Sự bùng nổ của ô tô Trung Quốc trên thị trường toàn cầu: Thu hút sự chú ý của khách hàng phương Tây từ kiểu dáng đến chất lượng, khiến cho các hãng xe Mỹ và Hàn phải đối diện với thách thức lớn

Từ việc phải nhập khẩu mọi thứ và chỉ xuất khẩu được vài nghìn chiếc ô tô trong thập kỷ 1980, Trung Quốc đã vượt qua Mỹ và Hàn Quốc để trở thành quốc gia xuất khẩu xe hơi lớn thứ ba trên thế giới và sắp vượt qua vị trí thứ hai của Đức.

Sự chiếm lĩnh ngành ô tô

Khi Andreas Tatt, một giám đốc ở Canterbury, Anh, muốn mua một chiếc xe điện, anh đã chọn Polestar 2 thay vì Tesla Model 3 hoặc Porsche Taycan. Polestar 2 được sản xuất bởi Volvo phối hợp với tập đoàn mẹ Zhejiang Geely Holding Group.

“Chiếc xe này thu hút mọi ánh nhìn, từ màu sắc cho đến thương hiệu. Tôi đã từng lo lắng rằng sản phẩm từ Trung Quốc sẽ không có chất lượng, nhưng buổi lái thử đã làm tôi yên tâm với chiếc xe này”, anh Tatt chia sẻ về quyết định mua xe làm cho nhiều người ngạc nhiên.

Theo tin từ Bloomberg, việc các hãng xe Trung Quốc ngày càng thu hút nhiều khách hàng như anh Tatt đã giúp nước này xây dựng tham vọng trở thành quốc gia xuất khẩu xe hơi lớn thứ hai trên thế giới, một thành tựu có thể thay đổi cả ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.

Các số liệu từ Hiệp hội ô tô Trung Quốc (CPCA) cho thấy nước này đã tăng gấp ba lần lượng xe hơi xuất khẩu ra nước ngoài từ năm 2020, đạt hơn 2,5 triệu chiếc vào năm 2022. Con số này chỉ thấp hơn 60.000 chiếc so với quốc gia xuất khẩu xe hơi nhiều thứ hai trên thế giới hiện nay là Đức, vốn đã giảm dần lượng xe xuất khẩu trong những năm gần đây.

Mặc dù chỉ xếp thứ ba trên thế giới, nhưng Trung Quốc đã vượt qua cả Mỹ và Hàn Quốc, hai đối thủ lớn trên thị trường ô tô toàn cầu.

Hiện nay, các thương hiệu ô tô Trung Quốc đang chiếm lĩnh thị trường ở Trung Đông và Châu Mỹ Latinh. Tại Châu Âu, hầu hết các sản phẩm xe điện của Tesla được bán là sản xuất tại Trung Quốc, bên cạnh những thương hiệu khác như Volvo, MG, Dacia.

Thậm chí, dòng xe điện phổ biến nhất của BMW, iX3, cũng được sản xuất tại Trung Quốc để xuất khẩu sang Châu Âu.

Trong khi đó, các tên tuổi lớn trong ngành ô tô Trung Quốc như BYD, Nio Inc đang mở rộng mạnh mẽ tại thị trường quốc tế với các mẫu xe điện. Ở Australia, các sản phẩm xe điện của BYD đã thu hút sự chú ý lớn từ người tiêu dùng nhờ giá thành hợp lý và chất lượng đáng tin cậy.

Theo chuyên gia Xu Haidong từ Hiệp hội Sản xuất Ô tô Trung Quốc (CAAM), đây chỉ là khởi đầu khi quốc gia này đặt mục tiêu xuất khẩu 8 triệu xe ô tô vào năm 2030, gấp đôi lượng xe ô tô xuất khẩu hiện nay của Nhật Bản, một quốc gia hiện đang dẫn đầu thị trường ô tô toàn cầu.

Như vậy, từ việc chỉ xuất khẩu vài nghìn chiếc ô tô vào giữa thập kỷ 1980, Trung Quốc đã đi được một quãng đường dài để tiến bộ.

Cho đến năm 2018, Tesla mới được phép sở hữu nhà máy tại Trung Quốc, trong khi trước đó các hãng xe nước ngoài phải hợp tác với nhà máy địa phương để sản xuất. Cơ hội này giúp các thương hiệu quốc tế tiết kiệm chi phí sản xuất, trong khi nhà máy địa phương học hỏi kỹ thuật và bắt đầu thâu tóm thông qua việc mua lại các hãng xe như Volvo, Lotus.

