Soulbound Token có thể là định mệnh của quản trị phi tập trung?

Gần đây, nhà sáng lập Ethereum Vitalik Buterin đã đưa ra khái niệm 'soulbound token' và đề xuất rằng nó có thể trở thành một cách thức quản trị tiềm năng trong tương lai.

Tài chính phi tập trung so với Quản trị phi tập trung

Từ khi DeFi xuất hiện, chúng ta thường nghĩ rằng nó có quản trị phi tập trung. Nhưng liệu điều này có đúng không?

Quản trị phi tập trung mô tả cách quản lý không tập trung vào cá nhân hoặc một nhóm nhỏ, mà là để cộng đồng quyết định. Ví dụ, trong DeFi, các giao thức thường sử dụng DAO để người dùng biểu quyết các vấn đề quan trọng, không phụ thuộc vào nhóm tạo ra giao thức.

Nhờ DAO, DeFi và thị trường tiền điện tử nói chung đang hướng tới một mục tiêu cao hơn, thay thế các tổ chức tài chính truyền thống.

Mặc dù chưa đạt được lý tưởng đó, quản trị phi tập trung trong DeFi đã tạo ra một mô hình mới, thúc đẩy sự phát triển của tiền điện tử.

Từ mùa hè DeFi năm 2020, nhiều giao thức sử dụng DAO quản trị đã ra đời, dẫn đầu các xu hướng trong lĩnh vực như Uniswap DAO, AAVE DAO, Curve DAO và Synthetix DAO.

Quản trị phi tập trung thực sự 'phi tập trung' như thế nào?

Lý tưởng là như vậy, nhưng không có mô hình nào không có điểm yếu. Vấn đề của DeGov đến từ chính khái niệm 'phi tập trung' của nó. Một ví dụ gần đây là đề xuất Terra 2.0. Mặc dù nhiều người dùng không muốn fork chain mới, quyền quyết định nằm trong tay validator - những người giữ phần lớn LUNA.

Vậy câu hỏi là:

Quản trị phi tập trung thực sự 'phi tập trung' như chúng ta vẫn tưởng tượng hay không?

Để trả lời câu hỏi này, Vitalik Buterin - cha đẻ của Ethereum - đã viết một bài dài nêu ra những yếu tố không hề 'phi tập trung' trong cách DAO hoạt động.

“Quản trị phi tập trung là cần thiết, nhưng việc sử dụng bỏ phiếu bằng coin tiềm ẩn nhiều rủi ro mà chúng ta có thể đã hoặc chưa nhận ra. Điều quan trọng là phải thay đổi hoặc thay thế phương thức bỏ phiếu bằng coin.”

Tính quan trọng của token quản trị

Trong DeGov, người dùng có thể biểu quyết cho các quyết định quan trọng của giao thức bằng cách bỏ phiếu. Số phiếu càng nhiều thì ảnh hưởng càng lớn. Quyết định nào nhận được nhiều phiếu bầu hơn sẽ chiến thắng.

Việc bỏ phiếu này là một trong những công dụng quan trọng nhất của token quản trị trong giao thức.

Hãy xem cách bỏ phiếu trong Uniswap DAO với token quản trị là UNI:

Một người dùng Uniswap muốn đề xuất ý kiến cho giao thức, phải nắm giữ UNI. Để đề xuất được xem xét, cần có ít nhất 25.000 UNI vote yes. Nếu không đạt đủ vote, đề xuất sẽ bị loại ngay từ vòng đầu tiên.

Đến vòng 2, đề xuất cần ít nhất 50.000 UNI vote để tiến vào vòng tiếp theo.

Trong các DAO như AAVE DAO hay Curve DAO, token quản trị cũng yêu cầu người dùng stake và lock một số lượng CRV hoặc AAVE nhất định để tham gia bầu chọn.

Rào cản của quản trị phi tập trung

Một người hoặc một nhóm người nếu nắm giữ đủ lượng token quản trị sẽ có thể chi phối toàn bộ giao thức.

1. Khó khăn đối với người dùng cá nhân

Người dùng cá nhân gặp khó khăn khi sở hữu lượng lớn UNI để tham gia biểu quyết. Không ai muốn lock nhiều AAVE hoặc CRV thay vì sử dụng chúng cho giao dịch hoặc cho vay.

Tuy nhiên, có nhiều giải pháp như stake token vào các pool lớn. Điều này giống như việc công dân bầu các 'đại biểu' tham gia biểu quyết thay cho mình.

Dù vậy, quyền quản trị vẫn nằm trong tay các pool lớn do ngày càng thu hút token từ người dùng nhỏ lẻ.

2. Lợi ích của người cầm quyền

Tương tự như các 'Nhóm lợi ích' trong chính trị, DeGov cũng có những nhóm lợi ích chi phối giao thức. Để đề xuất của họ được thông qua, các pool có thể tăng lãi suất staking hoặc cung cấp nhiều lợi ích hơn cho người tham gia. Điều này cũng giống như việc 'mua bình chọn'.

