Tại sao không thể mang mẫu đất từ Sao Hỏa về Trái Đất?

Vào ngày 4/7/1997, nhiệm vụ Pathfinder của NASA đã đưa tàu thăm dò Sojourner qua hành trình 120 triệu dặm, kéo dài 7 tháng, để đến Sao Hỏa. Gần 30 năm đã trôi qua, vẫn chưa mang được đất từ Sao Hỏa về Trái Đất vì sao?

Trong quá khứ, nhiều nhà khoa học đã đề xuất cấm mang đất từ các hành tinh xa lạ về Trái Đất, vì chúng có thể chứa những loại virus gây hại. Có nhiều giả thuyết cho rằng khi tiếp xúc với môi trường Trái Đất, chúng sẽ gây ra nhiều rủi ro cho con người và hành tinh chúng ta.

Tuy nhiên, con người đã lấy được hơn 380 kg đất từ Mặt Trăng và mang về Trái Đất. Thông qua nhiều nghiên cứu và đánh giá đất Mặt Trăng, các nhà khoa học đã khẳng định rằng không có chất độc hại trong đó, như vi khuẩn hay virus.

Lần gần đây nhất, con người đã thu thập đất từ Mặt Trăng là trong nhiệm vụ Chang'e-5 (hay còn gọi là Thường Nga 5 - một nhiệm vụ robot của Trung Quốc vào năm 2020).

Từ buổi lễ mở niêm phong đất Mặt Trăng của Chang'e-5, có thể thấy rằng các nhân viên không cần mặc quần áo bảo hộ nghiêm ngặt. Điều này không có nghĩa là nhiệm vụ này không được chuẩn bị kỹ lưỡng, mà đơn giản là khẳng định đất Mặt Trăng không nguy hiểm, không chứa chất độc hại, không cần lo lắng về virus.

Mặt Trăng đã được con người thăm dò từ thế kỷ trước, trong cuộc đua vũ trụ giữa Hoa Kỳ và Liên Xô (cũ), họ đã mang về hơn 380 kg đất đá từ Mặt Trăng. Liên Xô mang về hơn 300 gram, trong khi Hoa Kỳ mang về khoảng 382 kg. Trong những năm gần đây, chỉ có Trung Quốc mang về 1.731g đất từ Mặt Trăng và không có quốc gia nào khác mang thêm đất Mặt Trăng về Trái Đất kể từ đó.

Về mặt số lượng, đất Mặt Trăng do con người mang về không nhiều và chỉ đủ cho nghiên cứu khoa học. Sau khi nghiên cứu, người ta thấy đất Mặt Trăng là chất rất an toàn, không độc hại.

Trước hết, Mặt Trăng là vệ tinh của Trái Đất, có nhiều ý kiến khác nhau về nguồn gốc của Mặt Trăng, có người cho rằng nó là tàn dư của một hành tinh xa lạ, cũng có người cho rằng nó là một phần của Trái Đất. Sau nhiều năm thăm dò và nghiên cứu về đất trên Mặt Trăng, người ta phát hiện ra rằng hầu hết đất trên Mặt Trăng đều là khoáng chất, không có bất kỳ dấu hiệu nào của sự sống chứ đừng nói đến chất hữu cơ. Do đó, đất Mặt Trăng không những không độc hại mà còn không thể sử dụng để trồng trọt.

Nếu nói đất Mặt Trăng chứa virus thì tiền đề đầu tiên là Mặt Trăng phải có môi trường để virus có thể sinh tồn. Mặt Trăng là một vệ tinh tự nhiên, không có từ trường và bầu khí quyển, cũng không thể cố định một cách tự nhiên, Mặt Trời và các dòng hạt năng lượng cao khác trong vũ trụ cũng liên tục bắn phá trực tiếp trên bề mặt Mặt Trăng, do đó nó không có nước, không có không khí và trọng lực rất yếu...

Trong môi trường như vậy, dựa trên hiểu biết hiện tại của con người, chắc chắn không thể có sự sống hay virus có thể tồn tại trên Mặt Trăng. Do đó, Mặt Trăng, với tư cách là một hành tinh lân cận và tương đối an toàn, có thể sẽ được sử dụng làm điểm dừng chân đầu tiên để con người tiến vào không gian sâu thẳm.