Sau đó, sự bùng nổ kinh tế đã làm cho Trung Quốc trở thành thị trường ô tô lớn nhất thế giới vào năm 2009, khi nhu cầu mua xe của người dân tăng cao.

Tuy nhiên, năm 2018, doanh số bán xe nội địa giảm lần đầu tiên trong gần 30 năm do các hãng xe nước ngoài bắt đầu đổ dồn về Trung Quốc và cạnh tranh với các hãng xe nội địa.

Giám đốc Stephen Dyer của hãng tư vấn AlixPartners, người từng là quản lý cấp cao của Ford Motor, cho biết vào thời điểm đó, các hãng xe Trung Quốc nhận ra rằng thời kỳ tăng trưởng nóng đã kết thúc và họ quyết định tiên phong trong lĩnh vực xe điện.

May mắn thay, nền tảng phát triển chuỗi cung ứng xe hơi truyền thống đã giúp Trung Quốc nhanh chóng có ưu thế trong cuộc chơi mới. Trong vòng 10 năm, từ việc phải nhập khẩu hầu hết các nguyên liệu, như thép hợp kim cao cấp hay nhựa gia cố bằng sợi thủy tinh, Trung Quốc đã tự sản xuất được hầu hết các linh kiện cho ô tô.

Như một hệ quả, Trung Quốc đã có dư thương mại về xe hơi và linh kiện xe hơi lần đầu tiên vào năm 2021, mặc dù chuỗi cung ứng vẫn phụ thuộc nhiều vào máy móc nhập khẩu từ Nhật Bản và Đức.

Điều quan trọng

Theo thông tin từ hãng tin Bloomberg, việc Trung Quốc dần chiếm ưu thế trong ngành công nghiệp ô tô toàn cầu cho thấy sự di chuyển rõ ràng từ việc sản xuất các sản phẩm kỹ thuật thấp, như đồ chơi Giáng sinh, lên mức cao hơn trong chuỗi cung ứng.

Với việc xuất khẩu ngày càng nhiều sản phẩm kỹ thuật cao sang các thị trường khó tính với giá cả cạnh tranh, vị thế của Trung Quốc đang ngày càng mạnh mẽ trong chuỗi cung ứng và làm rõ sức mạnh của nền kinh tế có GDP lớn thứ hai trên thế giới.

Bảng xếp hạng Chỉ số Phức tạp Kinh tế của Growth Lab thuộc Đại học Harvard đã đưa Trung Quốc lên hạng 17, một bước tiến lớn so với hạng 24 cách đây 10 năm.

“Chúng ta không thể bỏ qua Trung Quốc như trước. Sức cạnh tranh ngày càng tăng và đây là thời điểm không ổn định nhất kể từ khi Carl Benz, cha đẻ của ngành công nghiệp ô tô, sáng tạo ra động cơ chạy xăng vào năm 1886”, CEO Ola Kallenius của Mercedes Benz cảnh báo.

Hãng tin Bloomberg nhận định sự bứt phá của Trung Quốc trong lĩnh vực ô tô không được nhiều hãng xe Mỹ để ý, một phần là do ảnh hưởng từ đại dịch và một phần khác là do quốc gia này chủ yếu tập trung vào thị trường Châu Âu, Châu Á và Châu Mỹ Latinh.

Trong năm 2021, GM đã bán được 40.000 chiếc Buick Envision (sản xuất tại Trung Quốc) tại thị trường Mỹ, nhưng do căng thẳng thương mại giữa hai quốc gia, dòng sản phẩm này dần biến mất.

Đối với thị trường Châu Âu, Trung Quốc đã tiếp cận từ đầu những năm 2000 thông qua việc tham gia một loạt triển lãm ô tô. Tuy nhiên, sau loạt thất bại trong bài kiểm tra an toàn năm 2007, kế hoạch này của Trung Quốc đã gặp nhiều trở ngại.

“Thật sự, tôi đã nghĩ rằng mọi thứ đã kết thúc mãi mãi,” chuyên gia Jochen Siebert từ hãng tư vấn JSC Automotive nhớ lại.

May mắn thay, theo hãng Goldman Sachs, sự phát triển đáng kể về tự động hóa và nâng cao tiêu chuẩn chất lượng đã biến Trung Quốc thành một thế lực lớn trong ngành ô tô hiện nay. Các nhà máy sản xuất ô tô mới của Trung Quốc được Goldman Sachs đánh giá có mức độ tự động hóa cao nhất trên thế giới.

