Tại sao người Nhật vẫn trung thành với công nghệ từ thời của 'ông bà ta'

Mặc dù là một trong những quốc gia công nghiệp hàng đầu thế giới, nhiều người Nhật vẫn kiên định với các công nghệ lỗi thời như máy fax và đĩa mềm.

Khi được đặt vào vị trí lãnh đạo của Cơ quan Công nghệ số của Nhật Bản vào tháng 8 vừa qua, ông Kono Taro đã quyết tâm số hóa hệ thống hành chính của đất nước. 'Loại bỏ máy fax! Bỏ đĩa mềm!', những tuyên bố của ông đã lan truyền trên mạng xã hội, thu hút sự ủng hộ mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế và ít hơn một chút từ dư luận trong nước.

Mặc dù là một trong những quốc gia công nghiệp phát triển nhất thế giới, nhưng nhiều người Nhật vẫn 'cố chấp' với các công nghệ lỗi thời như máy fax và đĩa mềm. Đằng sau hiện tượng này là nhiều lý do đặc biệt liên quan đến xã hội Nhật.

Chính phủ Nhật Bản đã áp dụng một số chính sách số hóa từ năm 2001, khi chiến lược 'e-Japan' (số hóa với Nhật Bản) được đưa ra. Hơn 2 thập kỷ sau đó, đĩa mềm và máy fax vẫn còn tồn tại nhiều trong các cơ quan, trường đại học và trụ sở công ty tại Nhật Bản - không quan tâm đến việc chúng đã lỗi thời trong thời đại công nghệ số.

Sự cố chấp của người Nhật, dân số già và niềm tin cố hữu vào bảo mật

Nhật Bản đang đối mặt với tỷ lệ người cao tuổi cao nhất thế giới. Năm 2020, gần 30% dân số Nhật là người trên 65 tuổi, tức là mỗi 3 người thì có 1 người già. Một phần của thách thức về việc số hóa đến từ việc thuyết phục nhóm người này rằng việc đó nên được ưu tiên.

Theo Joi Ito, Giám đốc của Phòng thí nghiệm truyền thông MIT và đồng sáng lập của công ty khởi nghiệp Digital Garage, có xu hướng khuyến khích người cao tuổi tại Nhật tiếp tục sử dụng các công nghệ analog thay vì số hóa mà không cảm thấy ngần ngại.

'Ở Mỹ, ngay cả với những người cao tuổi, luôn có áp lực để bắt kịp với công nghệ. Trong khi ở Nhật, việc gọi điện thoại cố định vẫn phổ biến và điều này hỗ trợ những người cao tuổi cảm thấy thoải mái hơn khi sử dụng tin nhắn hoặc email', ông nói.

Hơn nữa, ở Nhật vẫn tồn tại niềm tin rằng việc bảo vệ thông tin và quyền riêng tư nên được thực hiện offline. Theo Rest Of World, trong việc tiêu thụ cá nhân, người Nhật vẫn tiến bộ và theo kịp thời đại; Tuy nhiên, đối với các thông tin nhạy cảm như nhận dạng do chính phủ cung cấp, giao dịch mua sắm và tài chính, hồ sơ y tế... người Nhật lại đặt sự an toàn lên hàng đầu hơn là tiện lợi.

Năm 2008, một nhóm các luật sư, nhà báo và giáo sư ở Nhật Bản đã yêu cầu Google loại bỏ dịch vụ 'Chế độ xem phố' tại Nhật Bản vì ảnh chụp tài sản cá nhân, người qua đường và biển số xe được xem là 'một việc làm xâm phạm táo tợn đối với quyền riêng tư của công dân'. Một năm sau, Bộ Tư pháp Nhật Bản đã nộp đơn chống lại Google Earth vì việc đăng bản đồ lịch sử của các khu dân cư burakumin, một nhóm người bị phân biệt đối xử trong lịch sử vì địa vị thấp nhất của Nhật Bản.

Google đã xin lỗi và nhanh chóng thay đổi toàn bộ danh sách hình ảnh của Nhật Bản trong Chế độ xem phố, với khuôn mặt, biển hiệu và biển số xe bị làm mờ và loại bỏ tất cả các bản đồ lịch sử về burakumin.

Trong những năm gần đây, việc tiền điện tử không phát triển mạnh ở Nhật Bản, dù có sự tiến bộ trong đại dịch Covid-19. Một phần là do nhiều người Nhật - đặc biệt là những người trên 65 tuổi - không muốn để lại dấu vân tay kỹ thuật số trong các giao dịch.

