Buzz
Thế giới động vật chứa đựng rất nhiều bí ẩn và điều bất ngờ, trong đó có cách tổ chức xã hội của loài kiến. Tuy nhiên, điều thú vị hơn cả là hầu hết những con kiến mà chúng ta thường gặp hàng ngày... đều là 'cô kiến', 'chị kiến', chứ không phải 'anh kiến', 'chú kiến' như thường thấy trong văn học.Kiến là một trong những loài động vật thành công nhất trên hành tinh này. Chúng phân bố khắp mọi nơi trên trái đất, trừ khu vực Nam Cực. Mô hình tổ chức xã hội của chúng rất phức tạp, với mỗi cá thể có vai trò riêng biệt. Mặc dù nhiều người nghĩ rằng nữ hoàng kiến là người chi phối toàn bộ cộng đồng, thực tế là vai trò của kiến cái, bao gồm cả kiến thợ và kiến chúa, mới thực sự quan trọng, còn kiến đực thì thường không được chú ý nhiều.
Trong hình, từ trái sang phải - kiến thợ (cái), kiến chúa (cái) và kiến đựcĐa số những con kiến bạn thấy đều là kiến cái
Hoặc là kiến thợ (vì kiến chúa thường ít khi rời tổ). Mô hình XH loài kiến lấy kiến chúa làm tâm trạng, có trách nhiệm chính là sinh sản để duy trì dòng họ. Hầu hết những trứng được kiến chúa đẻ sẽ cho ra đời những con kiến thợ. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành một cộng đồng kiến sống hòa thuận. Kiến thợ chịu trách nhiệm với nhiều công việc trong cộng đồng, từ việc chăm sóc kiến chúa và những quả trứng của chúng đến lúc chúng nở, cho đến việc đi săn và thu hoạch thức ăn (tuỳ thuộc vào tính cách 'ăn cỏ' hoặc 'ăn thịt'), chiến đấu để bảo vệ tổ hoặc làm sạch vệ sinh, xử lý chất thải, phòng tránh dịch bệnh... Mặc dù làm nhiều công việc nhưng kiến thợ không đẻ trứng. Chúng sống để hiến mình cho cộng đồng, tạo điều kiện cho kiến chúa đẻ ra thế hệ mới và khi chúng lớn lên, chúng sẽ tự tìm kiếm không gian mới cho mình.
Những con kiến bạn thấy ở đây đều là kiến cái
Dù có vẻ khác biệt, thực ra kiến chúa và kiến thợ không khác nhau về di truyền. Sự khác biệt chủ yếu xuất phát từ giai đoạn ấu trùng. Những ấu trùng được cung cấp nhiều dinh dưỡng hơn (đặc biệt là thức ăn giàu protein) sẽ phát triển thành kiến chúa, trong khi những ấu trùng ít dinh dưỡng hơn sẽ trở thành kiến thợ.Đối với kiến đực, bay là một điều không tưởng!
Khác với nhiều loài khác, kiến không quyết định giới tính thông qua NST mà thông qua số lượng NST mà chúng có. Kiến cái, bao gồm cả kiến chúa, được sinh ra từ quả trứng đã thụ tinh. Trong khi đó, kiến đực được sinh ra từ quả trứng chưa thụ tinh (hay còn được gọi là 'trống'). Điều này dẫn đến việc kiến đực không có cha mà cũng không thể sinh ra con trai. Tuy nhiên, chúng vẫn có thể là ông và có thể là cháu! Trong khi đó, kiến cái, đặc biệt là kiến chúa, sẽ có cả cha và ông (kiến đực) cũng như mẹ và bà (kiến chúa khác), đồng thời có cả con và cháu (trừ kiến thợ).
Trong loài kiến, giới tính phân biệt dựa trên số lượng NST
Mô hình phân loại giới tính này đồng nghĩa với việc kiến đực luôn có ít NST hơn. Do đó, tinh trùng của chúng sau quá trình giảm phân chỉ mang một mẫu DNA duy nhất. Tuy nhiên, điều đặc biệt là kiến đực lại có cánh! Kiến chúa ban đầu cũng có cánh, nhưng khi xây tổ mới thì chúng sẽ mất cánh. Ngược lại, kiến thợ không có cánh mặc dù có NST gấp đôi so với kiến đực.
