Buzz
* Hướng dẫn giải:
I. CHI TIẾT BÀI ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
Đây là hai tác phẩm thơ đầy cảm hứng về tình yêu quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sáng tác tại chiến khu Việt Bắc thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Bài thơ thứ nhất mô tả cảm xúc của Bác trước vẻ đẹp của rừng khuya dưới ánh trăng sáng, bài thứ hai là sự cảm nhận trước đêm Nguyên tiêu, khi trăng rạng ngút trên bờ sông hùng vĩ. Để hiểu rõ hơn về hai tác phẩm này, hãy đọc kỹ phiên âm và dịch nghĩa bài thơ Nguyên tiêu, sau đó tập trung vào việc thưởng thức bài thơ Cảnh khuya và bản dịch của Bác (so sánh với bản dịch nghĩa bài thơ này). Quan trọng nhất là chú ý đến bối cảnh lịch sử của hai bài thơ, đặc biệt là bài thứ hai, được sáng tác ngay sau chiến thắng Việt Bắc vào mùa đông năm 1947.
1. Cả hai tác phẩm đều sử dụng thể thất ngôn tứ tuyệt (các em có thể chứng minh qua số câu trong bài, số chữ trong mỗi câu và cách gieo vần, ngắt nhịp).
2. Phân tích hai câu đầu của bài Cảnh khuya: Mô tả cảnh rừng khuya qua hai câu đầu bài như một bức tranh thủy mạc: câu đầu tiên là tiếng suối xa vang, câu thứ hai là hình ảnh bóng trăng ánh sáng trên cành hoa. Tiếng suối nghe như làn nhạc vui tươi đầy sức sống (so sánh với tiếng đàn cầm của Nguyễn Trãi trong bài Côn Sơn ca), còn bóng trăng lung linh và huyền bí, lại tràn đầy ấm áp nhờ vào mô tả chi tiết của từng lông trăng trong câu thơ.
3. Hai câu cuối bài Cảnh khuya thể hiện một tâm trạng có vẻ mâu thuẫn nhưng lại hoàn toàn đồng nhất trong tâm hồn của tác giả, trong tâm thức thơ ca. Bác yêu thiên nhiên đến mức quên mình trước vẻ đẹp của Cảnh khuya (vô cùng tuyệt vời), nhưng vẫn không bao giờ quên nghĩa vụ của mình đối với quê hương, nhân dân, vẫn lo lắng cho đất nước. Câu cuối cùng của bài thơ, 'Chưa ngủ' là sự thuận theo chiều sâu của tâm hồn Bác: chưa ngủ vì yêu thiên nhiên đắm chìm, nhưng chưa ngủ cũng vì trách nhiệm với đất nước. Đây chính là lý do quan trọng nhất khiến Bác 'chưa ngủ,' như người đã thức trắng nhiều đêm vì lo lắng cho nước nhà, thương dân trong suốt cuộc đời cách mạng của mình (như trong bài 'Đêm nay Bác không ngủ' học ở lớp 6).
4. Bài Rằm tháng giêng mở ra không gian bát ngát của trời đầy trăng trong đêm Nguyên tiêu. Trăng lấp lánh sáng khắp không gian, làm cho sông, nước, trời hòa quyện vào nhau và tràn ngập sắc xuân:
Ba từ 'xuân' liên tiếp trong câu thơ thể hiện sức sống tràn đầy. Nghệ sĩ tài ba đã tạo ra hình ảnh sống động: dường như sông, nước, trời đã kết nối với nhau, không có ranh giới, không có sự phân biệt. Bởi trăng chiếu sáng quá mạnh mẽ, tất cả
đều được tán vào ánh trăng, mất tích trong ánh trăng. Không gian trở nên rộng lớn, bao la và năng lượng của mùa xuân tràn ngập trong bức tranh trời đầy trăng khi trở về: Đêm xuống, bát ngát trăng chiếu sáng thuyền đầy ngân ngấn.
5. Bài Nguyên tiêu đưa ta nhớ đến câu thơ trong Phong Kiều dạ bạc:
- Trương Kế viết: Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền.
- Bác Hồ viết: Dạ bán quy lai nguyệt đầy thuyền.
(Hãy so sánh hai câu thơ để nhận ra điểm tương đồng và khác biệt).
6. Hai tác phẩm thơ ra đời trong những thời kỳ khó khăn của cuộc chiến chống thực dân Pháp, tuy nhiên, phản ánh tinh thần lạc quan, phóng khoáng và tâm hồn vững vàng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đặc biệt, bài Nguyên tiêu được sáng tác sau chiến thắng thu đông 1947 tại Việt Bắc, tinh thần lạc quan được thể hiện rõ trong sự tươi trẻ của bài thơ và đặc biệt là trong hình ảnh Bác Hồ thoải mái, tràn ngập sức sống trên con thuyền trăng sáng.
7. Cả hai tác phẩm mô tả về cảnh trăng tại chiến khu Việt Bắc. Mỗi bài thơ mang đến một vẻ đẹp độc đáo:
- Cảnh khuya chiếu sáng trong rừng tối, ánh trăng lồng vào bóng cây, tạo nên hình ảnh hoa cây lung linh, huyền bí và ấm áp như tình người.
- Nguyên tiêu lấp lánh trên sông, chiếu sáng trên bầu trời, làm cho không gian trở nên bát ngát và tràn đầy sắc xuân.
II. BÀI TẬP
Các em thực hiện hai bài tập theo hướng dẫn trong Sách Giáo Khoa.
Hết rồi, kết thúc cuộc hành trình
Phò giá về kinh là một bài học ấn tượng từ Bài 5 trong chương trình học theo sách giáo trình Ngữ Văn 7. Để hiểu sâu hơn về nội dung, học sinh cần chuẩn bị cho bài học Phò giá về kinh, đọc kỹ nội dung và thực hiện các câu hỏi được đặt ra trong sách giáo trình.
