Stan Lee

Stan Lee (28 tháng 12 năm 1922 - 12 tháng 11 năm 2018) tên thật là Stanley Martin Lieber. Ông là một nhà văn, họa sĩ, biên tập viên, nhà sản xuất, người dẫn chương trình và diễn viên người Mỹ, nổi bật với vai trò chủ tịch hội đồng quản trị của Marvel Comics.

Ông đã hợp tác với nhiều họa sĩ, đặc biệt là Jack Kirby và Steve Ditko, và đồng sáng tạo các nhân vật truyện tranh nổi tiếng như Người Nhện, Hulk, nhóm Fantastic Four, Người Sắt, Thor, X-men và nhiều nhân vật khác, xây dựng một vũ trụ siêu anh hùng phong phú và phức tạp trong truyện tranh. Lee đã có vai trò quan trọng trong việc biến Marvel Comics từ một công ty nhỏ thành một tập đoàn đa phương tiện lớn. Sau khi nghỉ hưu vào năm 1990, ông trở thành một biểu tượng của công ty, thường xuyên xuất hiện trong các bộ phim điện ảnh dựa trên các nhân vật của Marvel.

Với những cống hiến của mình, Lee đã được trao giải thưởng Will Eisner Award vào năm 1994 và Harvey Award vào năm 1995. Ông cũng nhận Huân chương Nghệ thuật Quốc gia vào năm 2005. Ngày 12/11/2018, ông qua đời ở tuổi 95 do sức khỏe suy yếu do viêm phổi và giảm thị lực trong thời gian gần đây.

Tiểu sử

Stanley Martin Lieber được sinh ra ở thành phố New York vào ngày 28/12/1922 trong một gia đình Do Thái nhập cư từ Romania. Ông là con trai của Jack Lieber và Celia. Cha ông làm nghề thợ may quần áo, nhưng công việc không ổn định sau cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới, và gia đình buộc phải chuyển lên sống tại khu Washington Avenue, Washington Heights, Manhattan. Khi Lee gần 9 tuổi, mẹ ông sinh thêm em trai là Larry Lieber. Ông đã chia sẻ vào năm 2006 rằng khi còn nhỏ, ông bị ảnh hưởng sâu sắc bởi phim ảnh và sách truyện, đặc biệt là các vai diễn anh hùng của Errol Flynn.

Lee học tại trường trung học DeWitt Clinton. Khi còn trẻ, ông rất đam mê viết lách và mơ ước một ngày có thể tạo ra những tác phẩm vĩ đại. Ông đã thử nhiều công việc khác nhau như viết cáo phó cho một tờ báo, giao bánh sandwich, làm việc tại nhà máy may, và chỉ dẫn chỗ ngồi tại nhà hát. Ông tốt nghiệp trung học sớm, vào tuổi 16.

Sự nghiệp

Khởi đầu

Nhờ sự hỗ trợ của người chú Robbie Solomon, Stan Lee được nhận vào làm phụ tá tại tờ Timely Comics - một chi nhánh của công ty Atlas Comics thuộc sở hữu của Martin Goodman, công ty sau này đổi tên thành Marvel Comics vào năm 1960. Vì là cháu của vợ Goodman, ông được Joe Simon, chủ bút của tờ Timely, chính thức nhận vào làm việc.

Lúc mới bắt đầu, công việc của ông khá đơn điệu. 'Ngày xưa, các họa sĩ trước khi bắt đầu vẽ phải bơm mực, nhiệm vụ của tôi là đảm bảo lọ mực luôn đầy' - Lee nhớ lại. 'Tôi còn phải đi lấy đồ ăn cho mọi người; đóng dấu biên tập; và xóa những nét bút chì trên các trang truyện.' Với ước mơ trở thành nhà văn, Stanley Lieber đã viết tác phẩm truyện tranh đầu tay của mình: 'Captain America - Cuộc trả thù những kẻ phản bội' xuất hiện trong số Captain America Comics#3 (5/1941) và dùng bút danh 'Stan Lee' - tên mà sau này trở thành tên chính thức của ông. Trong tập truyện này, chiếc khiên của Captain America lần đầu tiên được giới thiệu, và từ đó trở thành biểu tượng nổi bật của siêu anh hùng này.

Lee đã dần thoát khỏi vai trò chân sai vặt để trở thành một họa sĩ truyện tranh thực thụ với tác phẩm ''Headline' Hunter, Foreign Correspondent'. Siêu anh hùng đầu tiên mà ông sáng tạo là Destroyer trong Mystic Comics #6 (8/1941), và trong cùng khoảng thời gian, ông cũng tạo ra hai nhân vật khác là Jack Frost trong USA Comics #1 (8/1941) và Father Time trong Captain America Comics #6 (8/1941).

