Buzz
Nhiều người trong chúng ta cho rằng chỉ cần sử dụng biện pháp trừng trị, thi hành kỷ luật sẽ khiến những người xung quanh hành xử tốt hơn. Rằng khen ngợi hoặc sự đe dọa sẽ khiến mọi người tuân thủ. Tuy nhiên, không phải lúc nào cách làm đó cũng phát huy hiệu quả, và trong một số trường hợp những con người đó sẽ bị thúc đẩy đến việc hành động một cách không trách nhiệm hơn.
Càng ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy những phương pháp giải quyết dựa trên nguyên tắc cứng nhắc, đang làm vấn đề trở nên trầm trọng hơn, thay vì cải thiện tình hình.
Thay vì trách móc và ép buộc người khác phải cư xử đúng, chúng ta có thể tiếp cận vấn đề một cách khác biệt. Edward L.Deci & Richard Flaste, tác giả của cuốn sách “Sao ta làm điều ta làm”, đã đề xuất một cách nhìn nhận và xử lý vấn đề đó. Họ bắt đầu bằng việc đặt câu hỏi “Tại sao con người lại cư xử không có trách nhiệm - vì sao họ lại thể hiện hành vi bạo lực, cư xử không lành mạnh,...”
Phương pháp này tập trung vào động lực ẩn đằng sau hành vi không có trách nhiệm, giải thích cách các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến động lực đó. Sau đó, họ chỉ ra những yếu tố có thể thúc đẩy con người hành xử có trách nhiệm hơn. “Sao ta làm điều ta làm” thảo luận về động lực của con người, tập trung vào sự phân biệt quan trọng giữa sự tự chủ và sự kiểm soát.
Hầu hết mọi người thường nghĩ rằng động lực lớn nhất đến từ bên ngoài, là điều mà một người có thể tạo ra cho người khác. Tuy nhiên, hai tác giả của cuốn sách này cho rằng, sự tự thúc đẩy, thay vì động lực từ bên ngoài, mới là trung tâm của sự sáng tạo, trách nhiệm, hành vi lành mạnh và thay đổi lâu dài. Cách tiếp cận khéo léo hoặc áp lực từ bên ngoài có thể tạo ra sự tuân thủ, nhưng cũng có thể mang lại những hậu quả tiêu cực như thúc đẩy bất tuân.
Do đó, thay vì hỏi “Làm thế nào để thúc đẩy người khác?”, câu hỏi nên là “Làm thế nào để tạo ra hoàn cảnh mà người khác sẽ tự thúc đẩy chính mình?”
Thông qua cuốn sách này, chúng ta sẽ hiểu được lý do tại sao chúng ta thực hiện những hành động mà chúng ta làm, và cách thức thúc đẩy hành vi có trách nhiệm - làm thế nào để đạt hiệu suất, học tập một cách vui vẻ, và làm thế nào để thay đổi hành vi một cách lành mạnh và lâu dài - vì lợi ích của xã hội và bản thân chúng ta.
Cuốn sách này được phân thành 4 phần chính, qua đó chúng ta sẽ học được những bài học và tìm ra câu trả lời cho câu hỏi mà tên sách đã đặt ra, đó là “Tại sao ta hành động như thế?”
Phần 1: Sự quan trọng của tự chủ và lòng dũng cảm giúp chúng ta nhận biết được sức mạnh của tự chủ.
Phần 2: Vai trò của việc kết nối cá nhân giúp chúng ta hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa chúng ta và xã hội.
Phần 3: Làm thế nào mọi thứ hoạt động chính là điều chúng ta tìm kiếm để thúc đẩy sự tự chủ của bản thân?
Phần 4: Kết luận phân tích ý nghĩa của sự tự do cá nhân trong một xã hội, đặc biệt là trong một xã hội có tính kiểm soát.
