Soạn bài Thực hành áp dụng các phương thức diễn đạt trong văn nghị luận (phần cụ thể)

I - HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP TRÊN LỚP

1. Áp dụng kiến thức từ lớp 8, hãy trả lời các câu hỏi:

a. Tại sao trong một bài văn nghị luận, chúng ta có những lúc cần kết hợp các phương thức diễn đạt như: tự sự, miêu tả, biểu cảm?

b. Để áp dụng các phương thức diễn đạt có hiệu quả cao, chúng ta cần chú ý đến điều gì? Hãy đưa ra ví dụ?

Trả lời:

a. Trong bài văn nghị luận, có những lúc cần kết hợp các phương thức diễn đạt như: tự sự, miêu tả, biểu cảm. Bởi:

- Nhằm khắc phục sự khô khan, lý tính của văn nghị luận, khiến người đọc khó tiếp cận.

- Tự sự, miêu tả, biểu cảm mang lại sự cụ thể, sinh động cho bài văn nghị luận.

b. Điều kiện cần thiết khi kết hợp các phương thức diễn đạt trong văn nghị luận:

- Cần phải giữ nguyên sự đặc trưng của văn nghị luận, không làm mất đi tính nghị luận của văn học.

- Các phương thức diễn đạt tham gia vào bài văn nghị luận phải phục vụ cho quá trình nghị luận và phải tuân theo sự chi phối.

2. Áp dụng kết hợp phương thức tự sự, miêu tả và biểu cảm là quan trọng nhưng chưa đủ, cần sử dụng phương thức diễn đạt thuyết minh. Điều này có đúng không? Tại sao? (SGK) 

Trả lời:

- Thuyết minh là việc giới thiệu, giải thích để làm rõ các đặc điểm cơ bản, cung cấp tri thức về các sự vật, hiện tượng tự nhiên và xã hội.

- Trong đoạn trích, tác giả muốn khẳng định về sự cần thiết của chỉ tiêu GNP (bên cạnh GDP).

Để làm cho bài viết thuyết phục hơn, ngoài việc sử dụng các thao tác lập luận, tác giả cũng sử dụng thao tác chứng minh, với các con số rõ ràng, chính xác về chỉ số GDP và GNP ở Việt Nam.

- Tác dụng, ý nghĩa của việc sử dụng thao tác thuyết minh:

+ Hỗ trợ đắc lực cho quá trình bàn luận, đưa ra hiểu biết thú vị.

+ Giúp người đọc hình dung vấn đề cụ thể và nhận thức được mức độ nghiêm túc của vấn đề.

3. Viết bài văn nghị luận với chủ đề: “Nhà văn mà tôi ngưỡng mộ'.

Gợi ý:

HS cần đọc kỹ hướng dẫn trong SGK, tham khảo đoạn văn viết về Thạch Lam (Nguyễn Tuân viết) để lập dàn ý cho bài viết ngắn.

Dàn ý có thể bao gồm:

- Nhà văn mà bạn ngưỡng mộ là ai? Tên, tuổi, quê quán, thời đại, tác phẩm nổi bật?...

- Tại sao bạn lại ngưỡng mộ nhà văn này? (Do đóng góp lớn hay phong cách độc đáo như thế nào?)...

- Ước muốn, mong muốn của bạn đối với nhà văn mà bạn ngưỡng mộ (HS cần đọc và tóm tắt những kiến thức trong phần Ghi nhớ trong SGK). 

Phần II

Lời giải chi tiết:

II - LUYỆN TẬP Ở NHÀ

1. Những nhận xét sau đây đúng hay sai? Vì sao? (SGK)

     Quan điểm rằng việc thêm vào văn nghị luận các yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm, thuyết minh chỉ là việc làm hình thức không đúng. Trong văn nghị luận, việc sử dụng các yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm, thuyết minh phải phản ánh đúng yêu cầu của mục đích và nội dung luận điểm. Điều quan trọng không phải là việc có bao nhiêu yếu tố đó, mà là việc chúng được sử dụng đúng cách và mang lại hiệu quả cho luận điểm.

2. Viết văn nghị luận về một vấn đề thời sự đang gây ra rất nhiều lo ngại trong cuộc sống hàng ngày..( ô nhiễm môi trường, tai nạn giao thông...v...v)

Trả lời:

         Hiện nay, vấn đề ô nhiễm môi trường đang trở nên ngày càng nghiêm trọng tại Việt Nam. Thông tin về sự ô nhiễm môi trường xuất hiện ngày càng nhiều trên các phương tiện truyền thông. Hậu quả của việc này sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống của chúng ta.

          Việc quy hoạch đô thị chưa kịp đồng bộ với việc xử lý chất thải, nước thải dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường ở các thành phố lớn, các khu công nghiệp, khu đô thị đang có dấu hiệu báo động. Trên tổng số 183 khu công nghiệp, có đến 60% chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Trong khi đó, chỉ khoảng 60% – 70% chất thải rắn được thu gom, hệ thống thoát nước và xử lý nước thải, chất thải chưa đáp ứng đủ yêu cầu về bảo vệ môi trường... Đa số lượng nước thải chưa được xử lý đều được đổ thẳng ra sông, hồ và dự báo đến năm 2010 sẽ là 510.000m³/ngày. Ví dụ cụ thể về hậu quả của việc xả nước thải, không ai không biết, là trường hợp của con sông Thị Vải bị ô nhiễm bởi hoá chất thải từ nhà máy của công ti bột ngọt Vê Đan trong 14 năm liền. Sự ô nhiễm này ảnh hưởng nghiêm trọng tới cuộc sống của nhiều người dân sống xung quanh. Hay việc ô nhiễm hồ Hoàn Kiếm, một biểu tượng của văn hóa dân tộc.

