Buzz
Việc tái sinh loài hổ Tasmania mới đây đã gieo rắc nỗi lo sợ trong cộng đồng.
Khi Hank Greely, một giáo sư luật tại Đại học Stanford, tham gia buổi diễn thuyết TEDx về tái sinh loài năm 2013 tại Thủ đô Washington, Mỹ, ông đã đặt ra một câu hỏi đầy thách thức.
'Tái sinh loài, ông bắt đầu. 'Lòng kiêu hãnh? Hay là hi vọng?' Câu trả lời, ông cười rộ lên, là 'Cả hai'.
Bài diễn thuyết của Greely, có thể xem trên YouTube, được nhắc đến khi công ty khởi nghiệp công nghệ sinh học Colossal của Mỹ công bố vào ngày 16 tháng 8 rằng họ sẽ tài trợ cho một dự án nghiên cứu cực kỳ tham vọng nhằm tái sinh loài thylacine hay còn gọi là hổ Tasmania.
Một dự án tư nhân mới được công bố đang quyết tâm tái sinh loài hổ Tasmania - loài đã biến mất kể từ năm 1936.
Loài thú túi giống chó, từng sinh sống ở Úc, bị săn bắn tới tận diệt vào đầu những năm 1900. Một số nhà khoa học tin rằng hiện nay, chúng ta đã sở hữu công nghệ di truyền và sức mạnh sinh học đủ mạnh mẽ để tái tạo lại chúng - hoặc ít nhất là một hình thức tương tự.
Gần một thập kỷ sau bài diễn thuyết của Greely, ý tưởng về việc tái sinh loài vẫn gây tranh cãi và tranh luận sôi nổi. Trong bối cảnh hiện nay, thông tin về việc tái sinh hổ Tasmania có thể gây tranh cãi hơn nữa do vấn đề biến đổi khí hậu, ô nhiễm và khủng hoảng đa dạng sinh học vẫn còn nghiêm trọng hơn 10 năm trước.
Khoa học có thể thực sự tái sinh loài được không?
Ý kiến của các chuyên gia và nhà khoa học dường như chia rẽ 50-50. Một số tin rằng đó là một mục tiêu đáng theo đuổi, một mục tiêu sẽ thúc đẩy ra đời các công nghệ bảo tồn mới và nâng cao nhận thức của chúng ta về các loài còn sống để bảo vệ chúng một cách tốt hơn.
Nhưng cũng có những người cho rằng tái sinh loài chỉ đơn giản là một sự trình diễn; một chiêu trò quảng cáo không đạo đức, sai lầm. Họ cho rằng các nhà khoa học liên quan đang làm tất cả vì 'sự chú ý của truyền thông' và mô tả công việc này là không khả thi kỹ thuật. Họ khẳng định rằng tuyệt chủng là vĩnh viễn, không gì có thể thay đổi điều đó.
Họ đã nói đúng. Sự tuyệt chủng là vĩnh viễn.
'Hồi sinh loài' ý chỉ khả năng đảo ngược sự tuyệt chủng, làm ngược lại những hậu quả đó. Tuy nhiên, thuật ngữ này thường gây hiểu lầm và thiếu sự sắc nét. Điều này thậm chí đã gây tranh cãi trong cộng đồng khoa học - vì các nhà khoa học vẫn chưa đồng thuận về ý nghĩa cụ thể của việc hồi sinh loài là gì.
Khi Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) phát triển hướng dẫn về việc hồi sinh các loài vào năm 2016, họ chú ý rằng không có phương pháp hồi sinh nào tạo ra một 'bản sao chuẩn'.
Chúng ta không thể hoàn tác sự tuyệt chủng. Trên thực tế, tài liệu hướng dẫn của IUCN thậm chí không sử dụng thuật ngữ 'hồi sinh loài' trong tiêu đề. Nó được gọi là 'Nguyên tắc hướng dẫn về việc tạo proxy của các loài đã tuyệt chủng vì lợi ích bảo tồn' và đề xuất rằng việc sử dụng proxy (tạm dịch: các loài ủy nhiệm) là một cách tốt hơn để định nghĩa các loài sẽ được hồi sinh.
