Buzz
TTO - Dầu mỏ và khí đốt vẫn là những nguồn năng lượng chính, than đá đang quay trở lại với tốc độ kỷ lục. Giấc mơ về một thế giới năng lượng xanh xem ra vẫn còn xa vời.
Than đá tưởng như đã bị khai tử, nay đang trở lại mạnh mẽ - Ảnh: Energetskiportal.rs
Giá than đá đã tăng mạnh suốt 1 năm qua và lượng tiêu thụ trên toàn cầu dự kiến trở lại mức cao kỷ lục trong gần 10 năm. Diễn biến đó chỉ là một trong nhiều chỉ dấu cho thấy việc kiểm soát phát thải khí carbon và chuyển đổi sang năng lượng xanh giờ đã trở thành ưu tiên thứ yếu ra sao, khi nhiều chính phủ phải quay lại những nguồn nhiên liệu truyền thống trong bối cảnh tắc nghẽn và giá cả tăng cao vì cuộc chiến Ukraine.
Phục hồi mạnh mẽ của than đá
'Ít ai tưởng tượng được than đá, vốn là thứ nhiên liệu bẩn nổi tiếng, lại là hàng hóa thương phẩm có giá tăng cao nhất trong năm tài chính vừa qua - chuyên gia cấp cao ở hãng đầu tư Shaw and Partners, Peter O’Connor, nói với Đài Mỹ CNBC - Nhìn nhận tới hết năm nay, bao gồm mùa đông trước mắt, khi giá khí đốt ở châu Âu tăng cao và nguồn cung đầy bất an, sẽ càng nhiều nước hơn trở lại với than đá. Chưa kể nguồn cung (than đá) đã bị siết chặt một thời gian do không ai phát triển năng lực khai thác và thị trường với mặt hàng này nữa. Tôi dự báo giá sẽ còn cao một thời gian dài, có thể tới hết năm 2023'.
Giá than chạy nhà máy nhiệt điện đã tăng khoảng 170% so với cùng kỳ năm ngoái, đặc biệt tăng mạnh sau khi chiến sự nổ ra tại Ukraine từ tháng 2-2022. Đầu tháng 8, Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) công bố báo cáo cho thấy tiêu thụ than đá toàn cầu sẽ tăng 0,7% trong năm 2022, trở lại mức ngang với năm 2013, nếu nền kinh tế Trung Quốc hồi phục như dự kiến trong nửa còn lại của năm nay.
'Mức tiêu thụ đó sẽ bằng mức kỷ lục hàng năm năm 2013 và nhu cầu than đá có thể sẽ tiếp tục tăng vào năm sau, đạt một mốc kỷ lục mới', báo cáo Cập nhật thị trường than đá của IEA viết. Trước đó, tiêu thụ than đá toàn cầu đã tăng mạnh 6% vào năm 2021 khi kinh tế thế giới phục hồi sau đại dịch COVID-19.
Những diễn biến chính trị như việc châu Âu từ bỏ than đá của Nga, đang làm tình hình trở nên căng thẳng hơn, theo báo cáo của IEA. 'Nỗi lo lớn nhất của châu Âu đã thành hiện thực khi Nga cắt giảm 20% năng lực của đường ống Dòng phương Bắc', báo cáo viết.
Tuần trước, Liên minh châu Âu (EU) bày tỏ lo ngại về việc một số nước trong khối đang quay lại sử dụng than đá để sản xuất điện. 'Chúng ta cần tận dụng cuộc khủng hoảng này để tiến lên, thay vì quay lại với năng lượng hóa thạch', Chủ tịch EU Ursula von der Leyen nói. Đức, Áo và Hà Lan đều đã thông báo gỡ bỏ một số hạn chế với nhà máy điện than sau khi Nga giảm lượng khí đốt thông qua Dòng phương Bắc.
Đơn giản chỉ là hành động
Thực tế là dù có hay không, và muốn hay không, thế giới vẫn hoạt động chủ yếu bằng nhiên liệu hóa thạch. Dầu mỏ, khí đốt và than đá vẫn chiếm khoảng 80% nguồn năng lượng chính trên toàn cầu. Dù chỉ tạo ra một phần nhỏ trong tỷ lệ GDP toàn cầu, những nguồn năng lượng này lại là nền tảng của gần như tất cả các hoạt động kinh tế.
Vấn đề không chỉ là nhà máy điện. Như Bill Gates giải thích trong cuốn sách nổi tiếng của ông Làm thế nào để tránh một thảm họa khí hậu: 'Bạn có đánh răng không? Bàn chải đánh răng được làm từ nhựa, là một sản phẩm phụ của dầu mỏ. Nếu bạn ăn sáng, thì ngũ cốc mà bạn ăn có thể đã sử dụng phân bón, cũng thải khí gây hiệu ứng nhà kính. Ngũ cốc đó được thu hoạch bằng máy cày chạy bằng xăng hoặc dầu, được chế tạo từ nhiên liệu hóa thạch - và máy cày chạy bằng xăng hoặc dầu'. Điều này không kể đến bàn chải đánh răng, quần áo, vật liệu xây dựng và thậm chí cả máy cày, tất cả phải được vận chuyển trên chuỗi cung ứng để đến tay người tiêu dùng.
Tài liệu Our World in Data của Đại học Oxford cung cấp các con số cụ thể hơn: 'Mức tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch đã tăng mạnh trong nửa thế kỷ qua, tăng gấp khoảng 8 lần so với năm 1950 và gấp đôi so với năm 1980. Tuy nhiên, loại nhiên liệu sử dụng đã thay đổi, từ chủ yếu là than đá sang bây giờ còn có dầu mỏ và khí đốt'.
Do sự phụ thuộc đó và tình hình bất ổn hiện nay, mọi sự chuyển đổi sẽ không thể diễn ra ngay lập tức. Theo nhà sử học Edward Chancellor viết trên Reuters: 'Nếu nhìn vào lịch sử, quá trình dịch chuyển này sẽ diễn ra một cách chậm rãi và đầy đau khổ. Đã mất hơn một thế kỷ để dầu mỏ, được khai thác lần đầu ở Mỹ, Canada và Nga từ những năm 1850, vượt qua than đá để trở thành nguồn năng lượng lớn nhất thế giới'.
Hai quốc gia phát thải lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc đang 'đấu khẩu' trên nhiều mặt, dù cả hai đều có mục tiêu giảm phát thải và chuyển đổi năng lượng. Ở Mỹ, Tổng thống Joe Biden xem việc chống biến đổi khí hậu là một ưu tiên hàng đầu và cam kết giảm một nửa lượng phát thải khí nhà kính của Mỹ đến năm 2030. Tuy nhiên, nỗ lực này đang gặp phải sự phản đối ở Mỹ, kể cả trong nội bộ của Đảng Dân chủ.
