Sỏi thận: Nguyên nhân, triệu chứng và cách chẩn đoán

1. Sỏi thận là gì?

Sỏi thận là một bệnh lý khi nồng độ chất khoáng và muối trong nước tiểu tăng cao, làm cho chúng lắng đọng trong thận và đường tiểu. Các chất này thường kết tinh lại thành tinh thể muối khoáng giống như hạt sỏi (chủ yếu là tinh thể canxi).

Viên sỏi nhỏ sẽ được loại bỏ ra khỏi cơ thể thông qua nước tiểu mà không gây ra cảm giác đau đớn. Tuy nhiên, sỏi thận lớn có thể gây ra cảm giác đau đớn khi chúng di chuyển xuống niệu quản và bàng quang, gây tổn thương cho đường tiết niệu. Khi sỏi thận gây tắc nghẽn, có thể ảnh hưởng đến dây thần kinh thận và gây đau đớn cho bệnh nhân. Nhiều trường hợp tắc nước tiểu có thể gây viêm nhiễm. Sỏi thận là một trong những nguyên nhân chính gây ra tình trạng suy thận.

Theo khảo sát, tỷ lệ mắc bệnh trước 70 tuổi ở nam giới khoảng 10%, nữ giới khoảng 5%. Có nguy cơ tái phát bệnh ở những người đã từng mắc trước đó.

2. Các loại sỏi thận phổ biến

Dưới đây là một số loại sỏi thận thường gặp:

• Sỏi canxi: Phổ biến nhiều, có khả năng tái phát cao, thường gặp ở nam giới từ 20 - 30 tuổi. Khi canxi kết hợp với các gốc oxalat, carbonat, phosphat tạo thành tinh thể lắng đọng thành sỏi thận.

• Sỏi cystin: thường gặp ở bệnh nhân rối loạn cystin niệu di truyền.

• Sỏi phosphat: chủ yếu là sỏi amoni magie photphat kích thước lớn, gây nhiễm khuẩn proteus niệu.

• Sỏi axit uric: thường gặp ở nam giới, khi axit uric trong cơ thể rối loạn chuyển hóa có thể do bệnh gout.

• Sỏi struvite: gặp chủ yếu ở nữ giới, do tắc nghẽn đường tiết niệu gây nhiễm khuẩn.

Canxi oxalat là kết hợp giữa canxi và oxalat lắng đọng thành tinh thể

3. Nguyên nhân gây mắc bệnh 

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng mắc bệnh sỏi thận, nhưng chủ yếu là do thói quen sinh hoạt. Dưới đây là một số nguyên nhân tiêu biểu dẫn đến tình trạng trên:

• Thói quen uống ít nước dẫn đến cơ thể thiếu nước, giảm khả năng lọc của thận, nước tiểu đặc chứa nhiều muối khoáng, dễ tạo thành sỏi thận.

• Chế độ ăn uống không cân đối: tiêu thụ nhiều chất béo, muối và thức ăn giàu ion muối như cần tây, rau xanh, cải,… tăng nguy cơ mắc bệnh sỏi thận.

• Nhịn tiểu kéo dài dẫn đến tích tụ nước tiểu trong bàng quang, gây thúc đẩy hình thành sỏi thận.

• Cơ thể có vấn đề về đường tiết niệu từ bẩm sinh gây nghẽn.

• Nhiễm trùng đường tiểu và sinh dục do không duy trì vệ sinh đúng cách tăng nguy cơ mắc bệnh sỏi thận.

• Sử dụng thuốc lợi tiểu, thiazid,… có thể góp phần gây ra sỏi thận.

• Chấn thương nặng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh sỏi thận.

Với những nguyên nhân trên, biểu hiện của sỏi thận là điều được quan tâm.

4. Biểu hiện của sỏi thận

Bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng nhưng có thể nhận biết qua các dấu hiệu dưới đây.