'Tầm quan trọng của sự tự chủ trong hành vi con người'
Sự tự chủ là nguồn năng lượng quan trọng cho sự phát triển và sức khỏe, vì nó cho phép con người nhận ra bản thân mình và là nguồn động viên cho hành động của họ. Không có tự chủ, khả năng tự nhận thức hoặc quyền kiểm soát, họ sẽ mất tính tự chủ. Những người sống dựa vào sự kiểm soát bên ngoài sẽ trở thành những con rối mất kiểm soát, mất bản ngã.
Theo Edward L.Deci & Richard Flaste, để thúc đẩy hành vi tối ưu, con người cần phải có sự tự chủ. Tuy nhiên, điều này thường không được chú trọng đúng mức từ gia đình, trường học hoặc xã hội. Qua 'Sao ta làm điều ta làm?', tầm quan trọng của tự chủ được làm rõ thông qua các nghiên cứu và ví dụ cụ thể, giúp mọi người nhận ra con đường đúng đắn để thúc đẩy mỗi cá nhân.
'Phần thưởng và kiểm soát' - cách tiếp cận gặp khó khăn trong việc thúc đẩy sự tự chủ
Bạn có thấy hình ảnh những chú hải cẩu nhảy múa khi có người cho thức ăn chưa? Đó chỉ là hành động dựa trên sự đánh đổi và kiểm soát từ bên ngoài, không phản ánh tự chủ thực sự.
Cách nhân viên cho thú ăn sử dụng phần thưởng đã chứng minh hiệu quả trong việc khích lệ hành vi mong muốn. Tuy nhiên, việc sử dụng phần thưởng không phải lúc nào cũng đem lại kết quả tích cực. Phần thưởng trở thành một cách để ép buộc khi không được trao đi đúng cách, gây ảnh hưởng tiêu cực đến động lực nội tại.
Dù có vẻ như phần thưởng có thể khuyến khích hành vi mong muốn, nhưng thực tế lại không phải như vậy. Sự tự chủ và sự lựa chọn tự do cho người khác thường mang lại kết quả tốt hơn, còn việc kiểm soát bằng phần thưởng thường dẫn đến áp lực và giảm động lực nội tại.
Khi phần thưởng được sử dụng để kiểm soát người khác, nó thường làm giảm động lực nội tại và gây ra áp lực, đồng thời phá vỡ nỗ lực thúc đẩy của họ.
Ủng hộ sự tự chủ thay vì kiểm soát, đồng nghĩa với việc khuyến khích tự khởi xướng, thử nghiệm và trách nhiệm. Qua cuốn sách này, bạn có thể hiểu được tầm quan trọng của việc thúc đẩy sự tự chủ và không nên phụ thuộc vào phần thưởng ngắn hạn.
Vai trò của xã hội trong việc khuyến khích sự tự chủ của mỗi cá nhân
Bạn đã bao giờ tự hỏi tại sao nhiều trẻ em trong trường học có vẻ thiếu động lực? Vì sao một số người sống cảm thấy bị ép buộc chỉ vì sợ bị chê bai? Và tại sao một số lại cư xử thô lỗ và phá hoại?
Câu trả lời nằm ở mối kết nối giữa cá nhân và xã hội. Môi trường kiểm soát tạo áp lực, kích động con người hành động theo cách nhất định. Những môi trường như vậy thường làm suy giảm sự tự chủ và khiến người ta cảm thấy bị ép buộc, thậm chí phản kháng.
Trong gia đình, tập thể và xã hội, con người có thể bị ép buộc phải che giấu bản ngã thật của mình để phù hợp với tiêu chuẩn xã hội. Nhưng thực tế, điều này không phải là cách thể hiện tình yêu thương đích thực. Có lúc tình yêu thương này sẽ nhận lại sự phản kháng thay vì sự chấp nhận.
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng môi trường kiểm soát có thể làm suy yếu sự phát triển bản ngã của mỗi cá nhân. Đặt ra quy luật kiểm soát sẽ có hậu quả ngược lại. Đến lúc chúng ta cần chuyển sang khuyến khích sự tự chủ hơn.
