Sương Nguyệt Anh - tác giả nữ đầu tiên của báo chí Việt Nam

Google Doodle hôm nay hiển thị hình ảnh của nữ sĩ tài năng Sương Nguyệt Anh - chủ bút của tờ Nữ Giới Chung - tờ báo đầu tiên của phụ nữ Việt Nam.

Vào ngày này năm 1918, tờ Nữ Giới Chung xuất bản số đầu tiên và Sương Nguyệt Anh trở thành nữ chủ bút lịch sử đầu tiên trong báo chí Việt Nam. Tờ báo này phát hành vào ngày thứ sáu, ngày 1/2/1918, và kết thúc vào ngày 19/7/1918, tồn tại tổng cộng 5 tháng 19 ngày và ra mắt tổng cộng 22 số.

Sương Nguyệt Anh sinh tên là Nguyễn Thị Khuê, sinh năm 1864 tại xã An Đức, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Bà là con thứ tư của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu và bà Lê Thị Điền, người làng Thanh Ba thuộc huyện Cần Giuộc. Bà Sương Nguyệt Anh qua đời vào năm 1921. Ngoài bút danh Sương Nguyệt Anh, bà còn được biết đến với nhiều bút danh khác như Xuân Khuê, Nguyệt Nga, và Nguyệt Anh.

Sương Nguyệt Anh từ nhỏ đã được biết đến với sự thông minh. Do gia đình đông người và cha bị mù, bà phải đảm nhận việc gia đình cũng như hỗ trợ cha trong công việc làm thuốc. Ban ngày, bà giúp cha dạy học và chữa bệnh, ban đêm lại dành thời gian đọc sách và viết thơ. Chị gái của bà, Nguyễn Thị Kim Xuyến, cũng là người rất giỏi trong việc đọc và viết thơ từ khi còn nhỏ. Hai chị em được cha dạy cách đọc sách và viết thơ, nổi tiếng với tài năng và sắc đẹp, được mọi người gọi là Nhị Kiều.

Sương Nguyệt Anh - Người góa phụ tài năng ở tuổi 30

Dù được nhiều người yêu mến vì tài năng và sắc đẹp, cuộc đời cá nhân của bà không may mắn. Năm 1888, khi Sương Nguyệt Anh mới 24 tuổi, cha bà qua đời. Sau đó, bà phải đối mặt với sự hãm hại từ Tri phủ Ba Tường - ông Phủ Xuyên, khiến bà phải di cư với gia đình sang Cái Nứa (Mỹ Tho) rồi đến Rạch Miễu để tránh tai họa.

Ở đó, Nguyệt Anh gặp gỡ và kết duyên với ông Phó tổng Hòa Quới, người đã trở thành người chồng thứ hai của bà sau khi góa vợ. Ông được mọi người gọi là thầy Cai Tính, là người hiền lành và được cộng đồng địa phương yêu quý.

Sau khi kết hôn không lâu, Sương Nguyệt Anh nhận tin cha mất, gây ra đau đớn lớn trong cuộc đời bà. Cô và chồng có một người con gái tên Nguyễn Thị Vinh. Con gái của bà sau này kết hôn với ông Mai Văn Ngọc và sinh ra Mai Huỳnh Hoa, được biết đến với tên Kim Hoa, là vợ của Phan Văn Hùm.

Không lâu sau khi sinh con, chồng của bà lại qua đời, để lại bà một mình nuôi con gái. Trải qua những nỗi đau của việc mất cha và chồng, bà thêm một chữ 'Sương' vào tên hiệu của mình, trở thành 'Sương Nguyệt Anh'.

Nữ chủ bút tài năng và trí tuệ

Trong những năm 1906-1908, bà ủng hộ phong trào Đông Du của Phan Bội Châu bằng cách bán một phần tài sản và kêu gọi quyên góp để hỗ trợ học sinh sang Nhật du học.

