Buzz
Các nhà nghiên cứu cho rằng, khoảng 89.000 năm trước, hai dòng sông đã hợp nhất, góp phần đáng kể vào việc làm gia tăng chiều cao của đỉnh núi cao nhất thế giới trong dãy Himalaya.Đỉnh Everest không chỉ là một biểu tượng của Trái đất mà còn là thử thách đối với các nhà leo núi và một kỳ quan địa chất tuyệt vời. Trong tiếng Tây Tạng, nó được gọi là Chomolungma, trong khi người Nepal gọi là Sagarmatha. Với chiều cao 8.848 mét so với mực nước biển, Everest đứng đầu danh sách những ngọn núi cao nhất, vượt qua các đỉnh khác trong dãy Himalaya như Kangchenjunga và Lhotse khoảng 244 mét. Nhưng điều gì đã tạo ra chiều cao cho Everest và khiến nó vẫn tiếp tục cao thêm mỗi năm, mặc dù chỉ là vài milimét?
Nghiên cứu được công bố vào thứ Hai trên tạp chí Nature Geoscience đã tiết lộ một nguyên nhân bất ngờ: một con sông đã bị xâm lấn từ lâu bởi một dòng chảy khác mạnh mẽ hơn.
Thông thường, các dòng sông là nguyên nhân chính gây xói mòn, nhưng việc xâm lấn đất đai của chúng có thể tạo ra những tác động không lường trước được. Khoảng 89.000 năm trước, một dòng sông lớn đã “cướp” lấy một dòng sông khác bên cạnh. Khi hai dòng nước này kết hợp, khả năng xói mòn của chúng tăng lên đáng kể, cuốn trôi phần lớn cảnh quan của dãy Himalaya, và trọng lượng lớn đã được giảm bớt khỏi lớp vỏ Trái đất.
Lớp vỏ Trái đất có vẻ cứng cáp, nhưng thực chất lại không như vậy. Khi một khối lượng lớn, như một tảng băng hoặc một dãy núi, đè nặng lên lớp vỏ, nó sẽ bị uốn cong xuống. Tuy nhiên, lớp manti bên dưới lại có tính nổi, đẩy lớp vỏ bị trũng lên. Như ông Adam Smith, nhà địa chất học tại Đại học College London ở Anh, đồng tác giả của nghiên cứu, đã giải thích: "Dãy Himalaya như đang đứng trên một lâu đài phao."
Khi lớp vỏ không còn tiếp tục nâng lên hay chìm xuống, ta gọi đó là trạng thái cân bằng đẳng tĩnh. Và Everest lẽ ra phải ở trong trạng thái này. Vật liệu luôn bị cào ra từ mảng Ấn Độ và thêm vào dãy núi khi mảng này lún xuống. Đồng thời, đá cũng bị loại bỏ khỏi bề mặt núi do mưa và sự di chuyển của các sông băng.
Những lực này đáng lẽ phải cân bằng nhau, và Everest sẽ không cao lên hay thấp xuống. Tuy nhiên, chiều cao vượt trội của Everest cho thấy đã có một yếu tố nào đó làm thay đổi cán cân kiến tạo. Và không gì có thể gây ra sự mất cân bằng này tốt hơn một con sông đang “ăn” đá.
Dưới chân Everest là dòng sông Arun. Và, giống như Everest vượt trội hơn các đỉnh núi Himalaya khác, sông Arun cũng khác biệt so với các dòng nước xung quanh. Sông Arun chảy dọc theo phía bắc dãy Himalaya, rồi đột ngột chuyển hướng và cắt qua một rặng núi gần Everest. Điều này cho thấy các đoạn trên và dưới của sông không phải lúc nào cũng hợp nhất, và đã có một sự kiện quan trọng khiến chúng phải trở thành một.
Khi tái tạo lại mạng lưới sông của khu vực này trong các mô phỏng máy tính, các nhà nghiên cứu đã xác định một thời điểm quan trọng. Khoảng 89.000 năm trước, một mạng lưới sông có tên Kosi đã “cắt” ngược vào dãy Himalaya, cuối cùng chạm đến sông Arun, xâm lấn nước của nó và hợp nhất với nó. Dãy Himalaya không thể chống lại sức mạnh của dòng nước này. Lớp vỏ mỏng manh bị đẩy lên bởi lớp manti nổi, các đỉnh núi khác cũng được nâng lên, và Everest đã thêm được tới 50 mét.
Dù chiều cao của Everest vẫn tiếp tục tăng lên mỗi năm, khoảng vài milimet, nhưng đợt tăng này có lẽ sẽ không kéo dài mãi mãi. Sự cân bằng có thể sẽ thay đổi, khiến chiều cao của Everest bị giảm xuống.
Theo NYT.
