Stomatosuchus là một loài cá sấu cổ đại với thân hình lớn mạnh đã tuyệt chủng từ kỷ Phấn trắng muộn.

Trong ấn tượng của nhiều người, cá sấu, đặc biệt là cá sấu thời tiền sử, luôn được coi là loài máu lạnh và cực kỳ hung dữ. Tuy nhiên, so với những loài cá sấu thời tiền sử từng tồn tại trên Trái Đất, những loài cá sấu ngày nay có vẻ như chỉ là 'con mèo mướp'.
Vào đầu thế kỷ trước, nhà cổ sinh vật học người Đức Ernst Stromer đã thực hiện chuyến thám hiểm đến Ai Cập trước khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ. Tại Bahariya Oasis ở sa mạc Sahara, ông đã phát hiện ra những mẫu xương hóa thạch khổng lồ.

Ernst Freiherr Stromer von Reichenbach là một nhà cổ sinh vật học người Đức, ông trở nên nổi tiếng nhờ cuộc thám hiểm tới Ai Cập.

Ernst Stromer tại sa mạc Bắc Phi.
Sau khi kết thúc hành trình thám hiểm vào năm 1911, Ernst Stromer đã phát hiện ra những hóa thạch khổng lồ, trong đó có những mẫu vật dài hơn 1 mét và những hộp sọ lớn có hình dạng đặc biệt. Ông đã chuyển những mẫu hóa thạch này về Đức để nghiên cứu và trưng bày trong Bảo tàng Paläontologische München ở Munich, miền nam nước Đức.
Năm 1915, Stromer đã đặt tên cho chúng là Spinosaurus sau khi nghiên cứu hóa thạch, và đây cũng là một trong những loài khủng long ăn thịt lớn nhất từng được biết tới. Trong số những mẫu hóa thạch được phát hiện, nhà cổ sinh vật học người Đức nhận thấy có một mẫu hộp sọ không hề giống với những cái còn lại, nó có dạng phẳng và dài. Thông qua những nghiên cứu sau đó về mẫu hộp sọ này, Stromer tin rằng nó thuộc về một loài cá sấu tiền sử khổng lồ và đặt tên cho chi cá sấu này là Stomatosuchus.

Hóa thạch của cá sấu Stomatosuchus.

Hình ảnh được phục hồi từ hóa thạch của cá sấu Stomatosuchus. Tên chi của cá sấu 'Stomatosuchus' có nguồn gốc từ tiếng Latin, có nghĩa là 'cá sấu có miệng lớn' và tên đầy đủ của loài cá sấu này là Stomatosuchus inermis (S. inermis).

Stomatosuchus có lẽ là một trong những loài cá sấu kỳ lạ nhất thời cổ đại. Mặc dù chỉ tìm thấy hộp sọ, nhưng các nhà cổ sinh vật học suy đoán rằng loài cá sấu này dài hơn 10m và nặng khoảng 6 tấn. Chúng từng sống vào cuối kỷ Phấn trắng ở Ai Cập ngày nay này và sở hữu một chiếc mõm vô cùng kỳ lạ. Mõm chúng dài và phẳng, hàm trên của chúng có các răng hình nón nhưng hàm dưới thì hoàn toàn không có răng nhưng có một bộ phận giống như loài bồ nông ngày nay. Phương pháp săn mồi của chúng cũng khá kỳ lạ, chúng sẽ chờ những con mồi là các loài cá bơi ngang qua, và sau đó chúng hút cả cá và nước vào miệng rồi đẩy nước ra ngoài và hưởng thụ chiến lợi phẩm.
Khác với cá sấu Deinosuchus và cá sấu Sarcosuchus, cá sấu Stomatosuchus inermis sở hữu một khuôn mặt nhìn có vẻ khá 'ngốc nghếch'. Mũi của nó nằm trên mõm tròn và một đôi mắt mọc trên đỉnh đầu. Chúng có hai hàng răng nhỏ chỉ dài từ 2 đến 3 cm ở hàm trên. Hàm dưới cũng có thể có cùng một hàng răng nhỏ, nhưng hầu hết giới cổ sinh vật đều cho rằng hàm dưới của chúng hoàn toàn không có răng. Hàm dưới của chúng sở hữu một bộ phận có hình dáng giống với hàm dưới của loài bồ nông ngày nay. Lớp màng này là các mô cơ và da đàn hồi được hình thành trong cổ họng.

Giống như cá sấu ngày nay, cá sấu Stomatosuchus inermis có thân hình phình to, chân tay ngắn và cái đuôi dày đằng sau.

Stomatosuchus inermis sống ở miền bắc Châu Phi trong kỷ Phấn trắng sớm từ 100 triệu năm trước đến 94 triệu năm trước. Môi trường sống của chúng nằm ở giao điểm giữa đất liền và biển. Các loài động vật có chung niên đại chung sống với chúng là Dị long răng cá mập- Carcharodontosaurids, Spinosaurus, Deltadromeus,...
Mặc dù có kích thước khổng lồ, loài cá sấu này không gây nguy hại cho những động vật lớn khác. Chúng không tấn công bất ngờ như cá sấu khác mà chờ đợi các loài cá bơi ngang qua để săn mồi, sau đó hút cả cá và nước vào miệng rồi đẩy nước ra ngoài để thưởng thức thức ăn.

Dù có thân hình dài hơn 10 mét, loài cá sấu này lại rất hiền lành và dễ bị tấn công khi còn trẻ. Thiếu hàm răng sắc và sức mạnh cắn, chúng không thể chống lại khủng long ăn thịt hoặc các loài săn mồi khác, chỉ có thể lẻn xuống nước và bơi nhanh để tránh. Chỉ khi trưởng thành và phát triển đủ lớn, chúng mới an toàn.

Ngoài Stomatosuchus inermis, loài cá sấu Mourasuchus cũng có khoang hàm dưới tương tự. Đây là một loài cá sấu cổ đại sống ở Nam Mỹ, ăn bằng cách lọc thức ăn và thường nhắm tới cá. Mặc dù yếu hơn về hàm răng nhưng chúng có thể đạt đến kích thước lớn và sống chung với các loài cá sấu khác như Gryposuchus và Purussaurus.
