Suy nghĩ sáng tạo

Suy nghĩ sáng tạo, hay còn gọi là bùng nổ ý tưởng hoặc động não (tiếng Anh: brainstorming) là một phương pháp đặc biệt để phát triển nhiều giải pháp sáng tạo cho một vấn đề. Phương pháp này hoạt động bằng cách tập trung đưa ra các ý tưởng, từ đó rút ra nhiều giải pháp căn bản cho vấn đề đó.

Theo Hilbert Meyer: Suy nghĩ sáng tạo (động não) là một kỹ thuật tích cực trong giảng dạy, thúc đẩy các thảo luận để khai thác những ý tưởng mới, độc đáo về một chủ đề từ mọi thành viên tham gia. Các thành viên được khuyến khích tham gia tích cực mà không bị gò bó, nhằm tạo ra một luồng ý tưởng sôi nổi.

Các ý tưởng/hình ảnh về vấn đề được đưa ra một cách tự do và ngẫu nhiên, khám phá từng khía cạnh, phương diện của vấn đề mà các thành viên tham gia nghĩ tới, một cách sâu sắc và toàn diện nhất có thể. Những ý kiến có thể rất rộng và sâu cũng như không giới hạn bởi các chi tiết nhỏ nhất của vấn đề.

Trong suy nghĩ sáng tạo, vấn đề được khai thác từ nhiều góc độ và cách nhìn khác nhau. Cuối cùng, các ý tưởng sẽ được nhóm lại và đánh giá.

Ứng dụng của động não rộng rãi, nhưng phổ biến nhất là trong các lĩnh vực sau:

• Quảng cáo - Phát triển ý tưởng cho các chiến dịch quảng cáo.
• Giải quyết vấn đề - Tìm ra những hướng giải quyết mới, phân tích tác động và đánh giá vấn đề.
• Quản lý quy trình - Tối ưu hóa hiệu quả công việc và xử lý sản phẩm.
• Quản lý dự án - Xác định mục tiêu, nguy cơ, phân phối, tiến độ, tài nguyên, vai trò và trách nhiệm, kỹ thuật, vấn đề.
• Xây dựng đội ngũ - Khuyến khích sự chia sẻ ý tưởng trong đội ngũ và khuyến khích tư duy sáng tạo.

Lịch sử

• Khái niệm Động não (brainstorming) được Alex Faickney Osborn đề xuất lần đầu vào năm 1939. Ông mô tả động não như là Một kỹ thuật tập hợp một nhóm người để giải quyết một vấn đề cụ thể bằng cách thu thập tất cả các ý kiến từ nhóm đó trong một khoảng thời gian ngắn theo nguyên tắc nhất định. Kỹ thuật này đã được phát triển bởi Charles Hutchison Clark và áp dụng vào lý thuyết giảng dạy bởi Hilbert Meyer.
• Ngày nay, phương pháp này rất phổ biến trong các lớp học và các doanh nghiệp. Ngoài việc áp dụng truyền thống, người ta còn sử dụng máy tính và phần mềm hỗ trợ để làm cho động não hiệu quả hơn.

Đặc điểm và yêu cầu

• Phương pháp này có thể được thực hiện bởi một hay nhiều người. Số lượng người tham gia nhiều sẽ giúp cho phương pháp tìm ra lời giải nhanh và toàn diện hơn nhờ vào nhiều góc nhìn khác nhau từ các trình độ và trải nghiệm khác nhau của mỗi người.
• Công cụ: Tốt nhất là thể hiện bằng một bảng viết để mọi thành viên đều có thể đọc rõ tình trạng hoạt động động não. Nếu thực hiện bởi cá nhân hoặc vài người, có thể thay thế bằng việc ghi chép trên giấy. Ngày nay, việc kết nối các máy tính cá nhân vào một mạng chung cũng làm cho việc thực hiện động não trở nên dễ dàng hơn. Bằng cách này, những người có thể cách xa nhau vẫn có thể tham gia và việc động não được hỗ trợ bởi các công cụ mạnh mẽ của tin học như các kho dữ liệu, từ điển trực tuyến và các công cụ tìm kiếm.
• Định nghĩa vấn đề: Vấn đề cần giải quyết phải được xác định rõ ràng và đưa ra các tiêu chuẩn cần đạt của một lời giải. Trong giai đoạn này, vấn đề sẽ được phân tích từ môi trường và các nhiễu loạn. Đây là bước đầu tiên để xác định bản chất của vấn đề và xác định các điều kiện cần và đủ cho một lời giải.
• Tập trung vào vấn đề: Đây là bước quan trọng trong quá trình động não. Tránh các ý kiến hoặc điều kiện bên ngoài có thể làm lạc hướng buổi làm việc. Trong giai đoạn này, mọi ý tưởng, quan điểm và cả các thuật ngữ chuyên môn có liên quan trực tiếp đến vấn đề cần giải quyết đều được thu thập lại một cách đầy đủ. Các ý tưởng này đều được xem xét có vai trò ngang nhau và không phân biệt chi tiết lớn nhỏ. Việc ghi chép không cần phải theo thứ tự cụ thể.
• Không có sự phê bình hoặc đánh giá đối với các ý tưởng trong quá trình thu thập. Các ý tưởng thoáng qua nếu bị phê bình sẽ dễ bị bỏ qua và dẫn đến mất sự tổng quan của buổi động não.
• Khuyến khích sự tích cực: Mỗi thành viên nên cố gắng đóng góp và phát triển các ý tưởng dựa trên trình độ và quan điểm cá nhân mà không bị ràng buộc bởi quan điểm của các thành viên khác. Đưa ra càng nhiều ý kiến càng tốt về mọi mặt của vấn đề, kể cả những ý tưởng không thực tế, hoàn toàn lạ hoặc sáng tạo.

