Buzz
(Quê hương) - Có thể lỗ đen vũ trụ cũng cần mất nhiều năm để 'tiêu hóa' hết một ngôi sao chăng?
Tháng 10/2018, tại vùng không gian cách chúng ta 665 triệu năm ánh sáng, một ngôi sao nhỏ bị nát thành vô số mảnh khi tiến gần một lỗ đen. Sự kiện kỳ thú này mang lại dữ liệu nghiên cứu quý giá, nhưng thực tế nó diễn ra như một bữa ăn hằng ngày.
Gần 3 năm sau “bữa ăn nhẹ”, lỗ đen lại một lần nữa tỏa sáng trên bầu trời và làm cho lòng giới nghiên cứu xao lạc. Tuy nhiên, hiện tượng kỳ thú lần này đã khác, và từ năm 2018 đến nay, lỗ đen không nuốt thêm bất kỳ ngôi sao nào nữa.
“Hiện tượng khiến chúng tôi hoàn toàn bất ngờ, chưa ai chứng kiến sự kiện tương tự trước đây”, nhà nghiên cứu Yvette Cendes làm việc tại Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard & Smithsonian, cũng là tác giả chính của nghiên cứu mới, nói.
Theo kết luận của nhóm các nhà khoa học, chất liệu phun ra từ lỗ đen đang di chuyển với tốc độ bằng nửa vận tốc ánh sáng. Hiện giới nghiên cứu vẫn chưa hiểu rõ tại sao lỗ đen giữ chất liệu trong vài năm rồi mới phát ra ngoài.
Dưới sự hướng dẫn của ông Cendes, nhóm phân tích dữ liệu về sao bị lỗ đen hốt trong vài năm trở lại đây và phát hiện ra hiện tượng độc đáo. Theo những thông tin mà Very Large Array (VLA, hay còn gọi là “Dãy Thiết bị Rất lớn”) thu được, lỗ đen đột ngột trở lại hoạt động vào tháng 6/2021, ngay lập tức thu hút sự chú ý của cộng đồng chuyên gia toàn cầu. Các nhà khoa học đặt tên cho sự kiện “ăn rồi trớ” của lỗ đen là AT2018hyz.
Tổng hợp dữ liệu về sao bị lỗ đen hốt chửng, kèm theo vô số tín hiệu từ các đài thiên văn đặt khắp nơi trên thế giới, các nhà khoa học đã khẳng định được hiện tượng chưa từng xuất hiện.
“Chúng tôi đã theo dõi [các sự kiện sao bị lỗ đen hốt chửng] bằng đài thiên văn vô tuyến suốt hơn một thập kỷ, thỉnh thoảng ghi nhận những sóng vô tuyến sáng lên do lỗ đen phun chất liệu từng nuốt vào”, Edo Berger, giáo sư thiên văn học tại Đại học Harvard, và cũng là đồng tác giả của báo cáo mới, chia sẻ. “Nhưng trong sự kiện AT2018hyz đã yên bình suốt 3 năm, bất ngờ rực sáng và ngay lập tức trở thành sự kiện [lỗ đen hốt sao] sáng nhất trong cơ sở dữ liệu vô tuyến từng được thu thập”.
Sự kiện lỗ đen hốt sao, hay còn được biết đến với tên gọi khoa học là Tidal Disruption Event (TDE, có thể hiểu là “Sự kiện Phá Sóng”), xảy ra khi một ngôi sao tiến tới gần lỗ đen và bị hốt chửng. Dòng chất liệu từ ngôi sao tuôn ra tạo thành một vệt sáng giống như sợi mì Ý, đồng thời tạo ra một đĩa bồi tụ, chiếu sáng tới các đài thiên văn cách đó hàng triệu năm ánh sáng.
Một số chất liệu từ sao bị hút vào lỗ đen sẽ bị văng ra ngoài, các nhà khoa học đặt giả thuyết rằng đó có thể là do lỗ đen ăn không ngăn nên làm văng chất liệu ra ngoài. Tuy nhiên, sự kiện phun chất liệu ra không gian thường diễn ra ngay sau sự kiện TDE, không phải là nhiều năm sau như trường hợp của AT2018hyz. Điều này là một trường hợp hiếm gặp chưa từng thấy tiền lệ.
Vận tốc của chất liệu bắn ra từ lỗ đen đạt đến 50% vận tốc ánh sáng, theo nhận định của giáo sư Cendes. Hầu hết các hiện tượng “trớ vật chất” chỉ đạt khoảng 1/10 vận tốc ánh sáng.
“Lần này là lần đầu tiên chúng ta quan sát khoảng thời gian dài như vậy giữa lúc ăn và lúc phun chất liệu ra ngoài”, nhà nghiên cứu Berger nhận định. “Bước tiếp theo sẽ là điều tra xem liệu hiện tượng này diễn ra thường xuyên hơn hay chỉ là chưa từng ghi nhận một TDE trớ muộn như vậy”.
Theo Harvard.edu