Tuy nhiên, thực tế là việc giữ nguyên các quy trình offline không đảm bảo tính bảo mật. Chỉ trong nửa đầu năm 2022, Nhật Bản đã ghi nhận mức tăng mạnh 87% về các cuộc tấn công ransomware, trong đó có một vụ buộc Toyota phải đóng cửa tất cả 14 nhà máy trong nước trong thời gian ngắn.

Một quan chức hành chính đã mất dữ liệu của nửa triệu cư dân thành phố sau một đêm đi uống rượu, dữ liệu đó được lưu trữ trong một ổ USB. Theo một nhà phân tích, hành vi phạm pháp kỹ thuật số của Nhật Bản có thể dẫn đến việc quốc gia này đối mặt với 'vách đá kỹ thuật số' vào năm 2025, gây thiệt hại hơn 84 tỷ đô la mỗi năm do các hoạt động không hiệu quả.

Patrick McKenzie, giám đốc điều hành của Starfighter, một công ty phần mềm có hoạt động tại Tokyo và Chicago, cho biết: 'Các công ty Nhật Bản thường chậm trễ 5 đến 10 năm so với các công ty nước ngoài trong việc áp dụng các phương pháp công nghệ thông tin hiện đại, đặc biệt là trong ngành công nghiệp phần mềm.' Khi đến Nhật Bản, nhiều người ngạc nhiên khi vẫn thấy máy fax, điện thoại nắp gập hay điện thoại cố định mặc dù có hạ tầng internet hàng đầu thế giới.

Tại Nhật Bản, các cơ quan chính phủ và một số lượng lớn các doanh nghiệp vẫn sử dụng các công nghệ lỗi thời, thậm chí là ở những quốc gia ít phát triển hơn. 'Nhật Bản đang đứng sau thế giới ít nhất 20 năm về công nghệ hành chính,' Yukio Noguchi, một nhà kinh tế Nhật Bản, nói với Bloomberg.

Theo một cuộc khảo sát của hiệp hội ngành truyền thông Nhật Bản năm 2021, 24,3% người dùng cho biết họ sử dụng máy fax hàng ngày, trong khi 25,4% sử dụng chúng thỉnh thoảng. Điều này dẫn đến một nửa số người Nhật đang làm việc vẫn sử dụng máy fax.

Báo cáo khảo sát cho thấy máy fax vẫn đóng vai trò quan trọng trong các ngành máy móc công nghiệp và bất động sản, được sử dụng rộng rãi cho việc lưu trữ dữ liệu kế hoạch, cũng như để liên lạc giữa các kỹ sư CNTT.

Một trở ngại khác trong việc loại bỏ máy fax là sự phổ biến của dấu hanko trong các văn bản hành chính. Đây là loại dấu thay thế cho chữ ký pháp nhân không thể thiếu tại Nhật Bản.

Về đĩa mềm, đó là một câu chuyện khác...

Với vẻ đẹp của đại dương và cánh đồng lúa bậc thang, thành phố Hamada nằm ở xa trung tâm đô thị lớn như Tokyo và Osaka. Mặc dù thu thuế và các khoản đóng góp từ cư dân được thực hiện trực tuyến, nhưng một số giao dịch vẫn phải được thực hiện bằng đĩa mềm.

Tuy nhiên, một phần giao dịch của Hamada vẫn giữ nét cổ điển của thế kỷ 20. Một phần ngân hàng địa phương yêu cầu thanh toán phải được thực hiện vật lý, trên đĩa mềm.

Các đĩa từ phủ mylar được phát minh bởi IBM vào năm 1967 chủ yếu đã được đưa vào bảo tàng ở nhiều quốc gia khác. Chúng chỉ chứa ít hơn 1 megabyte dữ liệu - đủ để phát một vài giây video.

'Hoạt động sản xuất đĩa mềm đã kết thúc cách đây 10 năm và chúng tôi đã áp đặt ngân hàng phải tham gia hoạt động trực tuyến,' một người phát ngôn từ bộ phận kế toán của thành phố nói với CBS News. 'Nhưng họ vẫn tiếp tục sử dụng hệ thống cũ,'.

Ngay cả khi đã số hóa, một số ngân hàng vẫn mong muốn tất cả các giao dịch được xác nhận qua fax.

Tuy nhiên, Hamada không phải là ngoại lệ. Một cuộc khảo sát vào đầu năm nay của tờ báo San-in Chuo Shimpo cho thấy Hamada là một trong 9 thị trấn ở tỉnh Shimane vẫn sử dụng đĩa mềm. Hơn nữa, hơn một nửa các địa phương ở Shimane và Tottori, gần Tokyo vẫn sử dụng đĩa mềm.