Buzz
Con người là loài xã hội, nhưng ta cần phải tự đánh thức sự suy tư trước khi hòa mình vào đám đông.
Về việc đánh giá
Việc đọc đánh giá có thể làm mất đi sự độc lập suy nghĩ của chúng ta, đồng thời làm mờ đi giá trị cá nhân của mỗi cuốn sách.
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta hãy nhìn lại điểm khởi đầu. Bạn đọc review với mục đích gì: để xem liệu cuốn sách đó có đáng đọc không? Và không ngạc nhiên khi bạn đang phân vân xem có nên đọc hay không, điều đó chứng tỏ bạn muốn đọc nó. Tại thời điểm này, bạn sẽ có hai suy nghĩ: tìm kiếm một review thúc đẩy mong muốn đọc của bạn hoặc làm mờ đi mong muốn đó, có khi cả hai. Dù lựa chọn cách nào, nó đều phụ thuộc vào quan điểm cá nhân của bạn, bạn đọc review để tìm lý do để giữ vững quan điểm của mình. Câu chuyện này không gây hại nhưng cũng không có lợi ích nào. Không có gì quý giá trừ thời gian.
Tôi tin rằng bạn đang nghĩ tôi phản đối việc đọc review. Không, không phải vậy. Một lúc nào đó, review có thể giúp bạn, đó là khi bạn không biết nên đọc cuốn sách nào. Tôi gọi đó là những review tình cờ. Những review này xuất hiện không lường trước và đôi khi bạn tình cờ đọc được chúng. Tuy nhiên, dù là review tình cờ, chúng vẫn mang tính chủ quan của người viết và thường không xuất hiện thường xuyên. Để giải quyết vấn đề này, bạn có thể chọn những người có quan điểm tương đồng với bạn, khi đó review sẽ gần gũi hơn với quan điểm của bạn. Một sự phản ánh như vậy giúp bạn có cái nhìn tổng quan về cuốn sách mà không bị ảnh hưởng quá nhiều bởi review. Tuy nhiên, vẫn còn những sự khác biệt nhất định giữa bạn và review. Một giải pháp mở cửa đang chờ đợi bạn, và bạn có thể đã nhận ra điều tôi muốn nói. Đúng vậy, chỉ bạn mới là người đánh giá tốt nhất cho bản thân. Việc đầu tiên bạn cần làm không có gì khó khăn hơn: bắt đầu đọc cuốn sách đó. Khi bạn đọc càng nhiều, bạn sẽ cảm thấy review càng dễ hiểu hơn. Trong tương lai, bạn có thể quyết định đọc cuốn sách hay không mà không cần đến review!
Câu chuyện về review có vẻ phức tạp nhưng dễ hiểu. Trong khi đó, tính thương mại lại có ảnh hưởng không rõ ràng đến sự đọc sách. Từ góc độ của review, bạn có thể nhận thấy sự ảnh hưởng của tiền bạc đối với việc đọc sách. Có những bài review thương mại, những bài điểm sách thương mại, những bài PR hoặc marketing, mà tôi gọi là quảng cáo sách. Quảng cáo này có tính chất của review sách nhưng cũng có một phần thú vị mà bạn cần phải cẩn thận. Cách dễ nhận biết nhất để phân biệt quảng cáo giữa các review là hình ảnh minh họa. Giống như trên bao bì mì gói hay chai nước ngọt, chúng không phản ánh giá trị thực của sản phẩm - ở đây là sách. Trong thời đại này, giá trị là một khái niệm khó nắm bắt nhất. Nội dung của sách thường bị che mờ bởi những lời hoa mỹ vô nghĩa. Quảng cáo cũng sử dụng các trích dẫn từ sách, gọi là quote, mà khi được tách ra khỏi ngữ cảnh, chúng có thể được sử dụng một cách không chính xác. Một yếu tố khác của quảng cáo là bìa sách. Không thể phủ nhận rằng nhiều người đã chọn sách dựa trên bìa sách và quote. Tuy nhiên, những thói quen này có thể ảnh hưởng đến việc chọn sách của bạn. Quảng cáo có ảnh hưởng xã hội mặc dù không đến mức của review. Có một yếu tố khác là best-seller.
