'Sự Tiến Hóa Của Loài Người: Một Bước Đi Trong Dòng Lịch Sử Vô Tận'

Nếu Sapiens của Yuval Harari chỉ là một cuốn sách khoa học dày năm trăm trang về lịch sử con người qua hàng ngàn năm, thì sẽ là một bất ngờ lớn khi Bill Gates khuyến khích mọi người mua một quyển và sau đó thảo luận về nó với những người khác.

'   Chương 1: Cách Mạng Trí Tuệ   '

Trí tưởng tượng có thể đưa Sapiens bay xa. Sau mỗi ngày làm việc kiếm sống, họ quay về nhà và trò chuyện với nhau. Những cuộc trò chuyện này đã tạo nên một trật tự xã hội ảo với sự phân tầng, tin vào những câu chuyện thần thoại.

'   Chương 2: Cách Mạng Nông Nghiệp   '

Yuval Harari đã đặt cho cuộc cách mạng này một cái tên khá gai góc: 'Sự Lừa Dối Lớn Nhất Trong Lịch Sử'. Tại sao lại như vậy? Khi chuyển sang Cách Mạng Nông Nghiệp, Sapiens không còn là những kẻ lang thang phiêu bạt nữa mà họ đã chọn yên bề gia thất, chọn một vùng đất để ổn định. Họ trở thành nông dân, làm việc vất vả để sản xuất lương thực, chủ yếu là lúa mì.

Hậu quả của việc sản xuất lương thực là sự hình thành một hệ thống xã hội phân tầng, với vua chúa, địa chủ xuất hiện. Tuy nhiên, so với hiệp khách trong quá khứ, nông dân hiện đại có lẽ có cuộc sống tốt hơn với nguồn lương thực ổn định. Tuy nhiên, câu trả lời này cũng giúp giải thích cho thế giới Sapiens hiện đại, khi áp lực cuộc sống khiến họ quên đi cảm giác thực sự của cuộc sống, chỉ biết làm việc và kiếm tiền.

Trong cùng cuộc cách mạng, Yuval cũng mở ra cuộc tranh luận về vấn đề phân biệt chủng tộc và cuộc đấu tranh.

Nhà khoa học tiếp cận vấn đề không bằng cách phân biệt chủng tộc mù quáng. Không kêu gọi. Không biểu tình. Bằng cách so sánh và phân tích sự khác biệt giữa các đặc điểm cơ thể như da màu và giới tính, Yuval đã chứng minh sự bình đẳng giữa mọi người, rằng mọi người đều có khả năng tư duy, tưởng tượng, yêu thương và chia sẻ. Chẳng phải tình yêu và sự chia sẻ là yếu tố quan trọng trong việc tạo ra một con người hoàn chỉnh?

Thêm vào đó, Yuval đã đưa ra một quan điểm thú vị về tưởng tượng. Theo như chúng ta đã biết từ Cách Mạng Nhận Thức, Sapiens có khả năng tưởng tượng rất phong phú, và chính chính trị và xã hội hiện tại, bao gồm cả sự phân biệt đối xử, là kết quả của tưởng tượng phức tạp. Điều này đặt ra câu hỏi về ý nghĩa của mọi thứ. Nếu cuộc sống không có ý nghĩa đối với con người, thì tại sao lại có ý nghĩa với các loài vật khác?

'   Chương 3: Sự Thống Nhất   '

Khi Sapiens chuyển từ thời kì săn bắn và thu thập sang thời kì nông nghiệp, họ đã tạo ra nhiều hình thức tổ chức xã hội mới, từ các cộng đồng địa phương đến các quốc gia và đế chế lớn. Trong chương này, Yuval phân tích quá trình hình thành các quốc gia và quá trình toàn cầu hóa.

Với sự phát triển của buôn bán và thương mại, tiền tệ đã trở thành một phần quan trọng trong cuộc sống. Các hình thức tiêu dùng và trải nghiệm liên tục đã thúc đẩy hành vi mua hàng và tạo ra nhiều thị trường khác nhau. Cuốn sách cũng điểm qua lịch sử của các đế chế thống trị và những cuộc khủng hoảng kinh tế lớn.

Trong phần này, tác giả cũng nêu ra sự hình thành của các tôn giáo. Việc một tôn giáo thống trị về quan điểm về thế giới đã mở ra nhiều ý kiến thú vị.

'   Chương cuối: Cách Mạng Khoa Học   '

Ở thời điểm này, dường như Sapiens đã đạt đến đỉnh cao về khả năng tư duy và sử dụng tối đa khả năng của não bộ. Các phát minh liên tục được đưa ra, từ kháng sinh, cải tiến quân sự cho đến công nghệ kỹ thuật. Trong phần này, tác giả đã nghiên cứu sâu về bản chất của khoa học và sự tiến bộ của nó.

Theo Yuval, sự hoài nghi là động lực của Sapiens trong việc làm khoa học. Sự hoài nghi đã đưa họ đi khám phá và nghiên cứu từ y tế, quân sự cho đến các tri thức khác nhau.