Năm 1917, Sương Nguyệt Anh đưa cháu gái lên Sài Gòn và cùng một nhóm người yêu nước chuẩn bị phát hành tờ báo đầu tiên dành cho phụ nữ Việt Nam. Ngày 1/2/1918, tờ báo Nữ giới chung ra số đầu tiên, bà trở thành nữ chủ bút đầu tiên trong lịch sử báo chí Việt Nam. Tờ báo này chủ trương nâng cao dân trí, khuyến khích công nông thương và đặc biệt là tôn vinh vai trò của phụ nữ trong xã hội. Văn phòng của tờ báo đặt tại số 155 đường Taberd, Sài Gòn (hiện nay là đường Nguyễn Du, quận 1, TP.HCM).

Tuy nhiên sau khoảng một năm hoạt động và xuất bản 22 số báo, vào tháng 7/1918, tờ báo bị ngừng phát hành. Suốt thời gian hoạt động, Sương Nguyệt Anh đã đặt cả tài năng và lòng nhiệt thành vào việc thúc đẩy tinh thần nữ quyền trong xã hội. Các số báo đã được xuất bản đều chứa đựng những thông điệp về giáo dục phụ nữ, phẩm hạnh phụ nữ và chỉ trích những quy định nghiêm ngặt đối với phụ nữ thời bấy giờ, đồng thời nỗ lực vì sự bình đẳng giữa nam và nữ.

Sương Nguyệt Anh đã sáng tác nhiều tác phẩm, nhưng không tổng hợp thành một tập sách. Bây giờ chỉ còn một số bài thơ, như Đoan Ngọ nhật điếu Khuất Nguyên, Tức sự, Chinh Phụ thi, Thưởng bạch Mai, Vịnh ni cô, vua Thành Thái vào Nam, cảm tác khi lính Việt đi Âu chiến... và vài bài vè như Vè tiểu yêu, Vè thầy Hỷ, Vè chơi chơi xổ số.

Đến nay, khi nhắc đến Sương Nguyệt Anh, người ta vẫn nhìn thấy trong bà một tấm gương của hoạt động nhiệt huyết cho quyền lợi của phụ nữ. Bà đã làm rõ nhiều vấn đề về vai trò của phụ nữ trong gia đình và xã hội thông qua trang báo “Nữ giới chung”. Trong thời kỳ chuyển đổi, khi phụ nữ Việt Nam bắt đầu tiếp xúc với văn hóa phương Tây, Sương Nguyệt Anh là một người tiên phong xứng đáng.

Sau khi kết thúc với 'Nữ giới chung', bà từng được mời làm chủ bút của tờ báo Đèn Nhà Nam (biến thể của Nữ giới chung) nhưng bà đã từ chối.

Trong thời gian này, Sương Nguyệt Anh thường xuyên gặp vấn đề với mắt và sức khỏe của bà cũng dần suy giảm. Sau lời khuyên của bác sĩ, bà đã đưa cháu gái về Mỹ Chánh Hoà (Ba Tri) để sống với em trai là Nguyễn Đình Chiêm để điều trị. Nhưng không lâu sau, bà đã mất thị lực hoàn toàn. Mặc dù vậy, bà vẫn tiếp tục công việc của cha, dạy học và chữa bệnh để giúp đời.

Sương Nguyệt Anh qua đời vào tháng 1/1921 tại làng Mỹ Chánh Hòa, hưởng thọ 57 tuổi. Bà được an táng gần mộ của cha mẹ tại Khu di tích nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu, ấp 6, xã An Đức, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre.

Với tài năng và tâm huyết, Sương Nguyệt Anh đã ghi dấu ấn sâu trong lòng người Việt Nam với hình ảnh một nữ chủ bút, một nhà thơ đa tài và một người tiên phong trong cuộc đấu tranh cho quyền lợi của phụ nữ Việt Nam vào những năm đầu thế kỷ XX.

“Khi nói về văn học Nam Bộ, không ai không nhớ đến Sương Nguyệt Anh và những câu thơ tế nhị của bà, nhớ đến tinh thần và chí khí thanh cao mà bà đã truyền đạt cho thế hệ sau. Bà là nữ sĩ Thanh Quan của miền Nam”. Phạm Xuân Độ trong tác phẩm “Nữ thi hào Việt Nam” đã viết về công lao của nữ sĩ Sương Nguyệt Anh một cách tôn trọng và sâu sắc.

Ngày nay, tên của bà được gắn liền với nhiều địa điểm như đường phố, trường học, câu lạc bộ... mang theo niềm tự hào và sự trân trọng.