Tuy kiến thợ có tuổi thọ cao hơn, kéo dài đến vài tháng. Kiến chúa có thể sống lâu đến vài thập kỷ nếu được chăm sóc đúng cách. Trái lại, kiến đực với ít NST và có thể chỉ tồn tại để duy trì dòng họ, nên cuộc sống của chúng rất ngắn ngủi, chỉ kéo dài vài tuần. Trong thời gian ngắn ấy, điều duy nhất mà chúng có thể đóng góp cho cộng đồng là... hiến tinh trùng cho kiến chúa!Trong cuộc đời, kiến chúa chỉ 'yêu' một lần
Như đã đề cập trước đó, ấu trùng kiến cái nào nhận được đủ dinh dưỡng sẽ trở thành kiến chúa. Sau khi được chăm sóc đầy đủ, kiến chúa trưởng thành sẽ có cánh giống như kiến đực. Chúng rời tổ để tìm kiếm đối tác giao phối. Đây là khoảnh khắc 'lóe sáng' duy nhất trong cuộc đời của kiến đực. Sau khi giao phối và thụ tinh, kiến đực sẽ chết nhanh chóng. Kiến chúa sau khi thụ tinh sẽ mất cánh và tìm nơi thích hợp để xây tổ.
Khoảnh khắc 'lóe sáng' duy nhất của kiến đực
Trong những tuần đầu sau khi sinh, kiến chúa sẽ không ăn gì. Nó sẽ nằm yên để đẻ trứng cho đến khi đám con cháu trưởng thành và bắt đầu đi săn thức ăn. Sau đó, nó sẽ tiếp tục đẻ trứng suốt đời còn lại. Điều đặc biệt là kiến chúa chỉ giao phối một lần trong đời. Nó sẽ lưu giữ tinh trùng của 'ông chồng' đã khuất để sử dụng sau này. Khi kiến chúa cạn kiệt tinh trùng, một lứa kiến đực mới sẽ ra đời.Các mối quan hệ xã hội phức tạp
Ngoài các đặc tính cơ bản, loài kiến còn có những đặc điểm độc đáo, đặc biệt khi nói về mối quan hệ giữa các cộng đồng. Một số loài, khi gặp nhau, có thể hợp tác trong giai đoạn khó khăn đầu tiên để xây dựng tổ ấm. Sự hợp tác này giúp tăng khả năng sống sót, đặc biệt khi kiến chúa vừa sinh con và thiếu kiến thợ để bảo vệ và kiếm thức ăn. Tuy 'chị em tương thân', nhưng chỉ trong giai đoạn ban đầu khi tổ đã vững chắc và an toàn hơn, chúng sẽ quay sang chém giết nhau để giành phần sống cho bản thân và con cháu. Ở một số loài kiến, có thể thấy hiện tượng 'buôn người' khi chúng đánh cắp ấu trùng của tổ hoặc loài khác để làm kiến thợ cho mình sau này. Tình huống cao nhất là khi chúng 'tẩy não' tất cả ấu trùng (ví dụ loài A), khi trưởng thành, chúng sẽ chiến đấu chống lại cả chị em của mình (cùng loài A). Đa số kiến mà chúng ta thường gặp đều là kiến thợ, nghĩa là chúng đều là kiến cái. Vì vậy, hãy ngừng gọi chúng là 'chú' kiến anh em nhé!
Dù nội dung có tinh thần nhân văn, nhưng Flik không phải là kiến đực 😔
Nếu bạn từng xem bộ phim A Bug’s Life (1998) của hãng Pixar, bạn có thể biết đến một 'kẻ phá hoại tuổi thơ'. Nhân vật Flik trong câu chuyện không phải là 'chú kiến', mà là 'chị kiến'. Flik không có cánh và tham gia đầy đủ vào mọi hoạt động trong đàn kiến. Vì vậy, câu chuyện tình giữa Flik và công chúa Atta không có cơ sở.
Theo Popular Science