Vậy nguyên nhân của những vấn đề trên là gì?

       Đầu tiên, đó là sự thiếu ý thức nghiêm trọng của nhiều người dân, đặc biệt là giới trẻ. Họ cho rằng những việc mình làm là quá nhỏ bé, không đủ để gây hại cho môi trường. Hoặc họ nghĩ rằng việc bảo vệ môi trường là trách nhiệm của nhà nước, của chính quyền mà không phải của bản thân mình. Phá hoại môi trường của một người dù nhỏ nhưng khi tập trung lại của nhiều người là lớn. Mỗi người đều có trách nhiệm bảo vệ môi trường.

       Một nguyên nhân khác gây ra ô nhiễm môi trường là sự thiếu trách nhiệm của các doanh nghiệp. Chúng quan tâm chủ yếu đến việc tối đa hóa lợi nhuận, nhiều doanh nghiệp đã vi phạm quy trình khai thác, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng. Bên cạnh đó, chính sự lỏng lẻo trong việc quản lý bảo vệ môi trường của nhà nước cũng đã tạo điều kiện cho các hành vi phá hoại môi trường diễn ra. Việt Nam cần có những chính sách và quy định bảo vệ môi trường nghiêm ngặt hơn để tránh trở thành điểm thu hút các ngành công nghiệp gây ô nhiễm. Ví dụ, ngành cán thép tiêu tốn nhiều tài nguyên như đất, nước, năng lượng, thải ra những chất thải nguy hại cho môi trường. Ngoài ra, lượng xe cộ tăng lên góp phần không nhỏ vào việc gây ô nhiễm bầu không khí.

Hậu quả của điều này là gì?

       Nhiều người đã trở thành nạn nhân của ô nhiễm môi trường mà họ không muốn. Điển hình là 'làng ung thư' Thạch Sơn ở Phú Thọ, hàng trăm người đã chết vì căn bệnh ung thư do sử dụng nước bị ô nhiễm từ Nhà máy Hóa chất Lâm Thao, Phú Thọ. Hàng năm có khoảng 16.000 người ở Việt Nam chết vì các căn bệnh liên quan tới ô nhiễm không khí. Dự báo trong những năm tới, con số này có thể còn tăng. Sự cạn kiệt tài nguyên sinh vật là một hậu quả không thể tránh khỏi của ô nhiễm môi trường. Các rặng san hô ở cửa sông cũng như các vùng nước lợ biến mất dần. Hiện tượng thủy triều đỏ cũng đã xuất hiện ở nước ta từ tháng 6 đến trung tuần tháng 7 âm lịch tại vùng biển nam trung bộ, đặc biệt là tại Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận. Hơn 30 km bãi biển từ Cà Ná đến Long Hương nhầy nhụa những bột báng màu xám đen dày cả tấc, trộn với xác chết của sinh vật tạo nên mùi hôi thối. Khối nhầy trong suốt bao quanh một số loài vi tảo biển là nguyên nhân làm cho nước biển đặc quánh như cháo. Ngoài ra, trong tương lai gần, Việt Nam có thể sẽ bị thiếu nước sinh hoạt trầm trọng do lượng nước sạch bị ô nhiễm ngày một nhiều...

Liệu chúng ta có thể lờ mắt và làm ngơ được không?

         Không! Chúng ta cần tiếp tục nỗ lực bảo vệ và làm sạch môi trường bằng các biện pháp hiệu quả hơn, thiết thực hơn nữa! Đầu tiên, cần phải áp dụng các biện pháp trừng phạt nặng nề và nghiêm minh đối với các cá nhân, tổ chức, cơ quan có hành vi phá hoại môi trường, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân. Đồng thời, cần tăng cường công tác giáo dục ý thức cho cộng đồng thông qua các hoạt động tuyên truyền, giao lưu về môi trường tại cấp phường, xã... Đưa các thông tin chi tiết về môi trường vào sách giáo khoa từ cấp tiểu học để giúp học sinh hiểu rõ hơn về môi trường và nhận thức được những hậu quả của việc phá hoại môi trường, từ đó thúc đẩy họ yêu và bảo vệ môi trường mình đang sống. Một biện pháp khác để giúp bảo vệ môi trường là tham gia các hoạt động tình nguyện như làm sạch môi trường, dọn rác ở các khu vực công cộng, biển...

        Tình trạng môi trường ở Việt Nam có vấn đề nhưng vẫn có thể cải thiện nếu mỗi người dân đóng góp phần của mình, cùng nhau bảo vệ môi trường. Vì tương lai một Việt Nam xanh, sạch, đẹp và vì cuộc sống của chúng ta và các thế hệ tiếp theo! Hãy bảo vệ môi trường để bảo vệ cuộc sống của chúng ta.