Khi Simon và Jack Kirby rời công ty, Goodman đã giao cho Lee vai trò chủ bút tạm thời. Nhờ sự nỗ lực không ngừng, Lee đã được chính thức bổ nhiệm làm chủ bút và đồng thời đảm nhiệm luôn công việc mỹ thuật.

Ông kết hôn với Joan Clayton Boocock vào năm 1947, và vào năm 1949, họ chuyển đến sống tại một ngôi nhà 2 tầng, 3 phòng ngủ ở 1084 West Broadway, New York, nơi họ sinh sống đến năm 1952. Trong thời gian này, họ có một cô con gái tên là Joan Celia 'J.C.' Lee (1950) và một đứa con trai nữa (1953), nhưng tiếc rằng đứa con thứ hai đã qua đời chỉ sau 3 ngày sinh. Sau đó, Lee mua một ngôi nhà mới ở 226 Richards Lane, New York, và sống ở đó từ năm 1953 đến 1980.

Vào giữa những năm 1950, Lee đã viết rất nhiều thể loại truyện khác nhau như hành động, lãng mạn, miền Tây, khoa học viễn tưởng và kinh dị. Trong thời gian này, ông đã thành lập nhóm Dan DeCarlo để cung cấp thông tin cho tờ báo My Friend Irma. Cuối thập kỷ, Lee cảm thấy thiếu cảm hứng với công việc và có ý định từ bỏ sự nghiệp.

Cuộc Cách mạng Marvel

Vào cuối những năm 1950, Julius Schwartz, biên tập viên của DC Comics, đã hồi sinh hình tượng siêu anh hùng và đạt được thành công lớn với phiên bản truyện của nhân vật Flash, sau đó là nhóm Liên Minh Công Lý của Mỹ (Justice League of America). Để đáp trả, Martin Goodman yêu cầu Lee sáng tạo một nhóm siêu anh hùng mới. Vợ Lee khuyên ông nên thử nghiệm theo cách mình muốn vì ông đã có ý định từ bỏ sự nghiệp và không còn gì để mất.

Lee đã lắng nghe lời khuyên của vợ, và tạo ra những nhân vật siêu anh hùng không còn hoàn hảo như trước đây, mà giống như con người hơn, thay đổi quan niệm rằng siêu anh hùng chỉ dành cho trẻ em. Trước đó, siêu anh hùng trong truyện tranh đều là những nhân vật hoàn hảo, không có khuyết điểm. Lee đã tạo ra một hệ thống nhân vật siêu anh hùng phức tạp, có thể xấu tính, hay u sầu, tự cao tự đại, phải vật lộn với chính bản thân, lo lắng về hóa đơn hàng tháng, gây ấn tượng với bạn gái, cảm thấy chán nản hoặc thậm chí bị ốm đau.

Nhóm siêu anh hùng đầu tiên mà Lee và họa sĩ Jack Kirby tạo ra là Fantastic Four. Sự thành công của nhóm đã dẫn đến việc Lee và các cộng sự tại Marvel giới thiệu hàng loạt tập truyện mới. Ông cùng Jack Kirby sáng tạo ra các nhân vật Thor, Hulk, Iron Man và nhóm X-Men; cùng Bill Everett tạo ra Daredevil; cùng Steve Ditko tạo ra Doctor Strange và nhân vật thành công nhất trong lịch sử Marvel: Người Nhện. Tất cả các nhân vật này đều tồn tại trong vũ trụ Marvel riêng biệt. Lee và Kirby đã tập hợp nhiều nhân vật mới vào nhóm The Avengers và hồi sinh các nhân vật từ thập kỷ 40 như Captain America, Sub-Mariner, Ka-zar.

Vào năm 1972, Lee ngừng việc viết truyện hàng tháng để trở thành chủ bút. Ấn bản cuối cùng của ông cho The Amazing Spider-Man là số #110 (7/1972), trong khi ấn bản cuối cùng của Fantastic Four là số #125 (9/1972).

