Buzz
Cùng nhìn lại những hậu quả nghiêm trọng mà Covid-19 đã gây ra, liệu đây có phải là một sự kiện 'Thiên Nga Đen' khi so sánh với ý nghĩa của thuật ngữ này trong cuốn sách nổi tiếng cùng tên của Nassim Nicholas Taleb - Chuyên gia hàng đầu về khủng hoảng kinh tế?
Trong cuốn sách đó, tác giả giải thích ý nghĩa của 'thiên nga đen' như thế này:
'Trước hết, nó là một hiện tượng bất thường, vượt ra ngoài khả năng tưởng tượng của con người. Thứ hai, nó có ảnh hưởng lớn lao. Thứ ba, bất kể sự kỳ lạ của nó, bản năng của con người vẫn buộc chúng ta phải tìm hiểu và giải thích nguyên nhân của nó.'
Chúng ta sẽ phân tích và so sánh 3 yếu tố trong khái niệm này.
1. Liệu đại dịch Covid có phải là một hiện tượng ngoại lệ?
Lịch sử đã chứng minh rằng các bệnh truyền nhiễm, dịch bệnh và đại dịch, là những thảm họa gây ra nhiều tổn thất nhất cho nhân loại. Thậm chí, khả năng gây tử vong của chúng còn kinh khủng hơn cả các thảm họa thiên nhiên và chiến tranh (thực tế, số người chết vì dịch cúm năm 1918 còn nhiều hơn số người chết trong Thế Chiến Thứ Nhất).
Có rất nhiều đại dịch đã xuất hiện, được nhiều người biết đến và được ghi chép rõ ràng. Điều này cho thấy rằng dịch bệnh có thể bùng phát bất cứ lúc nào.
'Trong những năm gần đây, hàng trăm chuyên gia y tế đã cảnh báo về điều này. Bill Gates đã từng nói về vấn đề này trong một bài thuyết trình TED Talk. Vào năm 2018, tôi cũng đã viết về điều này trên tạp chí The Atlantic, nhấn mạnh rằng Mỹ vẫn chưa sẵn sàng đối phó với một trận đại dịch tiếp theo '- Nhà báo Ed Yong.
Cả hai George W. Bush và Barack Obama đều đã cảnh báo về đại dịch trong các diễn văn tại viện y tế quốc gia.
Vì đã có nhiều cảnh báo như vậy, các chính phủ thường tiến hành mô phỏng và lập kế hoạch để chuẩn bị ứng phó nếu đại dịch thực sự xảy ra.
Ví dụ, 7 ngày trước khi Donald Trump nhậm chức, các trợ lý của ông cùng các quan chức sắp mãn nhiệm đã được yêu cầu mô phỏng sự bùng phát của một loại vi rút cúm có tên H9N2. Tuy nhiên, những gì mà chính phủ dự đoán về vi rút này không giống với vi rút SARS-CoV-2.
Tương tự, vào năm 2019, bộ y tế của Mỹ đã tiến hành một cuộc mô phỏng đại dịch mang tên 'Crimson Contagion'. Và họ đặt ra giả thuyết là dịch bệnh này bắt nguồn từ Trung Quốc và có thể làm chết gần 600.000 người ở Mỹ.
Vậy cuối cùng, vẫn có người có khả năng dự đoán được rằng đại dịch COVID-19 sẽ xảy ra không?
2. Sự tác động của COVID-19 là mạnh mẽ như thế nào?
Đặc điểm thứ hai của sự kiện thiên nga đen là nó phải gây ra tác động to lớn. Hiện nay, ta không thể đo lường chính xác những ảnh hưởng mà COVID-19 đã gây ra, nhưng đại dịch đã, đang và sẽ tiếp tục ảnh hưởng tiêu cực đối với con người và nền kinh tế thế giới.
3. Liệu chúng ta có thể làm cho COVID-19 trở nên bình thường hay không?
Khái niệm 'bình thường hóa' một sự kiện lớn đồng nghĩa với việc chúng ta có thể giải thích nguyên nhân của nó và có thể dự đoán được trong tương lai. Tuy nhiên, ý tưởng này không hợp lý lắm và gây ra nhiều khúc mắc:
- Ai có khả năng đủ lớn để làm cho một sự kiện trở nên bình thường như vậy, và cú sốc ban đầu mà sự kiện mang lại sau đó có thể biến mất một cách tự nhiên không?
- Làm thế nào chúng ta có thể phân biệt được đâu là một sự kiện đã trở nên bình thường một cách chính đáng hoặc không chính đáng?
Bryan Walsh đã nói: 'COVID-19 không dễ dàng tiên đoán' và 'COVID-19 là sự trở lại của một kẻ thù rất quen thuộc '. Còn Yong nói: 'Một đại dịch toàn cầu là điều không thể tránh khỏi'. Hai quan điểm này khá tương đồng về ý nghĩa. Liệu chúng có bị phủ nhận không? Nếu vậy, điều này có nghĩa là chúng ta đang từ chối tính tất yếu của một đại dịch như COVID-19, khả năng xuất hiện của các đại dịch trong tương lai, và sự cần thiết của việc chuẩn bị đối phó với chúng.
Ngoài ra, xu hướng bình thường hóa có thể là một điểm mù trong nhận thức của con người (nghĩa là, con người được phép bình thường hoá), vậy từ đầu nó có khớp với lý thuyết thiên nga đen không?
Do chúng ta vẫn đang trong cuộc khủng hoảng do đại dịch gây ra, nên chúng ta vẫn chưa biết liệu có thể bình thường hóa được đại dịch COVID-19 hay không.
Bạn đọc, theo bạn Covid-19 có phải là một sự kiện thiên nga đen không?