Các nhà khoa học đang kế hoạch sử dụng gen từ dunnart - một loài có DNA giống hổ Tasmania đến 95% - để tái tạo hổ Tasmania.
Các dự án do Colossal tài trợ về hổ Tasmania và voi ma mút lông xoăn đều theo hướng này, mặc dù chiến lược marketing có thể nói điều khác. Công ty và các đối tác của họ không thể tạo ra một bản sao di truyền chính xác của các loài đã tuyệt chủng. Dự án tương tự ở Revive & Restore cũng không tập trung vào việc hồi sinh bồ câu viễn khách.
Xét về hiểu biết hiện tại của nhân loại, không có cách nào khôi phục lại các đặc điểm hành vi và sinh lý của một loài (bao gồm cả những thứ như hệ vi sinh vật của nó) chỉ bằng cách nghiên cứu DNA.
Tuy vậy, có thể thấy sự thay đổi đáng kể trong DNA và công nghệ này đang phát triển rất mạnh. Có khả năng cao là các nhà khoa học sẽ có thể tạo ra một số loài 'đại diện' - ví dụ như một sinh vật giống hổ Tasmania hoặc một số loài lai giữa voi và voi ma mút - trong tương lai.
Nói cách khác, bản sao có thể không hoàn hảo 100% nhưng cũng đủ để coi là một loài đại diện.
Hình ảnh cuối cùng của con hổ Tasmania (ảnh được phục chế màu).
Colossal và nhóm nghiên cứu tại Đại học Melbourne tin rằng điều này có thể xảy ra trong khoảng 1 thập kỷ đối với hổ Tasmania, và có thể sớm hơn đối với voi ma mút. Mặc dù các rào cản kỹ thuật vẫn còn tồn tại, nhưng không có gì là không thể.
Mục tiêu của Colossal là cuối cùng thả những con thú giống hổ Tasmania mà họ tạo ra về đảo Tasmania và những con lai voi ma mút vào lãnh nguyên Bắc Cực. Các nhà nghiên cứu cho biết điều này sẽ mang lại lợi ích cho hệ sinh thái và hành tinh. Tuy nhiên, còn nhiều câu hỏi phải được trả lời trước khi đạt được mục tiêu đó.
Đó là lý do tại sao chúng ta cần tiếp tục thảo luận về cuộc nói chuyện 'ngạo mạn hay hy vọng' của Greely, trong đó ông nêu ra cả những nguy cơ và lợi ích của việc đưa các loài đã tuyệt chủng trở lại.
Nhấn mạnh sự cần thiết của việc 'tạo dựng theo ý thức'
Ông cũng nhấn mạnh rằng, hiện nay, việc nghiên cứu sẽ không được hỗ trợ bởi chính phủ hoặc các quỹ tài trợ nghiên cứu. Thay vào đó, nó sẽ nhận được sự hỗ trợ từ phía khu vực tư nhân và những người hảo tâm.
Sau khi tin tức về dự án hổ Tasmania nổ ra vào tuần trước, phóng viên CNET đã hỏi Greely về điều gì ông sẽ thay đổi trong cuộc trò chuyện gần một thập kỷ trước. Ông trả lời rằng: 'Tôi cảm thấy mọi thứ đều tiến triển theo hướng mà tôi mong đợi và hy vọng - Hồi sinh các loài vẫn là một dự án nghiên cứu xa xỉ, không được chính phủ tài trợ hoặc nhận được sự hào hứng, nhưng vẫn cần được tiến hành cẩn thận'.
Hồi sinh để làm gì trong bối cảnh biến đổi khí hậu?
Phản biện phổ biến nhất chống lại việc hồi sinh các loài từ dự án của Colossal là các nhà khoa học đang lãng phí tiền bạc và thời gian để cố gắng khôi phục các loài đã tuyệt chủng trong khi chúng ta đang sống giữa một cuộc khủng hoảng đa dạng sinh học và đang khiến cho các sinh vật đang bị tuyệt chủng với tốc độ chưa từng có.