Và điều này phổ biến đến mức có cụm từ dành riêng cho nó trong DeFi - Chiến tranh thanh khoản. Một ví dụ nổi tiếng là Cuộc chiến thanh khoản trên Curve. Để hiểu rõ hơn về sự kiện này, bạn có thể nghe tại: Thảo luận DeFi ep.27: Cuộc chiến thanh khoản trên Curve - từ khóa bí ẩn đằng sau sự tăng giá của CRV.

Một mặt trái khác của bỏ phiếu bằng token quản trị là:

Không cần quan tâm ai bạn là, chỉ cần bạn nắm giữ đủ token để tham gia bỏ phiếu.

Việc các staking pool, validator nắm giữ số lượng lớn token để chi phối giao thức không nguy hiểm bằng việc có những 'sói gian ác' trong số những người có quyền quyết định - họ không muốn giao thức phát triển mà chỉ muốn tấn công và chiếm đoạt tài sản của mọi người.

Mytour đã viết về các rào cản hiện nay của DAO. Để biết thêm chi tiết, bạn có thể đọc tại: DAO là tương lai? Những rào cản nào cần vượt qua để giúp các tổ chức DAO phát triển mạnh mẽ?

Soulbound Token - giải pháp hay không?

Vitalik Buterin đã đề xuất một số giải pháp để làm cho việc bỏ phiếu trở nên phi tập trung hơn, trong đó có 'Soulbound Token'.

Soulbound Token là gì?

Soulbound Token, hay còn gọi là Soulbound NFT, lấy cảm hứng từ tính năng 'Soulbound' của các vật phẩm trong trò chơi World of Warcraft.

Trong World of Warcraft, vật phẩm có tính năng soulbound sẽ không thể giao dịch được nữa và chỉ gắn chặt với người sở hữu. Tương tự, người dùng nắm giữ soulbound token không thể chuyển nhượng cho người khác. Điều này làm cho token đóng vai trò định danh và chứng minh quyền sở hữu là do hoạt động được công nhận, chứ không phải mua bán từ người khác.

Vitalik Buterin từng kể về việc trò chơi World of Warcraft đã thúc đẩy anh đến lý tưởng phi tập trung của tiền mã hóa. Blizzard từng xóa bỏ một tính năng mà anh rất thích, gây ra sự thất vọng lớn cho anh.

“Tôi sinh ra ở Nga vào năm 1994 và chuyển đến Canada vào năm 2000, nơi tôi đi học. Tôi từng rất hạnh phúc khi được chơi trò World of Warcraft từ năm 2007 đến 2010, nhưng đến một ngày Blizzard quyết định bỏ tính damage cho bùa phép Siphon Life của nhân vật warlock yêu thích của tôi. Hôm đó tôi đã khóc đến tận lúc ngủ đi và nhận ra nỗi kinh hoàng mà các dịch vụ tập trung mang lại. Tôi đã quyết định bỏ game ngay sau đó.”

Giải pháp cho quản trị phi tập trung

Theo đó, Vitalik đề xuất sử dụng soulbound token thay thế cho các token quản trị hiện tại.

Nhà sáng lập Ethereum đề xuất thay vì sử dụng mô hình DAO ưa thích cho các nhà đầu tư lớn sở hữu số lượng lớn token quản trị, chúng ta nên sử dụng soulbound token để bỏ phiếu. Điều này có thể giúp hạn chế việc các nhóm staking thu thập token từ người dùng khác – vì soulbound token không thể giao dịch.

Cuối cùng, Vitalik ủng hộ mô hình quản trị hiện tại của Optimism – một dự án Layer-2 nổi tiếng với đợt airdrop OP mới đây.

Một ví dụ: Optimism

Như đã được trình bày trong bài viết Những điều quan trọng cần biết về Optimism Collective, dự án này áp dụng mô hình quản trị “hai thực thể” gồm “Token House” và “Citizens House”.

• Token House: người nắm giữ token OP có thể tham gia vào quá trình bỏ phiếu quản trị về các vấn đề như nâng cấp giao thức, ủng hộ dự án khác trên Optimism… Token House hoạt động tương tự như Uniswap DAO hiện nay – tập trung vào số lượng phiếu bầu dưới dạng token quản trị.
• Citizens House: tham gia vào quản trị về việc phân bổ vốn cho giao thức, quá trình retroactive,… gồm những người nắm giữ soulbound token gọi là Citizenship. Chứng minh đại diện cho quyền quản trị này không thể chuyển nhượng, nhằm ngăn chặn vấn đề cá voi thu thập token.

Tuy nhiên, như đã nêu từ đầu bài viết, không có giải pháp nào là tuyệt đối. Soulbound token mang lại lợi ích trong quản trị hơn mô hình token quản trị hiện tại, nhưng cũng đi kèm với nhược điểm. Hãy tưởng tượng nếu ví nắm giữ soulbound token bị hack, thì “chứng minh nhân dân” này cũng sẽ phải đổi chủ.

Ngoài ra, vì chưa có nhiều ứng dụng thực tiễn của soulbound token, nên một số nhược điểm tiềm ẩn cũng có thể chưa được phát hiện.

Bạn nghĩ sao, liệu Soulbound Token có phải là tương lai của quản trị phi tập trung hay không?

Jane