Giai đoạn tiếp theo trong sự nghiệp

Trong các năm tiếp theo, Lee trở thành nhân vật chủ chốt và gương mặt đại diện của Marvel Comics. Ông tham gia các sự kiện truyện tranh trên toàn nước Mỹ và phát biểu tại nhiều trường đại học trong các buổi tọa đàm. Lee và John Romita Sr. chính thức phát hành tờ báo truyện tranh về Người Nhện vào ngày 3 tháng 1 năm 1977. Tác phẩm cuối cùng mà Lee hợp tác với Jack Kirby là The Silver Surfer: The Ultimate Cosmic Experience, phát hành vào năm 1978 như một phần của bộ sách Marvel Fireside Books và được xem là cuốn tiểu thuyết truyện tranh đầu tiên của Marvel. Lee và John Buscema cũng hợp tác để tạo ra ấn bản đầu tiên về nhân vật The Savage She-Hulk (5/1980), kể về một người em họ của Hulk, và viết một câu chuyện về Silver Surfer có tên là Epic Illustrated #1 (Mùa xuân năm 1980). Ông chuyển đến California vào năm 1981 để phát triển lĩnh vực phim truyền hình và điện ảnh của Marvel. Ông thường xuyên xuất hiện với vai trò cameo trong nhiều bộ phim chuyển thể từ tác phẩm của Marvel. Ông cũng thường xuyên quay lại với truyện tranh qua việc viết nhiều dự án về Silver Surfer, bao gồm một tập truyện one-shot vào năm 1982 do John Byrne vẽ, một tiểu thuyết truyện tranh có tên Ngày phán xét do John Buscema vẽ, series Parable vẽ bởi họa sĩ người Pháp Mœbius, và tác phẩm cuối cùng The Enslavers hợp tác với Keith Pollard. Lee đã được chọn làm chủ tịch công ty trong một thời gian ngắn nhưng sau đó từ chức để trở lại làm biên tập viên vì cho rằng vai trò chủ tịch quá tập trung vào con số và phân tích tài chính, điều mà ông không ưa thích.

Tài liệu tham khảo

• Lee, Stan; Mair, George (2002). Excelsior!: Cuộc sống kỳ diệu của Stan Lee. Simon & Schuster. ISBN 0743228006.
• Lee, Stan (1974). Những nguồn gốc của Marvel Comics. (Tái phát hành 1997 của Marvel Entertainment Group). Simon and Schuster. ISBN 0785105514.

Xem thêm

• McLaughlin, Jeff, biên tập. Stan Lee: Các cuộc trò chuyện (Nhà xuất bản University Press of Mississippi, 2007), ISBN 978-1-57806-985-9
• Ro, Ronin. Câu chuyện bất ngờ: Jack Kirby, Stan Lee và Cách mạng Truyện tranh Mỹ (Tái phát hành Bloomsbury USA, 2005) ISBN 1-58234-566-X
• Raphael, Jordan và Spurgeon, Tom. Stan Lee và Sự trỗi dậy và sụp đổ của Truyện tranh Mỹ (Nhà xuất bản Chicago Review Press, 2003) ISBN 1-55652-506-0

Các liên kết bên ngoài

• POW! Entertainment Lưu trữ từ ngày 17 tháng 2 năm 2011 tại Wayback Machine (trang chính thức)
• “Tiểu sử”. StanLeeWeb.com (trang fan của các cổ đông thiểu số của POW! Entertainment. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2010.
• McCave, Joseph. 'SDCC 2009: Stan Lee nói về 'Time Jumper'!' FearNet.com, ngày 27 tháng 7 năm 2009
• Framingham, Mass. 'Huyền thoại và Hành trình của Anh hùng: Những bộ phim blockbuster – Star Wars, Spider-Man kể những câu chuyện bất hủ', Daily News (ngày 5 tháng 5 năm 2002), bởi Chris Bergeron
• Lưu trữ của 'Fast Chat: Stan Lee'. Newsday, ngày 1 tháng 4 năm 2007. Phiên bản trực tuyến ngày 31 tháng 3 năm 2007.
• Stan Lee tại ComiCon ở Seattle
• Stan Lee tại Unofficial Handbook of Marvel Comics Creators
• Stan Lee trên Comic Book DB
• Stan Lee tại Internet Speculative Fiction Database
• Stan Lee trên IMDb
• Stan Lee trên Twitter

Âm thanh/video

• Ghi âm của Merry Marvel Marching Society trên Wayback Machine (lưu trữ ngày 10 tháng 12 năm 2005), bao gồm giọng nói của Stan Lee
• “Stan Lee”. (phỏng vấn video) WebOfStories.com. 10 tháng 7 năm 2024.
• Comic Geek Speak: Tập 83 – Phỏng vấn Stan Lee, ngày 12 tháng 12 năm 2005
• Mahalo Daily với Veronica Belmont: 'MD044 – Phỏng vấn Stan Lee' trên Wayback Machine (lưu trữ ngày 29 tháng 1 năm 2008), ngày 28 tháng 1 năm 2008
• Stan Lee nhận giải thưởng huyền thoại truyện tranh New York lần đầu tiên Lưu trữ ngày 10 tháng 3 năm 2012 trên Wayback Machine ngày 17 tháng 4 năm 2008
• trên YouTube, Authors@Google, 'AtGoogleTalks', ngày 18 tháng 7 năm 2008. (Video podcast)
• Conan, Neal (ngày 27 tháng 10 năm 2010). “Stan Lee, Bậc thầy của Vũ trụ Marvel”. Talk of the Nation. Đài phát thanh Quốc gia. (Phát thanh radio)