Ngoài ra, biến đổi khí hậu vẫn đang gây ra sự hủy hoại trên hành tinh. Việc hồi sinh một loài đã tuyệt chủng liệu có ý nghĩa gì khi nguy cơ tiếp tục tuyệt chủng của chúng là rất cao?
Phí phạm tiền bạc
Một lập luận lớn khác được những người hoài nghi đưa ra là tại sao giới khoa học phải tiêu tốn một lượng lớn tiền bạc, nguồn lực và nhân lực cho một dự án mà không biết liệu nó có thành công hay không và khi nào sẽ thành công.
Theo họ, số tiền và nguồn lực đó nên được sử dụng để bảo tồn 1 triệu loài đang đứng trên bờ vực tuyệt chủng. Việc hồi sinh một loài đã tuyệt chủng từ quá khứ hàng thế kỷ, thậm chí là nhiều niên đại trước đây liệu có mang lại lợi ích cho hệ sinh thái bằng việc bảo tồn các loài đang quan trọng với tình trạng sinh thái hiện tại hay không?
Không ai còn quan tâm đến tuyệt chủng nữa
Một lập luận phổ biến khác là nếu chúng ta có công nghệ để 'hồi sinh' các loài, thì việc tuyệt chủng cũng không còn là vấn đề to lớn nữa - không ai còn lo lắng về tuyệt chủng, vậy thì cần gì phải bảo vệ các loài?
Có nhiều loài đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng hơn chúng ta nghĩ.
Đây là một vấn đề đạo đức phức tạp. Tuy nhiên, lập luận này vẫn thiếu bằng chứng. Dù cho đúng hay không, liệu chúng ta có nên ngừng cải tiến trong lĩnh vực sinh học?
Những thắc mắc cần giải đáp
CNET so sánh việc hồi sinh loài với các thí nghiệm về địa kỹ thuật mặt trời: một dự án có thể làm mờ ánh sáng mặt trời trên Trái Đất bằng các sol khí. Các nhà khoa học không mong muốn phải áp dụng các biện pháp này, nhưng liệu chúng ta sẽ phản ứng thế nào nếu tình hình trở nên tồi tệ đến mức chúng ta buộc phải làm?
Ít nhất thì loài người nên thực hiện các nghiên cứu cơ bản và thí nghiệm khoa học để chuẩn bị cho trường hợp đó.
Có vẻ như đã đến lúc ta cần xem xét việc hồi sinh loài theo cách này.
Theo CNET, một trong những vấn đề mà mọi dự án hồi sinh loài cần xem xét trước khi bắt đầu, trước khi chúng ta kỳ vọng thấy một con hổ Tasmania nhỏ bé trong tay, là cách mà một dự án như vậy sẽ tương tác với tất cả các bên liên quan chính, từ công chúng đến các nhà khoa học và các ngành công nghiệp khác, cũng như với chính quyền địa phương.
Trước khi niềm vui của việc hồi sinh một loài như hổ Tasmania trở nên thực sự, có những câu hỏi cần được giải đáp: Những sinh vật này có thể được đưa trở lại thế giới ở đâu và bằng cách nào. Chúng ta cần biết liệu công chúng có ủng hộ điều này hay không.
Liệu người dân địa phương có ủng hộ ý tưởng này không? Họ có thể đối mặt với những khó khăn gì nếu sinh vật này được đưa trở lại thế giới ngày nay, một thế giới hoàn toàn khác biệt so với thời kỳ mà tổ tiên chúng đã rời bỏ? Ngoài ra, những rủi ro nào đang đe dọa hệ sinh thái và môi trường?
Cuối cùng, sự tồn tại của một loài không chỉ là trò chơi 'đóng vai tạo hóa' của con người, mà nó còn bao gồm quá nhiều yếu tố mà chúng ta cần phải cân nhắc một cách cẩn thận.
Nguồn: CNET, Yahoo