Tuy nhiên, việc sử dụng khoa học cũng mở ra nhiều khía cạnh khác nhau. Nếu được sử dụng đúng cách, khoa học có thể mang lại sự tiến bộ như Cuộc Cách Mạng Công Nghiệp. Nhưng nếu bị lạm dụng, nó cũng có thể góp phần vào chiến tranh, như thế chiến I và II, với các loại vũ khí hủy diệt. Khoa học tạo ra tiến bộ, nhưng cũng có thể gây ra tai họa khi được lạm dụng.

Không có gì ngạc nhiên nếu một nhà khoa học làm việc trong lĩnh vực 'Làm thế nào để sống vĩnh cửu' mà lại hoài nghi. Nhưng kỳ lạ thay, nhà khoa học này lại hoài nghi về ý nghĩa của cái chết, một điều mà thường được coi là xấu xa. Thậm chí, ông không chỉ không tìm thấy câu trả lời mà còn gặp thêm một loại hoài nghi khác. Một hoài nghi sâu sắc hơn nhiều. Liệu bất tử là một phần thưởng, hay là một hình phạt?

Tuy nhiên, nhà khoa học cũng nhìn nhận vấn đề từ phía khoa học. Ông phát hiện ra, hạnh phúc lâu dài đến từ serotonin, dopamine và oxytocin. Vậy thôi, hạnh phúc chỉ là một phản ứng sinh học?

Nhưng lập luận trên cũng bị thách thức bởi một lập luận khác. Hạnh phúc là sống một cuộc sống ý nghĩa. Sapiens có khả năng tưởng tượng phức tạp, và tưởng tượng đã tạo ra các thể chế, chính phủ, iPhone, và những thú vui trong cuộc sống. Nhưng nếu tưởng tượng là không có thật, thì cuộc sống có ý nghĩa gì? Yuval đã truyền đạt nỗi hoài nghi về hạnh phúc và ý nghĩa cho độc giả của mình.

Nhưng ông cũng chưa tìm ra lời giải cho nỗi hoài nghi đó. Cuối cùng: 'Có điều gì nguy hiểm hơn những vị thần không bao giờ hài lòng và không biết mình muốn gì?'

'Liệu có điều gì nguy hiểm hơn những vị thần không bao giờ hài lòng và không biết mình muốn gì?'

Trong 70.000 năm qua, Sapiens đã tiến hóa và phát triển mạnh mẽ, sở hữu những công cụ tiên tiến như khoa học kỹ thuật, công nghệ và thông tin, nhưng vẫn mơ hồ về mục tiêu chung. Mục tiêu của chúng ta là gì? Mỗi Sapiens có những cách tiếp cận khác nhau về hạnh phúc? Một số người coi tiền là quan trọng. Những người khác có nhiều tiền hơn lại muốn thêm nhiều hơn nữa, hoặc thậm chí là quyền lực. Nhưng liệu những thứ đó có thực sự tồn tại hay không? Cái thực sự đang dần mất đi. Tình thương gia đình đang dần tan biến. Sự kết nối, những khoảnh khắc sum vầy trước đây trong những ngôi nhà làm bằng đất sét, Sapiens cũng đang mất dần. Khoa học mang lại cho chúng ta mạng xã hội, kết nối mạnh mẽ hơn, nhưng kết quả cuối cùng là một chuỗi các bit điện tử, cảm xúc trở thành những dòng mã và đôi mắt chỉ là hai dấu chấm đen trên khuôn mặt luôn mỉm cười hoặc luôn buồn. Cho đến khi Sapiens tìm được câu trả lời cho câu hỏi: “Chúng ta muốn gì?”, thì khoa học kỹ thuật, công nghệ và những thứ khác chỉ làm tăng thêm vấn đề. Nói chung, chúng ta có vẻ không hạnh phúc hơn so với tổ tiên của chúng ta cách đây hàng ngàn năm. Đó có lẽ là lý do tại sao Yuval luôn gọi những người Sapiens là vị thần, bởi dù chúng ta hiện đại đến đâu, chúng ta vẫn chỉ là con người. Dù có quyền lực đến đâu, chúng ta vẫn không thể trở thành vị thần, vì vẫn còn những khoảng trống, những thiếu sót trong tâm hồn.

'Kết thúc'

Yuval đã tạo ra một tác phẩm tóm tắt về loài người, cả về bối cảnh và tâm trạng. Trong đó, ông đã kết hợp kiến thức và những suy tư về thời đại hiện tại. Tuy nhiên, việc đóng gói quá nhiều thông tin trong 500 trang sách, dù đã được rút gọn, cũng đã tạo ra sự chán chường. Dù bạn có hay không hứng thú với lịch sử, thì việc sở hữu một cuốn sách như vậy vẫn là điều cần thiết, bởi nó không chỉ là một cái nhìn lại về quá khứ của loài người mà còn là cơ hội để nhận ra những điểm yếu của chúng ta. Tất nhiên, bạn sẽ cần một số liều thuốc an thần trước khi có thể hiểu được ý tưởng của tác giả. Tuy nhiên, đây chắc chắn là một món quà đáng giá đối với Sapiens: Lược sử của loài người.

'Sapiens: Lược sử của loài người', một cuốn sách được Bill Gates, Mark Zuckerberg và Barack Obama đều khuyên bạn nên đọc.

'Loài người trở nên thông minh như thế nào?'

Theo Bookademy