Chuyên gia y tế Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc - Chuyên gia Nội tổng quát - Nội tiết - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Mytour Central Park; Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Nhật - Chuyên gia truyền nhiễm - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Mytour Hải Phòng.

Đường là thuật ngữ chỉ những hợp chất hóa học trong nhóm phân tử cacbohydrat, đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa năng lượng cho cơ thể. Tuy nhiên, thừa đường có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe như béo phì, tiểu đường, bệnh tim mạch, và suy giảm hệ thống miễn dịch...

Có 3 loại đường chính bao gồm:

• Đường đơn: Đây là đường tinh, chỉ bao gồm một phân tử đường như fructose, glucose...
• Đường đôi: Bao gồm 2 phân tử đường như: sucrose (kết hợp fructose + glucose); lactose (gồm galactose + glucose); maltose (gồm glucose + glucose).
• Đường đa phân tử hoặc đường phức, có hơn 2 phân tử đường.

Đường không chỉ là gia vị giúp thức ăn ngon hơn, mà còn cung cấp các chất dinh dưỡng quan trọng như vitamin B1 và B2, vitamin C, muối khoáng, sắt, acid hữu cơ... có vai trò chuyển hóa năng lượng cho cơ thể. Tuy nhiên, việc tiêu thụ quá nhiều hoặc quá ít đường đều có thể gây hại cho cơ thể.

Khi cơ thể tiêu thụ quá ít đường, có thể dẫn đến hạ đường huyết, giảm năng lượng, suy giảm cân, mệt mỏi. Ngược lại, nếu cơ thể tiêu thụ thừa đường, có thể làm tăng hàm lượng đường trong máu, làm tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường, tim mạch, thừa cân, béo phì, suy giảm hệ thống miễn dịch....

Nếu tiêu thụ lượng đường lớn trong thời gian dài, cơ thể bạn sẽ đối mặt với những vấn đề sức khỏe nguy hiểm bao gồm:

• Thừa cân, béo phì: Thừa đường làm giảm hoạt động của tế bào đốt chất béo và tăng lượng insulin, gây rối loạn trao đổi chất. Đồng thời, đường còn làm tăng hormone gây cảm giác đói (hormone Ghrelin), khiến cơ thể thèm ăn và tích tụ chất béo, nguy cơ béo phì, thừa cân, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Thừa đường ức chế sản xuất hormone Leptin, là hormone báo hiệu cho bộ não chúng ta đã đủ đường và dừng ăn nên sau khi ăn nhiều đồ ngọt chúng ta có cảm giác thèm ăn hơn nữa.
• Bệnh tiểu đường: Lượng đường tăng dẫn tới hàm lượng insulin trong máu tăng là nguyên nhân chính gây ra bệnh tiểu đường. Lượng đường thừa dẫn đến tích tụ chất béo trong gan, ảnh hưởng đến tế bào beta trong tuyến tụy làm mất khả năng sản xuất đủ insulin.
• Bệnh tim mạch: Thừa đường ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tim mạch, thậm chí hại hơn cả chất béo. Đường có thể làm tổn thương tim và động mạch, tăng insulin, nhịp tim, huyết áp và kích hoạt hệ thống thần kinh giao cảm. Người thường xuyên tiêu thụ nhiều đường có nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ, động mạch vành cao hơn so với những người ăn uống cân bằng.
• Sâu răng: Đồ ngọt là nguyên nhân chính gây sâu răng. Vi khuẩn trong miệng lấy fructose từ đường và tạo ra axit lactic làm hỏng men răng, gây các vấn đề như sâu răng, hôi miệng....

• Suy giảm hệ thống miễn dịch: Thừa đường làm cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng, cảm lạnh, cảm cúm... do suy giảm hệ thống miễn dịch.
• Bệnh gan nhiễm mỡ: Đường được chuyển hóa thành lipid trong gan, khiến gan sản xuất lipid thừa, ảnh hưởng chức năng gan. Hàm lượng insulin tăng cao do tiêu thụ nhiều đường dẫn đến tích tụ chất béo trong gan. Thừa đường là một trong những nguyên nhân gây ra các bệnh lý về gan, đặc biệt là gan nhiễm mỡ.
• Trầm cảm: Não cần một lượng glucose và insulin nhất định để hoạt động bình thường, nhưng nếu thừa đường, não sẽ quá tải glucose và insulin, dẫn đến tình trạng lo lắng, bồn chồn, góp phần vào bệnh trầm cảm.
• Mất ngủ: Lượng đường trong máu ảnh hưởng đến giấc ngủ. Việc tiêu thụ quá nhiều đường và chất béo mà thiếu chất xơ có thể làm tăng lượng đường trong máu, gây kiệt sức và mất ngủ.
• Suy giảm trí nhớ: Lượng đường tăng cao và protein giảm có thể làm suy giảm chức năng nhận thức. Theo nghiên cứu trên Tạp chí Sinh lý học, tiêu thụ nhiều đường có thể làm chậm trí não và góp phần vào tình trạng suy giảm trí nhớ.
• Nghiện đồ ngọt: Thừa đường tăng cường giải phóng dopamine, gây hưng phấn bộ não. Nghiện đồ ngọt cũng gây các biến đổi hành vi tương tự như nghiện các chất ma túy (cocain).

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mức độ đường tự do (bao gồm đường tự nhiên, đường phụ gia, siro và nước trái cây...) nên giới hạn như sau:

• Nên hạn chế lượng đường tự do dưới 10% tổng calo tiêu thụ cho cả người lớn và trẻ em. Để đạt được lợi ích sức khỏe tốt nhất, bạn nên tiêu thụ dưới 5%.
• Ví dụ, nếu một người trưởng thành tiêu thụ khoảng 2.000 calo mỗi ngày, lượng đường theo khuyến cáo là dưới 200 calo, tương đương khoảng 50g hoặc 12 thìa cà phê.

Để bảo vệ sức khỏe khỏi nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường, béo phì, suy giảm miễn dịch.... hãy giảm lượng đường ăn mỗi ngày, bạn có thể thực hiện các biện pháp sau:

• Hạn chế thực phẩm chứa đường tự do như: Bánh kẹo ngọt, socola, nước ngọt, nước trái cây đóng gói....
• Thay thế thực phẩm hiện tại bằng các lựa chọn lành mạnh như: Uống nước lọc thay vì nước ngọt; Ăn trái cây tươi thay vì nước trái cây đóng gói...
• Kiểm tra nhãn dinh dưỡng trên thực phẩm đóng gói, tránh chọn thực phẩm có đường là thành phần chính.

Ngoài ra, thay đổi lối sống như tập thể dục đều đặn, uống nước đủ, ăn nhiều chất xơ, giữ gìn giấc ngủ, kiểm soát khẩu phần ăn... sẽ giúp bạn cải thiện sức khỏe và giảm lượng đường trong máu hiệu quả.

• Con của bạn có thể đang tiêu thụ quá nhiều đường?
• Biểu hiện cơ thể đang thừa đường
• Bé ăn bao nhiêu đường mỗi ngày là đủ?