Đau bụng và thắt lưng

Con đau từ lưng xuống phía dưới sườn rồi trải dài xuống xương chậu và kết thúc ở bụng dưới. Đây là dấu hiệu của sỏi thận di chuyển gây ra sự ma sát tổn thương đường tiết niệu.

Đau lưng - biểu hiện của bệnh sỏi thận

Khó tiểu và tiểu đau

Bệnh nhân gặp khó khăn khi đi tiểu, thường làm tiểu đau do sỏi thận gây ra cảm giác đau và viêm nhiễm.

Tiểu ra máu

Đây là biểu hiện của sự tổn thương đường tiết niệu khi sỏi thận di chuyển cọ xát.

Nước tiểu pha cặn hoặc có màu bất thường

Nước tiểu pha lẫn cặn do chất cặn lắng đọng được thải ra và thường không có mùi. Màu nước tiểu bất thường là dấu hiệu của viêm nhiễm đường tiết niệu do cọ xát gây ra.

Tiểu dắt và tiểu rắt

Phổ biến khi lượng nước tiểu ít và tiểu nhiều lần do sỏi di chuyển xuống niệu quản và bàng quang gây tắc nghẽn đường nước tiểu.

Biểu hiện tiểu rắt, tiểu dắt khi mắc bệnh sỏi thận

Buồn nôn hoặc nôn mửa 

Sỏi thận ảnh hưởng tới hệ tiêu hóa và dây thần kinh bụng gây ra dạ dày khó chịu, co thắt gây ra tình trạng buồn nôn hoặc nôn mửa.

Thường bị sốt và cảm thấy lạnh lẽo

Đây là dấu hiệu của việc bị nhiễm trùng trong đường tiểu. Do tình trạng sỏi thận gây ra, làm cho cơ thể bị sốt và cảm thấy lạnh lẽo.

Không thể đi tiểu

Đây là biểu hiện của việc sỏi thận gây ra tắc nghẽn trong thận, khiến cho quá trình đi tiểu trở nên không thể thực hiện được. Trong trường hợp này, việc thăm khám và tuân thủ lời khuyên của bác sĩ là cần thiết để giải quyết vấn đề và bảo vệ sức khỏe.

5. Phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh

Phương pháp chẩn đoán bệnh

Áp dụng các phương pháp hỗ trợ để giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh một cách nhanh chóng và chính xác.

Dưới đây là một số phương pháp được sử dụng để chẩn đoán:

• Chụp CT hệ tiết niệu và chụp CT thận để chẩn đoán bệnh sỏi thận cũng như các tổn thương do sỏi thận gây ra. Đây là phương pháp mà Bệnh viện Mytour sử dụng để chẩn đoán bệnh một cách nhanh chóng.

• Hoặc có thể sử dụng siêu âm ổ bụng để phát hiện các tổn thương khác như bàng quang, niệu quản,…

Phương pháp điều trị bệnh

Đối với từng tình huống và kích thước của sỏi thận, các phương pháp điều trị được áp dụng khác nhau.

• Đối với sỏi nhỏ và được phát hiện sớm, có thể sử dụng phương pháp điều trị nội khoa, bằng cách sử dụng thuốc để giúp đào thải sỏi. Đây là một phương pháp an toàn và có hiệu quả cao,… 

• Đối với những trường hợp nặng, khi sỏi quá lớn gây tắc đường tiết niệu, bệnh nhân nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và có thể phải thực hiện phương pháp điều trị ngoại khoa.

Ngoài ra, việc điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt cũng rất quan trọng. Bằng cách uống nước đủ lượng, tập thể dục thường xuyên và không nên kiềm chế việc đi tiểu, có thể kích thích sỏi được loại bỏ khỏi cơ thể. Đồng thời, cần theo dõi và kiểm tra định kỳ để đánh giá kích thước và vị trí của sỏi thận, cũng như đánh giá hiệu quả của các phương pháp đã áp dụng. Trong những trường hợp sỏi thận quá lớn hoặc gặp tình trạng viêm nhiễm, phẫu thuật có thể được bác sĩ khuyến nghị để điều trị.

Chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý