Sử sách về hành chính Yên Bái

Yên Bái là một tỉnh nằm ở vùng trung du và miền núi Bắc Bộ. Phía bắc giáp tỉnh Hà Giang và tỉnh Lào Cai, phía nam giáp tỉnh Sơn La, phía đông giáp tỉnh Tuyên Quang và tỉnh Phú Thọ, phía tây giáp tỉnh Lai Châu.

Trước năm 1945

Sau năm 1945

Sau năm 1945, hệ thống hành chính thay đổi, gọi chung là huyện. Đơn vị hành chính trên địa bàn bao gồm 5 huyện: Lục Yên, Than Uyên, Trấn Yên, Văn Bàn, Văn Chấn.

Năm 1955, chia tách 2 huyện Than Uyên và Văn Chấn để thành lập khu tự trị Thái – Mèo, sau đó 2 huyện này thuộc tỉnh Nghĩa Lộ.

Năm 1956, tái thành lập thị xã Yên Bái. Cùng năm đó, huyện Yên Bình từ tỉnh Tuyên Quang được sáp nhập vào tỉnh Yên Bái.

Năm 1964, thành lập các huyện Bảo Yên và Văn Yên.

Năm 1967, điều chỉnh địa giới một số xã thuộc huyện Yên Bình. Cùng năm, chia tách một số xã thuộc các huyện Yên Bình và Văn Yên; điều chỉnh địa giới huyện Đoan Hùng của tỉnh Phú Thọ và huyện Yên Bình của tỉnh Yên Bái.

Năm 1975, tỉnh Lào Cai, tỉnh Nghĩa Lộ và tỉnh Yên Bái được hợp nhất thành một tỉnh mới mang tên tỉnh Hoàng Liên Sơn.

Năm 1977, thành lập thị trấn Thác Bà thuộc huyện Yên Bình và thị trấn nông trường Bản Hẻo thuộc huyện Văn Chấn.

Năm 1979, điều chỉnh địa giới của thị xã Yên Bái và huyện Trấn Yên.

• Sáp nhập một phần huyện Trấn Yên (bao gồm các xã Tuy Lộc, Nam Cường, Tân Thịnh và Minh Bảo) vào thị xã Yên Bái.

Năm 1981, điều chỉnh địa giới của một số xã thuộc huyện Trấn Yên.

• Sáp nhập xã Minh Tâm (huyện Trấn Yên) vào xã Minh Quán.

Năm 1985, thành lập thị trấn Yên Bình thuộc huyện Yên Bình.

Năm 1986, chia tách một số xã và thị trấn thuộc các huyện Văn Yên và Bảo Yên.

• Thành lập xã Nà Hẩu (huyện Văn Yên) từ một phần xã Mỏ Vàng.
• Thành lập thị trấn Phố Ràng (huyện Bảo Yên) từ một phần xã Phố Ràng và xã Xuân Thượng.
• Đổi tên xã Phố Ràng (huyện Bảo Yên) thành xã Yên Sơn.

Năm 1987, chia tách một số xã và thị trấn thuộc các huyện Lục Yên, Văn Yên, Văn Bàn.

• Thành lập thị trấn Yên Thế (huyện Lục Yên) từ một phần xã Yên Thắng. Thị trấn Yên Thế có diện tích tự nhiên 439,40 hécta với 1.744 dân số.
• Thành lập thị trấn Mậu A (huyện Văn Yên) từ một phần xã Mậu A. Thị trấn Mậu A có diện tích tự nhiên 802 hécta với 7.262 dân số.
• Sáp nhập phần còn lại của xã Mậu A (huyện Văn Yên) vào xã Mậu Đông. Xã Mậu Đông có diện tích tự nhiên 2.518,81 hécta với 2.865 dân số.
• Điều chỉnh một số đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Văn Bàn:

- Sáp nhập một phần xã Nậm Xé vào xã Nậm Xây. Sáp nhập một phần xã Minh Lương vào xã Nậm Xé. Sáp nhập một phần xã Nậm Xây vào xã Minh Lương. Xã Nậm Xé có diện tích tự nhiên 5.113,36 hécta với 665 dân số. Xã Nậm Xây có diện tích tự nhiên 18.736,67 hécta với 960 dân số. Xã Minh Lương có diện tích tự nhiên 4.074,37 hécta với 2.309 dân số.

- Sáp nhập một phần xã Dần Thàng vào xã Dương Quỳ. Thành lập xã Thẳm Dương từ một phần xã Dần Thàng. Xã Dương Quỳ có diện tích tự nhiên 4.875 hécta với 2.553 dân số. Xã Dần Thàng có diện tích tự nhiên 11.717 hécta với 690 dân số. Xã Thẳm Dương có diện tích tự nhiên 5.878 hécta với 865 dân số.

- Thành lập xã Khánh Yên Trung từ một phần xã Khánh Yên Hạ. Xã Khánh Yên Trung có diện tích tự nhiên 5.816 hécta với 2.128 dân số.

- Thành lập xã Liên Phú từ một phần xã Chiềng Ken. Xã Liên Phú có diện tích tự nhiên 5.826 hécta với 525 dân số.

- Thành lập xã Văn Sơn từ một phần xã Võ Lao. Xã Văn Sơn có diện tích tự nhiên 1.048 hécta với 1.487 dân số.

Năm 1988, các khu vực dưới sự quản lý của huyện Trấn Yên và thị xã Yên Bái đã chia thành nhiều xã, phường.

• Xây dựng xã Vân Hội (Trấn Yên) từ một phần của xã Việt Hồng. Vân Hội có diện tích tự nhiên là 1.753,7 hécta và dân số là 1.179 người.
• Thành lập phường Nguyễn Phúc (TX. Yên Bái) từ một phần của phường Hồng Hà.
• Thành lập phường Yên Ninh (TX. Yên Bái) từ một phần của phường Nguyễn Thái Học.
• Thành lập phường Đồng Tâm (TX. Yên Bái) từ một phần của phường Minh Tân.

Năm 1989, thành lập thị trấn Khánh Yên thuộc huyện Văn Bàn.

Năm 1991, tỉnh Yên Bái được tái lập; chuyển 2 huyện Bảo Yên và Văn Bàn về tỉnh Lào Cai quản lý; chuyển 3 huyện: Mù Cang Chải, Trạm Tấu và Văn Chấn từ tỉnh Nghĩa Lộ cũ về tỉnh Yên Bái. Tỉnh Yên Bái bao gồm 8 đơn vị hành chính bao gồm thị xã Yên Bái và 7 huyện: Lục Yên, Mù Cang Chải, Trạm Tấu, Trấn Yên, Văn Chấn, Văn Yên, Yên Bình.

Năm 1995, tái lập thị xã Nghĩa Lộ từ một phần diện tích và dân số của huyện Văn Chấn.

• Thành lập các phường trong thị xã Nghĩa Lộ từ toàn bộ thị trấn Nghĩa Lộ và một phần của các xã Nghĩa Phúc, Nghĩa An, Nghĩa Lợi

- Phường Pú Trạng có diện tích tự nhiên là 380,5 hécta với 4.834 dân số.

- Phường Tân An có diện tích tự nhiên là 304 hécta với 4.537 dân số.

- Phường Trung Tâm có diện tích tự nhiên là 97 hécta với 4.623 dân số.

- Phường Cầu Thia có diện tích tự nhiên là 97 hécta với 1.931 dân số.

• Thị xã Nghĩa Lộ có diện tích tự nhiên là 878,5 hécta với 15.925 dân số, bao gồm 4 phường.

Năm 1998, thành lập thị trấn huyện lỵ trong các huyện Trạm Tấu và Mù Cang Chải.

• Thành lập thị trấn Trạm Tấu (Trạm Tấu) từ một phần của xã Hát Lừu. Thị trấn Trạm Tấu có diện tích tự nhiên là 372,5 ha và dân số là 2.863 người.
• Thành lập thị trấn Mù Cang Chải (Mù Cang Chải) từ một phần của xã Mồ Dề và xã Kim Nọi. Thị trấn Mù Cang Chải có diện tích tự nhiên là 742 ha và dân số là 2.037 người.

Năm 2002, thành lập thành phố Yên Bái từ toàn bộ thị xã Yên Bái. Thành phố Yên Bái có diện tích tự nhiên là 5.802 ha và 81.234 dân số; bao gồm 11 đơn vị hành chính gồm 7 phường và 4 xã.

Năm 2003, điều chỉnh địa giới thị xã Nghĩa Lộ và huyện Văn Chấn; mở rộng thị trấn Yên Thế thuộc huyện Lục Yên.

• Hợp nhất một phần của huyện Văn Chấn (bao gồm các xã Nghĩa An, Nghĩa Lợi, Nghĩa Phúc) vào thị xã Nghĩa Lộ. Thị xã Nghĩa Lộ có diện tích tự nhiên là 2.966,60 ha và dân số là 26.032 người, bao gồm 7 đơn vị hành chính gồm 4 phường và 3 xã.
• Hợp nhất một phần của xã Yên Thắng (huyện Lục Yên) vào thị trấn Yên Thế. Thị trấn Yên Thế có diện tích tự nhiên là 1.507 ha và dân số là 8.229 người.

Năm 2008, điều chỉnh địa giới của thành phố Yên Bái và các huyện Trấn Yên, Yên Bình.

• Hợp nhất một phần của huyện Trấn Yên (bao gồm các xã Văn Phú, Văn Tiến, Hợp Minh, Giới Phiên, Phúc Lộc, Âu Lâu) vào thành phố Yên Bái. Thành phố Yên Bái có diện tích tự nhiên là 10.815,453 ha và dân số là 95.892 người, bao gồm 17 đơn vị hành chính gồm 07 phường và 10 xã.
• Hợp nhất toàn bộ xã Văn Lãng (Trấn Yên) vào huyện Yên Bình.

Năm 2013, thành lập các phường Hợp Minh và Nam Cường thuộc thành phố Yên Bái.

• Thành lập phường Nam Cường (TP. Yên Bái) từ toàn bộ xã Nam Cường. Phường Nam Cường có diện tích tự nhiên là 386,20 ha và dân số là 4.072 người.
• Thành lập phường Hợp Minh (TP. Yên Bái) từ toàn bộ xã Hợp Minh. Phường Hợp Minh có diện tích tự nhiên là 933,41 ha và dân số là 4.193 người

Năm 2020, điều chỉnh địa giới thị xã Nghĩa Lộ và huyện Văn Chấn; hợp nhất và thành lập một số xã, thị trấn thuộc thị xã Nghĩa Lộ và các huyện Trấn Yên, Văn Chấn, Văn Yên, Yên Bình.

• Hợp nhất một phần của huyện Văn Chấn (bao gồm toàn bộ các xã Phù Nham, Sơn A, Hạnh Sơn, Phúc Sơn, Thanh Lương, Thạch Lương và thị trấn nông trường Nghĩa Lộ) vào thị xã Nghĩa Lộ.
• Thành lập xã Nghĩa Lộ (TX. Nghĩa Lộ) từ toàn bộ thị trấn nông trường Nghĩa Lộ. Xã Nghĩa Lộ có diện tích tự nhiên là 17,07 km² và dân số là 5.567 người.
• Thị xã Nghĩa Lộ có diện tích tự nhiên là 107,78 km² và dân số là 68.206 người; có 14 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 04 phường và 10 xã
• Thành lập thị trấn Sơn Thịnh (Văn Chấn) từ toàn bộ xã Sơn Thịnh. Thị trấn Sơn Thịnh có diện tích tự nhiên là 31,52 km² và dân số là 8.831 người.
• Sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc thành phố Yên Bái:

- Hợp nhất toàn bộ xã Văn Tiến vào xã Văn Phú. Xã Văn Phú có diện tích tự nhiên là 13,73 km² và dân số là 4.587 người.

- Hợp nhất toàn bộ xã Phúc Lộc vào xã Giới Phiên. Xã Giới Phiên có diện tích tự nhiên là 11,24 km² và dân số là 3.129 người.

- Sau khi sắp xếp, thành phố Yên Bái có 15 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 09 phường và 06 xã

• Sắp xếp lại các đơn vị hành chính xã trong huyện Yên Bình:

- Tích Cốc được hợp nhất vào Cảm Nhân. Cảm Nhân có diện tích tự nhiên là 44,26 km² với dân số 8.740 người.

- Văn Lãng được sáp nhập vào Phú Thịnh. Phú Thịnh có diện tích tự nhiên là 22,42 km² với dân số 5.260 người.

- Sau khi sắp xếp, huyện Yên Bình có tổng cộng 24 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 22 xã và 02 thị trấn.

• Sắp đặt lại các đơn vị hành chính xã trong huyện Văn Yên:

- Hoàng Thắng được hợp nhất vào Xuân Ái. Xuân Ái có diện tích tự nhiên là 36,50 km² với dân số 5.698 người.

- Yên Hưng được sáp nhập vào Yên Thái. Yên Thái có diện tích tự nhiên là 45,09 km² với dân số 4.724 người.

- Sau khi sắp xếp, huyện Văn Yên có tổng cộng 25 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 24 xã và 01 thị trấn.

• Sắp đặt lại các đơn vị hành chính xã trong huyện Trấn Yên:

- Minh Tiến được hợp nhất vào Y Can. Y Can có diện tích tự nhiên là 42,30 km² với dân số 4.750 người.

Sau khi sắp xếp lại, huyện Trấn Yên hiện có 21 đơn vị hành chính ở cấp xã, bao gồm 20 xã và 01 thị trấn.

Chú thích