Các bước tiến hành

1. Trong nhóm, chọn ra một người làm đầu nhóm để điều khiển và một người thư ký để ghi lại tất cả các ý kiến (có thể do cùng một người thực hiện nếu thích hợp).
2. Xác định vấn đề hoặc các ý kiến sẽ được đề xuất. Đảm bảo mọi thành viên hiểu rõ về đề tài được thảo luận.
3. Thiết lập các 'luật chơi' cho buổi động não. Các luật nên bao gồm:
   • Người đứng đầu nhóm có trách nhiệm điều khiển buổi làm việc.
   • Không ai trong nhóm có quyền đánh giá, phê bình hay chỉnh sửa ý kiến, từ vựng hoặc giải thích của thành viên khác.
   • Cần nhấn mạnh rằng không có câu trả lời nào là sai!
   • Tất cả các câu trả lời, ý kiến, cụm từ, ngoại trừ những gì đã được lặp lại, sẽ được ghi lại (viết tóm gọn thành một từ hoặc câu cho mỗi ý).
   • Thiết lập thời gian cho buổi làm việc và kết thúc đúng giờ.
4. Bắt đầu buổi động não: Người lãnh đạo sẽ chỉ định hoặc chọn thành viên để chia sẻ ý kiến hoặc giải đáp các ý tưởng. Người thư ký sẽ ghi lại tất cả các câu trả lời, có thể công khai bằng cách viết lên bảng điện tử chẳng hạn. Không cho phép bất kỳ đánh giá hay nhận xét nào về bất kỳ câu trả lời nào cho đến khi buổi động não kết thúc.
5. Sau khi kết thúc buổi động, xem lại tất cả các câu trả lời và bắt đầu đánh giá. Một số lưu ý về chất lượng câu trả lời bao gồm:
   • Tìm các ý trùng lặp hoặc tương tự để thu gọn lại.
   • Liên kết các câu trả lời có cùng nguyên tắc hoặc cùng ý tưởng.
   • Loại bỏ những ý không thích hợp hoặc không liên quan.
   • Sau khi danh sách ý kiến được làm sạch, tiếp tục thảo luận để có được một câu trả lời chung.

Các dạng công não

• Động não, hay động não công khai, là hình thức thông thường của động não, các thành viên công khai phát biểu (bằng miệng) suy nghĩ giải quyết của mình về vấn đề đã được đưa ra, cùng với sự tham khảo và phát triển những ý tưởng của thành viên phát biểu trước đó.
• Động não viết là một hình thức biến đổi của động não. Trong động não viết thì những ý tưởng không được trình bày miệng mà được từng thành viên tham gia trình bày ý kiến bằng cách viết chung vào giấy, bảng,..., bằng các từ khóa thành một bản đồ tư duy, hay một bài viết hoàn chỉnh về một chủ đề.
• Động não không công khai là một hình thức của động não viết. Mỗi một thành viên viết riêng ra giấy, nhưng chưa công khai, những ý đồ giải quyết vấn đề theo cách riêng của mình, mà không có sự tham khảo ý kiến hay bị tác động của người khác. Sau đó nhóm mới tập hợp các ý tưởng riêng đó và thảo luận chung về các ý kiến hoặc tiếp tục phát triển các ý tưởng tốt.

Thí dụ

• Vấn đề: 'Thiết kế máy chuyển ngân của nhà băng' (ATM -Automated Teller Machine)
• Thành viên mời tham dự buổi động não có thể bao gồm: 1 người có gửi tiền nhà băng, 1 nhân viên làm việc chuyển ngân hàng ngày, 1 nhà thiết kế phần mềm, 1 người không có gửi tiền trong nhà băng.
• Câu hỏi chính được cô lập lại thành: 'Thao tác nào máy chuyển ngân có thể phục vụ được cho khách hàng?' (hay máy chuyển ngân đảm đương nhiệm vụ gì?)
• Sau khi động thì các ý kiến đã được thu thập về máy ATM được đặt trong hình vẽ.
• Khi có bảng các ý niệm thì nhóm làm việc sẽ phân loại theo góc nhìn của người dùng máy ATM. Như vậy một số ý kiến như là 'khám máy từ xa', 'nâng cấp cho máy từ xa', hay 'bảo trì máy' chỉ dùng cho người kỹ sư bảo trì.
• Đứng trên quan điểm các dịch vụ mà máy cung cấp thì có thể rút thành 3 nhóm dùng máy. (Các ý tưởng còn lại được gom gọn thành 3 nhóm này).
• Như vậy dựa vào các thông tin thu nhập được người thiết kế có thể nắm được những tính năng chính của một ATM mà tiến hành (hình 2).

• Tư duy sáng tạo

Chú thích và dẫn nguồn

• Brainstorming.co.uk -- THAY ĐỔI CUỘC SỐNG VÀ SỰ NGHIỆP VỚI PHƯƠNG PHÁP SÁNG TẠO Ý TƯỞNG TIÊN TIẾN
• Brainstorming - Tạo ra nhiều ý tưởng cực kỳ mới lạ
• Động Não -- Bài được tác giả chính Võ Quang Nhân chỉnh sửa và gửi đăng
• Suy nghĩ sáng tạo