Về best-seller
Best-seller hoặc sách bán chạy thể hiện tính xã hội. Karl Marx từng nói “con người là tổng hòa của các mối quan hệ xã hội”. Trong lĩnh vực đọc sách, best-seller là biểu tượng cho sự phổ biến và thịnh hành. Từ tên gọi, chúng cho thấy sự ưa chuộng từ đám đông và thường nói về cuộc sống của đại đa số. Tác giả hướng đến độc giả đông đảo đó, nói cách khác, best-seller không chỉ là sách được bán chạy mà còn là sách được viết để bán chạy. Hiểu về loại sách này rất quan trọng để tránh bị ảnh hưởng bởi truyền thông. Trở lại với lời nói của Marx, nếu xã hội có một tiêu chuẩn đọc, thì best-seller là biểu tượng của tiêu chuẩn đó. Tưởng tượng xã hội chỉ có một cách tiêu chuẩn đọc, sẽ làm cho cuộc sống trở nên nhàm chán. Bạn sẽ suy nghĩ giống như xã hội và suy nghĩ của bạn sẽ trở thành suy nghĩ của xã hội. Một xã hội như vậy sẽ dần đi vào sự suy tàn. Sự đa dạng là quan trọng để văn hóa đọc tồn tại và phát triển, tính cá nhân của bạn khi đọc là điều quan trọng nhất. Bạn cần tạo ra một độ lệch chuẩn riêng, một mức độ lệch nhất định để giữ bạn đủ xa để nhìn rõ mọi thứ nhưng vẫn giữ bạn không mất liên lạc với những điều bên trong.
Trường hợp 1: Nếu tất cả mọi người đều đọc những cuốn sách đó, họ sẽ có cùng một cách suy nghĩ theo lối mòn.
Trường hợp 2: Những cuốn sách thay đổi cuộc đời của “tôi” không nhất thiết sẽ thay đổi cuộc đời của bạn vì đơn giản: “tôi” và bạn là hai người khác nhau.
Trường hợp 3: Đây là sự phủ nhận mạnh mẽ, cho rằng tuổi tác không phản ánh trí tuệ và thành công.
Trường hợp 4: Tương tự trường hợp 1, nhưng nó còn làm tăng sự chênh lệch giới tính và mất sự bình đẳng trong việc đọc của nam và nữ.
Các trường hợp trên là ví dụ rõ ràng về cách biến đổi phổ biến của sách bán chạy, muốn loại bỏ sự riêng tư để quay về sự chung chung. Mặc dù chúng ta đã dành hàng ngàn năm để phát triển tiếng nói riêng của mình, nhưng việc sử dụng từ ngữ bắt buộc như “phải”, “nhất định”,… là không thể chấp nhận. Đáng tiếc là những loại sách khuyến khích sự đồng nhất như vậy lại lấn át một phần lớn nhất của không gian đọc dưới vô số lớp bìa khác nhau. Trong phần tiếp theo, tôi sẽ khám phá sâu hơn về một số sách đầu sách có xu hướng như vậy.
Về tự giúp bản thân
Tôi muốn nói về dòng sách hướng dẫn tự phát triển bản thân và kỹ năng, thường được biết đến nhiều hơn dưới danh xưng tự giúp bản thân. Vậy tại sao tự giúp bản thân lại có sức hấp dẫn lớn như vậy, đến mức gần như ai cũng ít nhất đọc một vài cuốn? Tôi nghĩ rằng chúng ta nên tìm hiểu sâu hơn về bản chất của tự giúp bản thân một chút. Nếu suy xét sâu hơn, tự giúp bản thân rất gần gũi với sách bán chạy, có nghĩa là nó được và cần được viết ra để phục vụ đa số người đọc. Hơn nữa, các cuốn sách tự giúp bản thân tồn tại dựa trên các đặc tính của xã hội, như tôi đã đề cập: là đánh giá, là quảng cáo, là sách bán chạy. Từ các cửa hàng sách siêu lớn đến các cửa hàng nhỏ với nhiều loại hình, từ thư viện công cộng đến kệ sách trong gia đình, từ các cuốn sách mới xuất bản đến các cuốn sách cũ phủ bụi, ở mọi nơi, mọi lúc, bạn đều dễ dàng nhận ra một cuốn sách tự giúp bản thân. Chúng được quảng cáo mạnh mẽ, thường theo cách trong bốn ví dụ mà tôi đã đề cập trước đó. Và chúng được quảng