Tuy nhiên, Sao Hỏa lại là một câu chuyên khác. Sao Hỏa và Mặt Trăng không giống nhau, Sao Hỏa giống Trái Đất hơn, có bằng chứng cho thấy 3 tỷ năm trước Sao Hỏa là một hành tinh tương tự như Trái Đất và nó cũng có một bầu khí quyển và oxy, có thể cung cấp môi trường hoàn hảo cho sự sống của các sinh vật, bề mặt của Sao Hỏa lúc đó cũng được bao phủ bởi các đại dương. Sau đó, do những thay đổi lớn, Sao Hỏa đã mất đi sự bảo vệ của bầu khí quyển và dần dần trở thành một hành tinh như ngày nay.

Mặc dù đã nhiều năm trôi qua nhưng trên bề mặt Sao Hỏa vẫn có thể tồn tại một số sự sống yếu ớt mà chúng ta có thể chưa phát hiện ra. Trên thực tế, hành tinh này vẫn còn dấu vết từ trường ở hai cực bắc và nam, đồng thời các nhà thiên văn học cũng đã tìm thấy nước tồn tại ở dạng băng rắn ở cực bắc của Sao Hỏa.

Hơn nữa, các nhà khoa học cho biết đất trên Sao Hỏa giàu chất hữu cơ, có thể sử dụng cho việc trồng cây. Các thí nghiệm đã chứng minh cây có thể phát triển trong đất này, hỗ trợ cho việc di cư của con người đến Sao Hỏa.

Tuy nhiên, điều này cũng có nghĩa là môi trường bề mặt của Sao Hỏa có thể là nơi sống của virus, do đó virus có thể tồn tại trong đất Sao Hỏa.

Về tại sao chúng ta vẫn chưa đưa đất từ Sao Hỏa về Trái Đất sau gần 30 lần tiếp cận, câu trả lời là chưa đến thời điểm thích hợp. Hiện tại, NASA đang lên kế hoạch đưa các mẫu đá và vật chất từ Sao Hỏa về Trái Đất để nghiên cứu thành phần đất đá trên hành tinh đỏ và tìm kiếm sự sống nếu có.

Kế hoạch này bao gồm việc gửi hai tàu vũ trụ lên Sao Hỏa vào năm 2026. Một tàu sẽ hạ cánh ở hố va chạm Jezero và phái một xe tự hành đến gặp xe Perseverance để lấy mẫu.

Sau đó, xe tự hành sẽ trở lại giao mẫu cho tàu vũ trụ tại hố va chạm Jezero. Tàu vũ trụ này sẽ cất cánh và bay vòng quanh Sao Hỏa. Một tàu vũ trụ khác sẽ được phóng lên để kết nối và lấy mẫu từ tàu vũ trụ đầu tiên.

Thực tế, kế hoạch này sẽ mất thời gian và tiền bạc, vì Sao Hỏa cách xa hơn Mặt Trăng và yêu cầu nhiều chi phí hơn. Chúng ta cần đợi mẫu đất Sao Hỏa được mang về Trái Đất để khẳng định về chất hữu cơ và virus trên Sao Hỏa.

Điều này là chuyện bình thường, bởi mọi điều chưa biết đều khiến con người lo sợ, giống như khi lần đầu tiên lấy mẫu đất trên Mặt Trăng, con người cũng mặc quần áo bảo hộ dày dặn để đề phòng chất phóng xạ hoặc độc hại.

Khi tiến xa hơn vào việc tìm hiểu về Mặt Trăng, con người đã không còn cảm thấy lo ngại về đất trên đó. Tương tự, khi nghiên cứu về Sao Hỏa, chúng ta sẽ được trang bị đầy đủ trang thiết bị bảo hộ và công cụ nghiên cứu. Sau khi tiến hành nghiên cứu kỹ lưỡng, mọi thắc mắc về đất Sao Hỏa sẽ được làm sáng tỏ.

Nguồn: Earthlymission; Nature; NASA; Rarehistoricalphotos