thể được viết bởi 1 hoặc nhiều câu văn hoàn chỉnh khác nhau. Những câu văn này có thể ngắn, có thể dài nhưng nó phải mang tính khái quát để người đọc hiểu được nội dung phần thông tin mà bạn cung cấp phía dưới. Có thể dùng những từ ngữ gợi mở, từ khóa để gây sự chú ý và hấp dẫn cho người đọc.
Câu hỏi 5 (trang 139 sách giáo khoa Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
- Múa rối nước là biểu hiện chân thực về cuộc sống của người nông dân trong sinh hoạt hàng ngày, từ đó, chúng ta hiểu được mối quan hệ giữa con người với con người và với thiên nhiên, nhận thức được về lao động, cuộc sống và khát vọng của người nông dân miền sông Hồng trong quá trình phát triển của lịch sử. Các tiết mục rối nước thường kể về những truyền thống dân gian hoặc cuộc sống hàng ngày của người dân Việt Nam.
Câu hỏi 6 (trang 139 sách giáo khoa Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Nghệ thuật dân gian đóng vai trò quan trọng và là tinh thần của nền văn hóa của một dân tộc. Việt Nam cũng vậy. Nghệ thuật dân gian mỗi vùng sẽ mang đậm nét riêng và giá trị nhân văn, thẩm mỹ đặc trưng. Tuy nhiên, trong thời đại 4.0, việc phát triển không đồng nghĩa với việc ít khán giả tiếp xúc với các hình thức nghệ thuật dân gian truyền thống của Việt Nam. Mặc dù không còn được ưa chuộng như trước đây, nhưng giá trị mà các hình thức nghệ thuật này mang lại là không thể đo lường, chúng không chỉ là nét đẹp riêng của dân tộc mà còn là bảo vật văn hóa, là gương phản ánh chân thực nhất về cuộc sống văn hóa của người Việt xưa. Các hình thức nghệ thuật dân gian Việt Nam trên đều là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo tồn và phát triển.
* Liên kết đọc – viết
Câu hỏi (trang 139 sách giáo khoa Ngữ văn lớp 10 Tập 1):
Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) về chủ đề: Múa rối nước – món quà kỳ diệu từ ruộng đồng Việt Nam.
Đoạn văn tham khảo:
Múa rối nước là một thể loại của nghệ thuật sân khấu Việt Nam. Nó xuất phát từ nền văn hóa nông nghiệp lúa nước của nhân dân vùng châu thổ sông Hồng, mang trong mình bản sắc văn hóa phương Đông và Đông Nam Á. Từ “trò chơi” dân gian, múa rối nước đã trở thành một môn nghệ thuật truyền thống, phản ánh rõ nét cuộc sống văn hóa của người dân nông thôn, nông dân vùng châu thổ sông Hồng. Trong nhận thức của người Việt, nước luôn được coi là một linh vật mạnh mẽ, một nguồn lực thiêng liêng, cần phải được tôn trọng và thờ phượng, và các phong tục, tập quán sinh hoạt xung quanh đều phải gắn liền với ao làng. Múa rối nước còn có nguồn gốc chặt chẽ với nền nông nghiệp lúa nước, với điều kiện tự nhiên và văn hóa dân cư của nhân dân châu thổ sông Hồng. Đây chính là món quà kỳ diệu từ ruộng đồng lúa nước Việt Nam – múa rối nước.
