Buzz
Mỗi câu chuyện của Nguyễn Ngọc Tư đều khiến tôi cảm thấy buồn, có một loại buồn lạ lùng. Những phần buồn nhất trong truyện chảy rất chậm trên trang giấy, đậm đà và đong đầy. Tư chỉ kể theo cách mạch lạc, chứ không bao giờ dùng dấu phẩy, tôi đọc xong thì bị làm bừa một phần tâm hồn.
Nguyễn Ngọc Tư không bao giờ tâm sự buồn cho ai, không bao giờ cảm thấy tội lỗi về ai cả, nhưng khi cô xuất hiện giữa cuộc sống của họ, cô chỉ là một người ghi chép, chỉ vậy thôi. Nhưng những điều cô ghi chép ra, súc tích, sắc bén, nặng nề và luôn đầy hình ảnh. Tư không bao giờ nói với ai rằng chị Hoài lấy phải người mình không yêu nên cảm thấy đau lòng, Tư chỉ kể về những vết thương trên mắt chị, kể về những buổi chị đi chợ về đứng ngây người trước nhà người cũ. Tư cũng không bao giờ nói rằng anh Hết đáng thương vì phải nhìn người con gái mình yêu thương lấy người đàn ông khác, Tư chỉ kể về anh đánh cờ, đưa chốt qua sông mà rơi nước mắt. Tư chỉ ghi lại câu nói của anh như thế này: 'Ừ, vì tao yêu con chốt. Qua sông là không mong về'. Đọc mà thấy thương đến tận đáy lòng. Nhiều từ Tư viết, mỗi lần đọc qua, mỗi lần nhớ lại, nước mắt tôi lại cay đắng.
Đôi khi tôi tự hỏi lòng của cô Tư sáng tạo từ đâu để tạo ra những trò đùa và sự thay đổi độc đáo như vậy. Quyển Sông của Tư cũng là một sự kết hợp của những khía cạnh cuộc sống như vậy, khác biệt duy chỉ là những khía cạnh đó không phải là rời rạc, từ lớn đến nhỏ, mọi khía cạnh đều kết nối với một dòng sông và một con người bỏ mình vào dòng sông đó.
Câu chuyện bắt đầu khi Ân, một nhà báo trẻ, sau khi trải qua tổn thương lớn vì người yêu đồng tính lấy chồng, quyết định đi ngược dòng sông Di cùng hai người bạn không quen biết trước đó, để thực hiện một chuyến du lịch khám phá. Ân trốn tránh cuộc sống bằng cách chọn một dòng sông để tự do trôi chảy. Cuộc hành trình của anh với những gì anh chứng kiến, trải nghiệm đã kết hợp lẫn nhau với những gì anh chôn vùi từ quá khứ. Tất cả đều trôi đi và câu chuyện cũng trôi theo đó.
ẢO
Sông Di. Một con sông hoàn toàn bắt nguồn từ trí tưởng tượng, ngay cả tên của nó cũng được lấy từ một vùng đất kì lạ nào đó. Khi tâm trạng của Ân bắt đầu lạc trôi trên dòng sông, cũng là lúc nhiều câu chuyện xen kẽ giữa thực tế và tưởng tượng chảy qua mắt, đôi khi chưa kịp hiểu được một người thì đã phải đau lòng cho một người khác. Và mọi câu chuyện đều bắt đầu bằng các tên địa danh, tên dân tộc, tên lễ hội nghe lạ kỳ, lạ mắt hoặc như từ một vùng đất huyền bí nào đó: Mù Sa, Tầm Sương, Vĩnh Thuyên,... Sau đó, những cái tên đó mở ra những tưởng tượng, kích thích người đọc bằng khói mơ, sương mộng.
Sự tưởng tượng phong phú, với những hình ảnh quá mơ mộng hoặc khiến Sông của Tư như say men. Ma mị như bức tượng của người con gái cuối cùng của dân tộc Ủ với đôi môi nhuộm đỏ bằng máu hận của người cha, đàn ông mất ngủ còn đàn bà mất mạng vì nó. Ảo như cô gái có khả năng phát hiện ra ốc quý vì nghe được tiếng chúng hát. Cô gái sẽ mất khả năng đó nếu tiếp xúc với bất kì ai, người yêu cô biết sự thật đó và người yêu cô cũng biết anh cần làm giàu bằng những con ốc đó. Thơ như vậy, giả như vậy, nhưng đọc không phải để trầm trồ, đọc không phải để ngạc nhiên, nghi hoặc, mà cũng không biết đọc để làm gì nữa. Vì lỡ đọc rồi lặng luôn, lỡ đọc rồi trôi luôn, say mèm vì chữ, cõi lòng ướt nhẹp vì chữ để rồi dấy lên chút hoan hỉ vì biết lật trang sau vẫn còn chữ.