Nhờ vào việc cải thiện chất lượng đáng kể trong 10 năm qua, Trung Quốc một lần nữa đang chiếm lĩnh thị trường Châu Âu và vượt qua các bài kiểm tra an toàn. Thậm chí, tiêu chuẩn khắt khe về ô nhiễm của các sản phẩm ô tô Trung Quốc còn giúp họ đạt được tiêu chuẩn về khí thải nhà kính tại Châu Âu, một điều mà nhiều hãng xe phương Tây gặp khó khăn.

“Để cạnh tranh với các sản phẩm được sản xuất tại Trung Quốc, chúng ta phải có mức giá cạnh tranh. Ngoài ra, có khả năng Châu Âu sẽ phải hạn chế nhập khẩu xe từ Trung Quốc, nếu không các hãng xe như của chúng tôi sẽ phải đối mặt với một cuộc cạnh tranh khốc liệt hơn nhiều,” CEO Carlos Tavares của Stellanis, một hãng xe điện, cảnh báo.

Nghiên cứu của UN Comtrade cho thấy, với chiến lược cạnh tranh về giá cả, trung bình mỗi chiếc ô tô sản xuất tại Trung Quốc có giá khoảng 13.700 USD, chỉ bằng khoảng 1/3 so với chiếc ô tô sản xuất tại Đức vào năm 2021 và rẻ hơn 30% so với Nhật Bản.

Báo cáo của Eurostat chỉ ra rằng số lượng xe Trung Quốc nhập khẩu vào Liên minh Châu Âu (EU) đã tăng 156% vào năm 2021, đạt 435.000 chiếc.

Sự phụ thuộc quá mức vào xe điện của Trung Quốc khiến mỗi diễn biến của thị trường này đều ảnh hưởng toàn cầu.

Ví dụ cụ thể là tình hình phức tạp của đại dịch khiến nhà máy Tesla ở Trung Quốc phải tạm ngưng hoạt động, gây ảnh hưởng đến lịch trình giao hàng. Trong khi đó, BYD, không chỉ là hãng xe điện hàng đầu Trung Quốc mà còn là nhà sản xuất ắc quy xe điện lớn nhất thế giới, cung cấp cho cả các đối thủ như Tesla.

Xuất khẩu lớn mạnh

Theo hãng tin Bloomberg, chính phủ Bắc Kinh tỏ ra tự tin về ngành công nghiệp ô tô nước nhà khi mở rộng ra thị trường quốc tế. Chuyên gia Gao Yang của Bộ Thương mại Trung Quốc nhấn mạnh sức mạnh của ngành ô tô Trung Quốc sẽ được kiểm chứng trên thị trường toàn cầu, đồng thời đề cập đến việc khích lệ các hãng ô tô tham gia mua lại, sáp nhập với các doanh nghiệp nước ngoài.

Nhận thấy lợi ích của việc phát triển ngành công nghiệp ô tô, Trung Quốc đã đi tiên phong với xe điện do sản phẩm này mới mẻ, dễ dàng chuyên nghiệp hóa và tạo ra ưu thế so với ô tô chạy xăng truyền thống, lĩnh vực lâu đời của phương Tây, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Theo Phó chủ tịch Alexander Klose của Aiways Automobiles, 'Xu hướng chuyển sang xe điện đang tạo điều kiện thuận lợi cho Trung Quốc và tạo ra một môi trường cạnh tranh sôi động hơn'.

Sự quan tâm gia tăng của người tiêu dùng đối với môi trường đã làm cho Trung Quốc có lợi thế, khi chuỗi cung ứng ở đây giúp giảm chi phí sản xuất xe điện. Nhà máy của Tesla tại Thượng Hải hiện sản xuất gần 711.000 chiếc xe điện mỗi năm, chiếm 52% sản lượng của công ty.

Mặc dù chưa có nhiều thương hiệu xe Trung Quốc có sức ảnh hưởng lớn, nhưng các nhãn hiệu như BYD, Nio và Xpeng đang dần trở nên nổi bật trên nhiều thị trường xe điện.

BYD thậm chí tự tin với khả năng tự cung ứng sản phẩm chất bán dẫn và ắc quy của mình, dự báo sẽ trở thành một 'Toyota trong thế giới xe điện'.

'Thực tế là cả người Trung Quốc và Châu Âu đều đang quen dần với việc sản phẩm xe hơi của Trung Quốc có chất lượng tốt', giám đốc thị trường toàn cầu Alan Visser của Lynk&Co, chủ sở hữu thương hiệu xe điện Geely, nhận định.

Thương hiệu Geely của Trung Quốc cho biết họ đã xuất khẩu 190.000 xe điện vào năm 2022 và đặt mục tiêu 600.000 chiếc vào năm 2023.

*Tham khảo: Bloomberg