Buzz
Dù có lý do và đã được xác định, nhưng khoa học vẫn chưa hiểu rõ tại sao yếu tố gây thủng tầng ozone lại đặc biệt mạnh trong những tháng đầu năm nay.
Chắc hẳn bạn đã nghe về lỗ hổng tầng ozone trên bầu trời Nam Cực. Trong những tháng đầu năm 2020 này, có hai tin tức quan trọng về tầng ozone - tấm lá chắn tia UV của Trái Đất mà bạn nên biết.
Tin xấu: từ tháng Ba đến tháng Tư, trên bầu trời Bắc Cực đã xuất hiện một khu vực với mức độ ozone giảm đáng kể.
Tin tốt: lỗ hổng này vừa được khép lại tuần trước.
Tầng ozone là tấm lá chắn tự nhiên của Trái Đất chống lại bức xạ Mặt Trời.
Ngoài ra, lỗ hổng tầng ozone này không phải là mối đe dọa đáng lo ngại, và việc nó đột ngột đóng lại, mặc dù là hiếm hoi, nhưng không gây bất ngờ cho giới khoa học. Theo giáo sư Paul Newman, giám đốc của Ban Khoa học Trái Đất tại Trung tâm Du hành Không gian Goddard thuộc NASA, đây là một sự kiện có thể xảy ra khoảng một lần mỗi thập kỷ.
Trong quá khứ, lỗ hổng tầng ozone đã đóng lại hai lần vào năm 1997 và 2011, đều xuất hiện ở Bắc Cực. Tuy nhiên, lượng ozone đầu năm nay ít hơn đáng kể so với những lần trước. Đặc biệt, lỗ hổng tầng ozone ở Nam Cực không có mức thấp như vậy. Hiện tại, lỗ hổng này đang dần hồi phục.
Dù cùng tên, hai lỗ hổng tầng ozone ở hai cực lại có đặc điểm riêng, không thể so sánh được. Giáo sư Newman cho rằng nếu hiện tượng đóng lỗ hổng đột ngột xảy ra ở Nam Cực, chắc chắn mọi người đã ăn mừng rồi.
Tại sao lại xuất hiện lỗ hổng tầng ozone ở Bắc Cực?
Một trong những nguyên nhân chính là hiện tượng lốc cực - polar vortex, một dòng khí xoáy xuất hiện tại Bắc Cực trong mùa đông. Nhà khoa học Antje Innes từ Đơn vị Giám sát Khí quyển Copernicus thuộc EU cho biết các lốc cực năm nay mạnh và kéo dài.
Khí lạnh bị kẹt ở Bắc Cực, không tràn vào các khu vực gần cực ở Bán Cầu Bắc. Khí lạnh này (-78 độ C) tạo ra mây trên tầng bình lưu, nơi tầng ozone thường trú ngụ. Những đám mây lạnh này tạo điều kiện lý tưởng cho CFC - chất gây hại tầng ozone đã bị cấm từ lâu - tác động với ánh nắng, tạo ra clo phá hủy tầng ozone.
Ngoài ra, lốc cực còn ngăn không khí giàu ozone từ các khu vực khác đến Bắc Cực, khiến lượng ozone ở khu vực này giảm dần.
Phần màu đỏ biểu thị cho không khí tập trung tại điểm xảy ra lốc cực, và nó sẽ ở đó cho đến khi có luồng không khí mới đẩy tới từ bên ngoài.
Tuy nhiên, tuần vừa qua, lốc cực đã tan biến, cho phép không khí giàu ozone tràn về Bắc Cực, gần như ngay lập tức giải quyết vấn đề thiếu hụt ozone ở đó. Nhìn chung, lỗ hổng tầng ozone tại Bắc Cực đã được khép lại. Và may mắn là chính phủ các quốc gia đã lâu đã cấm sử dụng CFC, nên sự kiện thủng tầng ozone này không gây ra hậu quả phức tạp.
Tuy vậy, vẫn còn nhiều câu hỏi của khoa học chưa có câu trả lời: tại sao lốc cực năm nay lại mạnh đến vậy? Để tìm ra câu trả lời, các nhà nghiên cứu cần tiếp tục theo dõi các biến động trong tương lai và phân tích những hiện tượng gần đây, nhằm khám phá bí ẩn đằng sau.
