Tại sao lục địa Châu Phi đang trong quá trình tách ra thành hai phần: Khám phá bí ẩn địa chất âm thầm kéo dài hàng chục triệu năm

Diễn biến này sẽ không xảy ra nhanh chóng hay kịch tính, mà sẽ là một quá trình từ từ và chậm rãi.

Ẩn dưới bề mặt tưởng chừng ổn định của Trái Đất là những hoạt động không ngừng. Chúng ta đang sống trên các mảng kiến tạo khổng lồ, được thúc đẩy bởi lớp lõi nóng chảy bên dưới, liên tục di chuyển, gây ra động đất, núi lửa và thậm chí tách rời các lục địa. Hiện tại, châu Phi đang trải qua một quá trình chia tách địa chất từ từ nhưng sâu sắc, có thể làm thay đổi hoàn toàn hình dạng của hành tinh trong hàng chục triệu năm tới.

Quá trình chia tách này diễn ra dọc theo Hệ thống Rãnh Đông Phi (EARS), một trong những hệ thống rãnh nứt lớn nhất thế giới, kéo dài hàng ngàn km qua các quốc gia như Ethiopia, Kenya, Tanzania và Mozambique. Trong quá trình này, mảng kiến tạo Somalia – phần nhỏ hơn của châu Phi – sẽ từ từ tách ra khỏi mảng Nubia lớn hơn.

Quá trình này đã bắt đầu từ khoảng 25 triệu năm trước, và mặc dù tốc độ tách rời rất chậm, nhiều dấu hiệu trên bề mặt cho thấy sự chuyển động vẫn tiếp diễn. Vào năm 2018, một vết nứt lớn ở thung lũng Rift, Kenya, đã gây xôn xao dư luận, mặc dù một số nhà khoa học cho rằng vết nứt đó có thể do xói mòn đất chứ không phải là kết quả trực tiếp của sự tách rời kiến tạo.

Tuy nhiên, đây chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh tổng thể về sự chia tách của châu Phi. Sự kiện này sẽ không xảy ra nhanh chóng hay kịch tính mà sẽ là một quá trình rất chậm. Theo dự đoán, một vùng biển rộng lớn sẽ hình thành giữa hai mảng kiến tạo, biến phần phía đông của châu Phi thành một lục địa mới, giống như cách Biển Đỏ hình thành và tách Ả Rập với châu Phi.

Đây không phải là lần đầu tiên Trái Đất chứng kiến sự chia tách và hợp nhất của các lục địa. Hàng trăm triệu năm trước, các lục địa hiện tại từng hợp nhất thành siêu lục địa Pangaea. Sau đó, nhờ sự dịch chuyển của các mảng kiến tạo, Pangaea đã bị xé rời thành những châu lục mà chúng ta thấy ngày nay. Bằng chứng cho điều này là các hóa thạch giống nhau của loài Mesosaurus, một loài bò sát cổ đại có tuổi đời khoảng 290 triệu năm, được tìm thấy ở cả Nam Mỹ và châu Phi, cho thấy chúng đã từng nằm sát nhau.

Trong lịch sử của Trái Đất, các lục địa đã nhiều lần hợp lại và tách ra, ít nhất là ba lần. Sự tách rời hiện tại của Đông Phi chỉ là một chương trong cuốn sách địa chất kéo dài hàng tỷ năm. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu con người có sống đủ lâu để chứng kiến sự kiện này hoàn thành hay không.