Cuốn sách này nói về sự thúc đẩy nội tại và ngoại tại. Động lực nội tại giúp con người phát triển và sống có trách nhiệm hơn. Để có động lực nội tại, họ cần cảm thấy tự chủ và có ảnh hưởng. Người khác cũng có thể khơi gợi tự chủ thay vì ép buộc.
Xã hội đặt ra nhiều yêu cầu và kiểm soát mỗi cá nhân từ khi sinh ra cho đến khi trưởng thành. Tuy nhiên, mỗi cá nhân cũng cần quyền tự chủ để phát triển. Thay vì kiểm soát, gia đình, nhà trường và xã hội nên khuyến khích mỗi người tự nhận thức và sống có trách nhiệm hơn.
Khuyến khích tự chủ đòi hỏi sự rõ ràng, kiên định và thiết lập giới hạn theo cách thấu hiểu và đồng cảm, không phải để mọi người làm theo ý muốn của họ một cách tự do.
Sau khi nhận thức được tầm quan trọng của sự tự chủ, bạn cần tìm hiểu “Làm thế nào để thúc đẩy tính tự chủ trong một xã hội có sự kiểm soát?”
' Làm thế nào để khuyến khích tính tự chủ? '
Phần 3 của “Sao ta làm điều ta làm?” sẽ chỉ bạn cách thúc đẩy tính tự chủ cho người khác và cho bản thân mình.
Thay vì lý thuyết khô khan, cuốn sách “Sao ta làm điều ta làm?' sẽ minh họa bằng những ví dụ thực tiễn, giúp bạn dễ dàng áp dụng các phương pháp vào thực tế. Từ đó, bạn có thể chọn ra phương pháp khuyến khích phù hợp cho bản thân, con cái, hoặc nhân viên của mình.
Bằng cách khuyến khích tự chủ, bạn sẽ tạo ra một liên minh vững chắc với học sinh, con cái, hoặc nhân viên của mình. Cuốn sách giúp bạn nắm chắc các phương pháp thúc đẩy sự tự chủ, giúp mọi người xung quanh sống có trách nhiệm hơn.
Môi trường xã hội có ảnh hưởng lớn đến sự tự chủ và phát triển của con người. Tuy nhiên, cuốn sách này đưa ra những giải pháp giúp bạn học cách sống tự chủ trong một xã hội kiểm soát, từ việc tìm ủng hộ đặc biệt đến nhận diện ưu điểm của môi trường này để thúc đẩy sự phát triển.
“Sao ta làm điều ta làm?' là nguồn cảm hứng vì nó cho biết chúng ta có thể làm gì cho bản thân, con cái, nhân viên,... và xã hội. Cuốn sách giúp bạn quản lý bản thân hiệu quả hơn, tạo ra chính sách xã hội ý nghĩa hơn, và thúc đẩy sự tự chủ của những người xung quanh.
Cuốn sách này sử dụng phương pháp khoa học để hiểu rõ hơn về động lực của mỗi cá nhân, thay vì dựa vào phần thưởng và kiểm soát. Phần thưởng và kiểm soát có thể hiệu quả ngay lập tức, nhưng không thúc đẩy sự phát triển dài hạn như chúng ta mong đợi.
Trong một xã hội nơi các quy tắc và áp đặt khó có thể thay đổi nhanh chóng, những người ở vị trí lãnh đạo cần hiểu rõ cách thúc đẩy động lực nội tại cho người khác, giúp họ phát triển ý thức và sống có trách nhiệm hơn.
Nếu bạn đang băn khoăn không biết bắt đầu từ đâu trong hành trình phát triển bản thân và thúc đẩy động lực nội tại cho người khác, cuốn sách “Sao ta làm điều ta làm' của Edward L.Deci và Richard Flaste sẽ là hướng dẫn giúp bạn khám phá hướng đi phù hợp để kiểm soát cuộc sống và xây dựng một xã hội tự chủ hơn.