THỰC
Nhưng khói mơ vẫn làm cay mắt, sương mộng vẫn làm lạnh lòng. Ảo vẫn phải chịu đựng những gánh nặng của thực tại. Sông Di xuất phát từ tưởng tượng nhưng không thể tránh khỏi sự phiêu lưu của hiện thực, cũng phải trải qua những vùng đất khô cằn, trần trụi và xa xôi bởi thực tại. Tôi rất ấn tượng với cách Tư tưởng tượng này.
Tại bờ nguồn, những mảnh đất, những căn nhà, thậm chí cả những lùm rừng, ngôi đền đột nhiên bị cuốn trôi xuống sông, hấp hối rồi lặng lẽ chìm dần, người bên bờ nhìn theo người trên sóng vươn tới đỉnh dừa, vẫy tay từ xa cho đến khi cái đỉnh dừa ấy cũng tan biến vào lòng sông… Càng đi xa, có vẻ như sẽ gặp những người già trở về để hội 'tắm lu' để hồi tưởng lại những kỷ niệm xưa, nhưng khi đến nơi, họ sẽ hụt hẫng khi thấy hội đó đã biến mất, một bãi trống trải giờ đã trở thành nơi xây dựng các khách sạn cao tầng, trung tâm thương mại đông đúc, còn hội đó, nghe nói đã 'di cư' sang quảng trường.
Mang theo những suy tư, hoài niệm lên đỉnh nguồn sẽ gặp người dân tộc Dao vì lợi ích cá nhân, dần mất mát cho một tộc người lớn hơn từ những vật dụng lạ lẫm như lá khô, đĩa đến những cây gỗ quý giá cho đến cột nhà của ngôi nhà sàn linh thiêng, rồi từ một thời kỳ phồn thịnh tan rã thành một cộng đồng nghèo khổ, nghèo đến mức phải bán con cái để kiếm sống qua ngày… Tất cả đều là hình ảnh của những điều đã từng thấy, có lẽ đã từng thờ ơ, không chú ý ngoài đời thực. Có thể vì chịu không nổi những thử thách, sự lộn xộn của cuộc sống nên Tư mới đưa ta lên sông ảo, nơi không gặp nỗi phiền muộn, tiếng thở dài cũng không còn bối rối.
' VÀ NHỮNG BIẾN ĐỘNG… '
Nếu bạn yêu thích một câu chuyện đầy màu sắc, nếu bạn muốn khám phá bí ẩn, thưởng thức một cách mãnh liệt và cảm nhận sự vui mừng, thì có lẽ bạn sẽ bị choáng ngợp giữa chừng khi đọc Sông. Mặc dù Sông bắt đầu bằng những điều mơ hồ, nhưng theo dõi theo dòng sông đó, bạn sẽ nhận ra cuối cùng không có gì ngoài những thay đổi không ngừng.
Một Ân với một câu chuyện tình dang dở, yêu đương vẫn còn chất đắng và tuyệt vọng trong lòng, quyết định biến mất vào dòng sông, chỉ để va vào những vô vọng khác. Một Bối thiếu tình thương, tìm cách biến mất để chờ đợi người đi tìm kiếm mình, hy vọng rằng vẫn còn ai đó trên thế giới nhớ đến mình. Một Xu chai chịu đựng nỗi đau từ khi còn nhỏ, bây giờ sống cuộc đời trống rỗng, đầy mê hoặc nhưng cuối cùng lại phải chịu cảm giác trống trải vô vị. Một cô gái viết văn sống tự do, tận hưởng mọi niềm vui một cách tự do, nhưng cuối cùng lại phải đối mặt với sự khốn khổ khi cuộc sống quay lưng, và cô phải đối mặt với sự kiệt sức vì bỏ lỡ giấc ngủ.
Mọi thứ đều biến đổi, đều trốn chạy khỏi sự thức tỉnh. Những tin nhắn nhung nhớ từ người yêu cũ, Ân đọc từng dòng nhưng vẫn thấy cô ấy vô tâm, vì cô không mong đợi điều đó. Những cuộc gọi thường xuyên từ mẹ, kể về mẹ, kể về những gì mẹ đã làm cho Ân, kể về những gì mẹ muốn Ân làm cho mẹ. Nhưng mỗi câu chuyện kết thúc bằng một dấu chấm, không còn câu hỏi nào để mẹ hỏi Ân: 'Con có khỏe không?'
Không ai hỏi ai những câu như vậy trong câu chuyện, cũng không ai dám động viên hoặc làm điều gì để giúp đỡ, có lẽ vì mỗi người, dù bề ngoài có tỏ ra sáng sủa đến đâu, thì bên trong họ đã hỏng hóc quá nhiều. Còn chúng ta, không phải là kẻ tàn nhẫn, không phải là người đã gây tổn thương, nhưng cũng không đủ can đảm để mơ mộng về một tương lai tốt đẹp hơn cho họ. Có phải là sông Di, có phải là từ ngôn từ ảo, hoặc là sự tỉnh táo từ bên trong, chúng ta nhận ra chính mình là ai trong những mảnh đời trôi nổi trên dòng sông kia?