cáo, được tiếp thị ngay từ cái tên của cuốn sách. Các tác giả tự giúp bản thân không ngần ngại thể hiện ý định của họ ngay từ trang bìa với các cái tên thẳng thắn tác động đến tâm trí của người đọc: những từ như “thành công”, “trí tuệ”, “phán đoán”, “tâm hồn”, “suy nghĩ như A”, “hành động như B”, “sống như C”,… ngập tràn trên các trang sách. Sự ham muốn, sự tò mò của chúng ta được kích thích, vô thức dẫn chúng ta vào con đường mà các tác giả đã vạch ra. Vậy là ngay từ khi bắt đầu, các cuốn sách tự giúp bản thân đã muốn kiểm soát chúng ta thay vì chúng ta kiểm soát mọi thứ như tiêu đề của chúng. Không chỉ dừng lại ở đó, các cuốn sách tự giúp bản thân còn thu hút chúng ta với cách viết sao cho mọi thứ trở nên chính xác. Để tạo ra sự chính xác giả tạo đó, các tác giả tự giúp bản thân khai thác tối đa, gần như đào sâu đến mức cạn kiệt những ý nghĩ chung – những ý nghĩ xã hội mà ai cũng đã từng suy nghĩ ít nhất một lần. Cứ như vậy, việc viết về những điều mà ai cũng nghĩ đến, những điều ai cũng dễ dàng chấp nhận mà không cần suy nghĩ, các cuốn sách tự giúp bản thân tự nhận mình là chân lý. Từ những chân lý đã có sẵn trong xã hội đó, các tác giả không ngừng mở rộng phạm vi của chúng theo phương pháp suy luận tích tụ theo kiểu 1 cộng 1 bằng 2, trong khi bạn thì không ngừng nhận ra rằng cuốn sách nào cũng nói đúng.
Review là người bạn đồng hành của tự giúp bản thân: rất dễ để người ta truyền tai nhau những điều họ vốn luôn nghĩ nay bỗng dưng xuất hiện trong một cuốn sách, còn gì đáng nói hơn thế nữa. Và thế là tam sao thất bản, lan tỏa theo cấp số nhân những điều đã biết. Từ review nhanh chóng tự diễn biến, tự chuyển hóa thành best-seller lúc nào không hay. Người giàu có nhất thành Babylon là một ví dụ điển hình cho bộ ba quảng cáo – review – best-seller ấy, đặc biệt là ở Việt Nam. Bây giờ nếu bạn thử hỏi ai đó cho bạn một gợi ý đọc sách, thì tôi đoán sẽ có một phần ba trong đó là Người giàu có nhất thành Babylon. Người người đọc Người giàu có nhất thành Babylon, nhà nhà mong được giàu có nhờ sách này trong khi phần đa chẳng có tí tố chất nào của người giàu có. Tại sao bạn không sử dụng tiếng nói doanh nhân, nhà tư bản, người thành công, phát xít tiền bạc… của chính bạn mà lại cứ phải dùng tiếng nói của người giàu có. Như vậy thành ra rất thừa mà cũng rất thiếu, thừa giống nhau và thiếu khác biệt. Về phương diện thừa thiếu này thì không đâu sánh bằng các loại sách tâm linh. Chỉ từ việc học tarot hay xem chiêm tinh mà quyết định cuộc sống của hơn 7 tỷ người đang sống và hơn 100 tỷ người đã từng sống thì thậm chí còn kì diệu hơn cả việc trường Hogwarts phân chia học viên vào 4 nhà. Đặt niềm tin vào những thứ hư vô như thế chỉ làm cho sự đọc trở nên nhàm chán, đi vào lối mòn và mất dần ý nghĩa.
Nghe một bản nhạc, xem một bộ phim, hay đọc một cuốn sách đều hỗ trợ và làm cuộc sống thêm phần thú vị chứ hoàn toàn không quyết định được cuộc đời bạn. Vì thế, ta không nên đọc tất cả mọi thứ và không nên tin tất cả mọi thứ đọc được, bài tôi viết đây cũng không ngoại lệ. Hãy để sự đọc tựa như là đang ngồi dưới gốc cây táo buổi đầu hè, có cơn gió thổi qua làm quả táo rụng trên trang sách, ta nhặt lên và cắn một miếng, thế thôi.
Theo Tinhhoa.net
